Cinsel kimlik ve çıplaklık

Vaka özeti

Gözetim Kurulu, transcinsel ve ikili cinsiyet dışı kişileri çıplak göğüsleriyle tasvir eden iki Instagram gönderisini kaldırma yönünde Meta'nın başta vermiş olduğu kararları bozmuştur. Kurul ayrıca Meta'nın Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği Topluluk Standardını, uluslararası insan hakları standartlarına riayet eden net kriterlere tabi olacak şekilde değiştirmesini tavsiye etmektedir.

Vaka hakkında

Gözetim Kurulu bu kararda ilk defa iki vakayı bir arada göz önünde bulundurmaktadır. Aynı Instagram hesabı tarafından biri 2021, diğeri ise 2022 yılında olmak üzere iki ayrı içerik paylaşılmıştır. Hesap kendilerini transcinsel ve ikili cinsiyet dışı olarak tanımlayan, ABD'de ikamet eden bir çift tarafından yönetilmektedir.

İki gönderide de çiftin göğüsleri çıplak, meme uçları kapatılmış görüntüleri yer almaktadır. Görsel açıklamalarında transcinsel sağlığı tartışılmakta ve çiftin bir üyesinin yakında göğüs ameliyatı (göğsü daha düz hale getirme amaçlı bir cinsiyet değiştirme ameliyatı) olacağı söylenmektedir ve çift bu ameliyatın masrafını karşılayabilmek için bağış kampanyası düzenlemektedir.

Meta'nın otomatik sistemlerince oluşturulan uyarıların ve kullanıcı şikayetlerinin ardından, gönderiler çeşitli Topluluk Standartlarının potansiyel ihlallerine karşı birçok kez değerlendirilmiştir. Meta, anlaşıldığı kadarıyla göğüs görüntüleri içerdiğinden ve bir bağış kampanyası sayfasına bağlantı verdiğinden, iki gönderiyi de Cinsel İlişki Talebi Topluluk Standardını ihlal ettiği gerekçesiyle kaldırmıştır.

Kullanıcılar önce Meta'ya ve daha sonra Kurula itirazda bulunmuştur. Kurul vakayı kabul ettikten sonra, Meta bu gönderileri yanlışlıkla kaldırdığını tespit etmiş ve geri yüklemiştir.

Önemli bulgular

Gözetim Kurulu, bu gönderileri kaldırmanın Meta'nın Topluluk Standartları ile, değerleriyle veya insan hakları sorumluluklarıyla örtüşmediğini tespit etmiştir. Bu vakalar ayrıca Meta'nın ilkelerindeki temel sorunları vurgulamaktadır.

Meta'nın Cinsel İlişki Talebi ilkesi kapsamında içeriklerin ne zaman kaldırılacağına ilişkin moderatörlere verdiği dahili rehberlik hem ilke için beyan edilen gerekçeden hem de herkese açık rehberlikten çok daha geniştir. Bu hem kullanıcılar hem de moderatörler açısından karışıklık yaratmakta ve Meta'nın da kabul ettiği üzere içeriklerin yanlışlıkla kaldırılmasına yol açmaktadır.

Vakalardan en az birinde, gönderi Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği Topluluk Standardını uygulamak üzere eğitilmiş otomatik bir sistem tarafından insan incelemesine gönderilmiştir. Bu Standart; emzirme ve cinsiyet değiştirme ameliyatı gibi belirtilen birkaç durum haricinde kadın meme uçları barındıran görselleri yasaklamaktadır.

Bu ilke, ikili cinsiyet görüşüne ve erkek ile kadın bedenleri arasındaki ayrıma dayalıdır. Kuralların interseks, ikili cinsiyet dışı ve transcinsel kişilere nasıl uygulanacağını açıkça belirtmeyen bu yaklaşım, değerlendirme görevlilerinin biyolojik ve toplumsal cinsiyete yönelik hızlı ve öznel değerlendirmeler yapmasını şart koşmaktadır ve geniş ölçekte içerik moderasyonu yaparken böyle değerlendirmeler pek mümkün olmamaktadır.

Kadın meme uçlarına yönelik kurallardaki kısıtlamalar ve istisnalar, özellikle de transcinsel ve ikili cinsiyet dışı kişilere uygulanma biçimleri düşünüldüğünde oldukça geniş ve karmaşıktır. Protestolardan doğum anlarına ve tıp ve sağlık bağlamlarına (göğüs ameliyatı ve meme kanseri farkındalığı dahil) varan geniş bir yelpazede çeşitli ilke istisnaları mevcuttur. Bunlar genellikle düzgün tanımlanmamış, anlaşılması güç istisnalardır. Örneğin bazı bağlamlarda, moderatörler belirli istisnaların geçerli olup olmadığını belirlemek için görünür yara izlerinin büyüklüğünü ve türünü değerlendirmek zorunda kalmaktadır. Bu ilkenin özü itibarıyla yeterince net olmaması, kullanıcılar ve değerlendirme görevlileri açısından belirsizlik yaratmakta ve pratikte ilkenin uygulanamaz olmasına yol açmaktadır.

Kurulun daha önce defalarca söylediği üzere (örnek olarak bkz. "Wampum kuşağı" ve "Arapça sözcüklerin dile geri kazandırılması" kararları) Meta, ilkelerinin ayrımcılığa uğrayan kişileri nasıl etkilediği konusunda hassasiyet sergilemelidir. Kurul burada Meta'nın yetişkin çıplaklığı ilkelerinin platformlarındaki kadınlar, trans bireyler ve ikili cinsiyet dışı bireyler için ifade özgürlüğüne daha büyük engeller getirdiği görüşündedir. Örneğin, kadınların geleneksel olarak göğüslerinin çıplak şekilde bulunduğu bağlamlarda bu ilkeler fazlasıyla etkili olabilmektedir ve bu vakalarda görüldüğü üzere kendini LGBTQI+ olarak tanımlayan kişiler bundan orantısız şekilde etkilenebilmektedir. İçerik Meta'nın ilkelerini ihlal etmemesine rağmen Meta'nın otomatik sistemleri içeriği defalarca tespit etmiştir.

Meta tüm bu endişeleri ele alacak ilkeler geliştirmeyi ve uygulamayı amaçlamalıdır. Şirket, Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkesinin tabi olacağı net kriterler tanımlamak suretiyle, platformlarında çıplaklığı yönetme yaklaşımını değiştirmelidir. Bu ilke, tüm kullanıcıların insan hakları standartlarıyla örtüşecek şekilde muamele görmesini sağlamalıdır. Şirket ayrıca Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkesinin rıza dışı görüntü paylaşımına karşı koruma sağlayıp sağlamadığını ve diğer ilkelerin de bu bağlamda düzeltilmesi gerekip gerekmediğini incelemelidir.

Gözetim Kurulunun kararı

Gözetim Kurulu, Meta'nın başta vermiş olduğu gönderileri kaldırma kararını bozmaktadır.

Kurulun Meta'ya ilave tavsiyeleri şu yöndedir:

• Tüm insanlara biyolojik ve toplumsal cinsiyete dayalı ayrımcılık olmadan, uluslararası insan hakları standartlarıyla tutarlı muamele gösterilmesi amacıyla Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği Topluluk Standardının tabi olacağı net, nesnel, haklara riayet eden kriterler tanımlama. Meta önce farklı kesimleri yansıtan paydaşları sürece dahil ederek bu tür bir değişiklik üzerinde kapsamlı bir insan hakları etki değerlendirmesi yürütmeli ve tespit edilen zararları ele alacak bir plan oluşturmalıdır.
• Herkese açık Cinsel İlişki Talebi Topluluk Standardında, içeriklerin kaldırılmasına yol açan kriterler hakkında daha fazla detaya yer verme.
• Cinsel İlişki Talebi Topluluk Standardı hakkında moderatörlere verdiği rehberliği, ilkeye ilişkin herkese açık kuralları daha doğru yansıtacak şekilde revize etme. Bu adım, Meta'nın gerçekleştirdiği yaptırım hatalarının azaltılmasına yardımcı olacaktır.

*Vaka özetleri sadece vakaya genel bakış niteliğinde olup emsal teşkil etmez.

Vaka kararı tam metni

1. Karar özeti

Gözetim Kurulu, Meta tarafından Instagram gönderilerinin kaldırıldığı iki vakada Meta'nın başta vermiş olduğu kararları bozmaktadır. Meta, iki vakada da başta vermiş olduğu kararların yanlış olduğunu kabul etmiştir. Bu vakalar, Meta'nın ilkelerinin platformlarında hem kadınların hem de LGBTQI+ kullanıcıların ifade haklarını orantısız şekilde etkilemesi hakkında önemli endişeleri gündeme getirmektedir. Kurul Meta'ya Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkesinin tamamının tabi olacağı, tüm insanlara uluslararası insan hakları standartlarıyla tutarlı muamele gösterilmesini ve biyolojik ve toplumsal cinsiyete dayalı ayrımcılıktan kaçınılmasını garanti altına alacak net, nesnel, haklara riayet eden kriterler tanımlamasını tavsiye etmektedir. Meta önce bu tür kriterlerin benimsenmesinin neticelerini gözden geçirmek üzere; çeşitli ideolojik, coğrafi ve kültürel bağlamlarda son derece kapsayıcı paydaş etkileşimlerini içeren, kapsamlı bir insan hakları etki değerlendirmesi yürütmelidir. Bu değerlendirme sonucunda herhangi bir potansiyel zararın tespit edildiği ölçüde, yeni ilkenin uygulanma biçimi bunların ele alınmasına yönelik bir hafifletme planı içermelidir.

Kurul buna ek olarak, Meta'nın herkese açık Cinsel İlişki Talebi ilkesine açıklık getirmesini ve dahili yaptırım rehberliğini bu tür ihlalleri daha isabetli bir şekilde hedefleyecek şekilde daraltmasını tavsiye etmektedir.

2. Vaka açıklaması ve arkaplanı

Bu vakalar, Meta'nın vermiş olduğu ve Gözetim Kurulunun bu kararda birlikte ele aldığı iki içerik kararıyla ilgilidir. ABD'de ikamet eden bir çiftin birlikte yönettiği tek bir hesaptan, Instagram'da açıklamalarla birlikte iki ayrı görüntü paylaşılmıştır. İki görüntüde de hem gönderilerinde hem de Kurula gönderdiği bilgilerde kendilerini transcinsel ve ikili cinsiyet dışı olarak tanımladıklarını beyan eden bu çift yer almaktadır.

Meta iki gönderiyi de Cinsel İlişki Talebi Topluluk Standardı kapsamında kaldırmıştır. İki vakada da Meta'nın otomatik sistemleri içeriği potansiyel ihlal olarak tespit etmiştir.

2021 yılında paylaşılan ilk görüntüde, iki kişinin de göğüsleri çıplaktır fakat meme uçları ten renginde bantla kaplıdır. 2022 yılında paylaşılan ikinci görüntüde, bir kişi giyinikken diğer kişinin göğüsleri çıplaktır ve bu kişi meme uçlarını elleriyle örtmektedir. Bu görüntülere eşlik eden açıklamalarda iki resimde de göğüsleri çıplak olan kişinin yakında göğüs ameliyatı (göğsü daha düz hale getirme amaçlı bir cinsiyet değiştirme ameliyatı) olacağından bahsedilmektedir. Bu kişiler cerrahi süreci belgeleme planlarını açıklamakta ve transcinsel bireylerin karşılaştığı sağlık meselelerini betimlemektedir. Prosedürü sigorta kapsamında yaptırma konusunda zorluklarla karşılaştığını söyleyen çift, bu nedenle ameliyat masraflarını ödemek üzere bir bağış kampanyası düzenlediğini duyurmaktadır.

İlk vakada, görüntü önce otomatik olarak ihlalde bulunma olasılığı düşük olarak sınıflandırılmıştır. Şikayet herhangi bir değerlendirme olmadan kapatılmış ve içerik başta platformda kalmıştır. Sonrasında üç kullanıcı, içeriği pornografi ve kendine zarar verme gerekçesiyle şikayet etmiştir. Bu şikayetleri değerlendiren insan moderatörler, gönderinin ihlal teşkil etmediğini belirlemiştir. İçerik bir kullanıcı tarafından dördüncü kez şikayet edildiğinde başka bir insan değerlendirme görevlisi içeriğin Cinsel İlişki Talebi Topluluk Standardını ihlal ettiğine karar vermiş ve içeriği kaldırmıştır.

İkinci vakada, Meta'nın otomatik sistemleri gönderiyi iki defa tespit edip insan incelemesine göndermiştir ve her ikisinde de içeriğin ihlalde bulunmadığı belirlenmiştir. Sonrasında içeriği iki ayrı kullanıcı şikayet etmiştir ancak şikayetler insanlar tarafından hiçbir değerlendirme yapılmadan otomatik olarak kapatılmıştır ve içerik Instagram'da kalmıştır. Son olarak, Meta'nın otomatik sistemleri üçüncü kez içeriği tespit etmiş ve insan incelemesine göndermiştir. Son iki seferde Meta'nın otomatik Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği sınıflandırıcısı içeriği işaretlemiştir ancak bu tekrarlanan değerlendirmelerin sebebi net değildir. Son bir insan değerlendirme görevlisi içeriğin Cinsel İlişki Talebi Topluluk Standardını ihlal ettiğine karar vermiş ve içeriği kaldırmıştır.

Hesap sahipleri iki kaldırma kararı için de Meta'ya itirazda bulunmuştur ve iki vakada da içerik insan değerlendirme görevlileri tarafından değerlendirilmiştir. Ancak bu değerlendirmeler Meta'nın gönderileri geri yüklemesiyle sonuçlanmamıştır. Hesap sahipleri daha sonra iki kaldırma kararı için de Kurula itirazda bulunmuştur. Kurul bu iki vakayı bir arada inceleyerek Kurul için bir ilke imza atmaktadır. Bunun faydaları, Meta'nın içerik ilkelerindeki ve süreçlerindeki benzer sorunları tespit etmek ve bu sorunları giderecek çözümler teklif etmek olacaktır.

Kurul bu gönderileri seçtikten ve Meta'dan içeriği kaldırma kararı için gerekçelendirme sağlaması istendikten sonra, Meta kaldırma işlemlerini "yaptırım hataları" olarak tespit etmiş ve gönderileri geri yüklemiştir.

Bu vakaların neden önemli meseleleri temsil ettiği noktasında Kurul, bu vakalarda çoğunluğu kendisini trans, ikili cinsiyet dışı veya cis kadın olarak tanımlayan ve kendilerinin yaptırım hatalarından ve bu vakalardakine benzer meselelerden kişisel olarak etkilendiklerini dile getiren bireylerin gönderdiği herkese açık yorum hacminin büyüklüğünü alakalı bağlam olarak dikkate almaktadır.

Kurul, yine herkese açık yorumlarda atıfta bulunulan, Haimson ve ark. ile Witt, Suzor ve Huggins tarafından yazılmış akademik araştırmaları ve Salty tarafından hazırlanmış algoritmik taraflılık ve ötekileştirilmiş toplulukların sansürlenmesi konulu iki raporu da alakalı bağlam olarak dikkate almıştır. Bu çalışmalarda, bu vakalarda bahsedilen iki Topluluk Standardındaki yaptırım hatalarının kadınları ve LGBTQI+ topluluğunu orantısız şekilde etkilediği görülmüştür. Bu çalışmalardan birinin ortak yazarı, Gözetim Kurulu üyesidir.

3. Gözetim Kurulunun yetkisi ve kapsamı

Kurul, içeriği kaldırılan kullanıcıdan gelen itiraz üzerine Meta'nın kararını değerlendirme yetkisine sahiptir (Tüzük Madde 2, Kısım 1; İç Yönetmelikler Madde 3, Kısım 1).

Kurul, Meta'nın kararını onaylayabilir veya bozabilir (Tüzük Madde 3, Kısım 5) ve verilen karar şirket açısından bağlayıcıdır (Tüzük Madde 4). Meta ayrıca kararın paralel bağlama sahip benzer içeriklere uygulanmasının ne kadar makul olduğunu da değerlendirmelidir (Tüzük Madde 4). Kurulun kararları, Meta'nın yanıtlaması gereken tavsiyelerin yer aldığı ilke tavsiyesi beyanları içerebilir (Tüzük Madde 3, Kısım 4; Madde 4).

Kurul vakayı tespit ettikten sonra Meta'nın hata yaptığını kabul ettiği bunun gibi vakaları seçtiğinde, Kurul baştaki kararı değerlendirmektedir. Bunun amacı, hataya katkıda bulunan ilke parametrelerini ve içerik moderasyonu süreçlerini daha iyi anlamak ve Kurulun altta yatan ilkelerde tespit ettiği sorunları gidermektir. Kurul ayrıca gelecekteki hata olasılığının azaltılması ve gelecekte kullanıcıların daha adil muamele görmesi amacıyla tavsiyelerde bulunmayı amaçlamaktadır.

Kurul benzer meseleleri gündeme getiren vakaları tespit ettiğinde, bunlar eş zamanlı olarak tartışılmak üzere tek bir alt kurula bir arada atanabilir. Her bir içerik için ayrı bir bağlayıcı karar verilir.

4. Yetki kaynakları

Gözetim Kurulu, aşağıdaki yetki ve standartları göz önünde bulundurmuştur:

I. Gözetim Kurulu kararları:

• "Arapça sözcüklerin dile geri kazandırılması" kararı (2022-003-IG-UA). Kurul, ilke istisnalarını uygulamanın önündeki zorlukları ve bazı ilke tercihlerinin orantısız etkilerini analiz etmiştir.
• "Wampum kuşağı" kararı (2021-012-FB-UA). Kurul, ilke istisnalarını uygulamanın önündeki zorlukları ve bazı ilke tercihlerinin orantısız etkilerini analiz etmiştir.
• "Meme kanseri semptomları ve çıplaklık" (2020-004-IG-UA). Kurul Instagram Topluluk Kuralları'nı analiz etmiş ve Meta'ya meme kanseri farkındalığı istisnasının varlığına açıklık getirmesini tavsiye etmiştir.

II. Meta'nın içerik ilkeleri:

Bu vakaların Instagram'ın Topluluk Kuralları ve Facebook'un Topluluk Standartları ile ilgisi bulunmaktadır. Meta'nın Şeffaflık Merkezi'nde şu ifade bulunmaktadır: "Facebook ve Instagram ortak İçerik İlkeleri kullanır. Yani Facebook'ta ihlal teşkil eden içerikler Instagram'da da ihlal teşkil eder."

Cinsel İlişki Talebi

Instagram'ın Topluluk Kuralları'na göre "cinsel hizmetler sunmak" yasaktır. Bu hüküm daha sonra Facebook'un Cinsel İlişki Talebi Topluluk Standardına bağlantı vermektedir.

Cinsel İlişki Talebi ilke gerekçesinde Meta şunu dile getirmektedir: "Ancak içeriğin yetişkinler arasında cinsel ilişkilere veya ticari cinsel hizmetlere olanak sağladığı, bunları teşvik veya organize ettiği durumlarda bunlara izin vermiyoruz. Bunu kaçakçılık, zorlama ve rıza dışı cinsel eylemleri içerebilecek faaliyetlere olanak sağlamamak amacıyla yapıyoruz. Ayrıca, global topluluğumuzdaki bazı hedef kitleler bu tür içeriklere karşı hassas olabileceği ve insanların arkadaşlarıyla ve daha geniş bir toplulukla bağlantı kurmasını engelleyebileceği için cinsel ilişki talebine yol açabilecek müstehcen dil kullanımını kısıtlıyoruz."

Facebook'un Cinsel İlişki Talebi Topluluk Standardına göre Meta, hem açık hem de örtülü ilişki talebini yasaklamaktadır. Örtülü ilişki talebinin iki kriteri vardır ve bir içeriğin ilkeyi ihlal etmesi için ikisinin de karşılanması gerekmektedir. Bunlardan ilki "teklif etmek veya istemek" olup "Örtülü veya dolaylı olarak (genellikle bir iletişim yöntemi sunarak) cinsel ilişki teklif eden veya isteyen içerikler" olarak tanımlanmaktadır. İkinci kriter "müstehcen unsurlar" olup "Aşağıdaki müstehcen unsurlardan birini kullanarak, yukarıda bahsedilen teklifte veya istekte bulunan içerikler" olarak tanımlanmaktadır. Unsurlar arasında "yerel cinsel içerikli argo" ve "pozlar" bulunmaktadır.

Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği

Instagram'ın Topluluk Kuralları kullanıcıların şunları yapması gerektiğini ifade etmektedir: "Geniş bir hedef kitle için uygun olacak fotoğraf ve videolar paylaşın. İnsanların zaman zaman çıplaklık içeren sanat veya yaratıcılık eseri görseller paylaşmak isteyebileceğini biliyoruz, ancak çok sayıda sebepten ötürü Instagram'da çıplaklığa izin vermiyoruz. Cinsel ilişkinin, cinsel organların veya tamamı açıkta bulunan kalçaların göründüğü fotoğraflar, videolar ve bazı dijital olarak oluşturulmuş içerikler bunlardan bazılarıdır. Bebek emzirme, doğum ve doğum sonrası anlar, sağlıkla ilgili durumlar (örneğin, meme alma operasyonu sonrası, meme kanseri farkındalığı veya cinsiyet değiştirme operasyonu) ya da bir protesto eylemi bağlamında gösterilen fotoğraflar hariç, kadın meme uçlarının gösterildiği bazı fotoğraflar da buna dahildir." Bu kısım, bu kurallar hakkında daha fazla detay veren Facebook Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkesine bağlantı vermektedir.

Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği Topluluk Standardının ilke gerekçesi kapsamında Meta şu açıklamada bulunmaktadır: "Topluluğumuzdaki bazı insanlar, çıplaklık barındıran içeriklere veya cinsel aktivite görüntülerine karşı hassas olabilir. Bu nedenle, bu tür içerik görüntülerini sınırlandırıyoruz. Buna ek olarak, kişilerin rızası dışında veya reşit olmayan kişilere ait içeriklerin paylaşılmasını önlemek için cinsellik barındıran görüntüleri otomatik olarak kaldırıyoruz."

Facebook'un Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkesi şunu da belirtmektedir: "Paylaşılmaması gerekenler: Bebek emzirme, doğum ve doğum sonrası anlar, tıbbi veya sağlık (örneğin meme alma operasyonu sonrası, meme kanseri farkındalığı veya cinsiyet değiştirme operasyonu) ya da bir protesto eylemi bağlamında gösterilenler hariç, kadın meme uçlarının örtülmemiş halde gösterilmesi." Kullanıcılar, "tıbbi ya da sağlıkla ilgili durumlar bağlamında" olduğu sürece (cinsiyet değiştirme ameliyatı dahil) cinsel organların görüntülerini de paylaşabilmektedir fakat bu durumda insanları içeriğin hassas olduğu konusunda uyaran bir etiket uygulanır. Bunların yanı sıra, meme uçları ve bu istisnalar hakkında en az 18 ek dahili rehberlik etkeni bulunmaktadır.

III. Meta'nın değerleri:

Meta'nın değerleri, Facebook Topluluk Standartlarının girişinde vurgulanmaktadır. Burada "Söz Hakkı" değeri "çok önemli" olarak betimlenmektedir:

Topluluk Standartlarımızın amacı her zaman insanların kendilerini ifade edebileceği bir yer sunmak ve onlara söz hakkı tanımak olmuştur. […] Bazıları katılmasa veya uygunsuz bulsa bile, insanların kendileri için önemli olan sorunları açıkça konuşabilmesini istiyoruz.

Meta, "Söz Hakkı" ilkesini belirttiği dört değer uğruna sınırlayabilmektedir. Bunların ikisi konuyla ilgilidir:

"Emniyet": Facebook'u emniyetli bir yer haline getirmeye çok önem veriyoruz. İnsanları tehdit eden ifadeler, başkalarını korkutma, dışlama veya susturma potansiyeli taşır ve Facebook'ta bunlara izin verilmez.

"Onur": Tüm insanların eşit onura ve haklara sahip olduğuna inanıyoruz. İnsanlardan başkalarının onuruna saygı duymalarını, onları taciz etmemelerini ve aşağılamamalarını bekliyoruz.

IV. Uluslararası insan hakları standartları:

2011 yılında BM İnsan Hakları Konseyi tarafından desteklenen BM İş Dünyası ve İnsan Haklarına Dair Rehber İlkeler (BM Rehber İlkeleri), özel işletmelerin insan haklarına yönelik sorumlulukları için gönüllülük esasına dayalı bir çerçeve tesis etmektedir. 2021 yılında Meta, BM Rehber İlkelerine uygun olarak insan haklarına riayet etme taahhüdünü tekrar tasdik ettiği Kurumsal İnsan Hakları İlkesi'ni duyurmuştur. Bu vakalarda Kurulun Meta'nın insan hakları sorumlulukları üzerinde gerçekleştirdiği analizler, aşağıdaki insan hakları standartları ışığında gerçekleştirilmiştir:

• Fikir ve ifade özgürlüğü hakları: Madde 19, Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi (ICCPR), Genel Yorum No. 34, İnsan Hakları Komitesi, 2011; İletişim 488/1992; Karar 32/2, İnsan Hakları Konseyi, 2016; Fikir ve ifade özgürlüğü hakkında BM Özel Raportörü, raporlar: A/HRC/38/35 (2018) ve A/74/486 (2019).
• Kadın hakları: Madde 2 ve Madde 5, Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW).
• Ayrımcılığa maruz kalmama hakkı: Madde 2, paragraf 1 ve Madde 26, ICCPR. Nepomnyashchiy - Rusya, İnsan Hakları Komitesi, 2018 (CCPR/C/123/D/2318/2013).

5. Kullanıcı bildirimleri

Bu vakalar için gönderdikleri bilgilerde, kullanıcılar bu içeriğin transfobi nedeniyle kaldırıldığına inandıklarını beyan etmektedir. Bu kişiler Kurul bu içeriğin platformda kalması gerektiğini teyit ettiği takdirde bu kararın Instagram'ı LGBTQI+ ifadeleri için daha hoşgörülü bir yer haline getirmeye katkıda bulunacağını dile getirmektedir.

6. Meta'nın bildirimleri

Meta, verdiği karar gerekçesinde her iki içerik kaldırma kararının da yaptırım hatası olduğunu ve iki gönderinin de Cinsel İlişki Talebi ilkelerini ihlal etmediğini açıklamıştır. Meta şunu söylemiştir: "teklif veya istek sadece bir bağış kampanyasına bağışta bulunulması veya tişört satın almak üzere bir internet sitesinin ziyaret edilmesi içindir ve ikisinin de cinsel ilişki talebiyle ilgisi yoktur."

Meta ayrıca iki gönderinin de Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği Standardını ihlal etmediğini beyan etmektedir. Gerekçeye göre "değerlendirme görevlilerine verilen dahili rehberlikte ikili cinsiyet dışı, cinsiyetten bağımsız veya transcinsel çıplaklığa nasıl işlem yapılacağı spesifik olarak ele alınmaktadır." Bu vakalardaki içerikler "içeriğin genel konusundan (göğüs ameliyatı yaptırma) ve kullanılan konu etiketlerinden anlaşıldığı üzere transcinsel veya ikili cinsiyet dışı olduğu açıkça belli olan bir bağlamda" paylaşılmıştır. Meta, "bu vakalardaki meme uçları görünür ve kapatılmamış olsa bile Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkemizi ihlal etmeyecekti" sonucuna varmıştır. Meta, iki görüntüde de meme uçlarının "tamamen gizlenmiş" olduğunu da kabul etmiştir.

Meta, içeriğin kaldırılmasının üzerinden uzun zaman geçtiğinden, içeriği potansiyel ihlal olarak tespit eden çeşitli otomatik sistemlerin tam olarak hangi ilkeyi veya ilkeleri uygulamak üzere programlandığını Kurula bildirememiştir. Meta bir vakada içeriğin Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği sınıflandırıcıları tarafından iki defa değerlendirme sırasına eklendiğini açıklayabilmiştir. Meta, değerlendirme görevlilerinin içeriğin Cinsel İlişki Talebi ilkesini ihlal ettiğini neden düşündüğüne dair bir açıklama da yapamamıştır. Verdiği gerekçede Meta, "değerlendirme görevlilerine verdiğimiz dahili rehberliği fazlasıyla teknik bir biçimde uygulayan bazı içerik değerlendirme görevlilerinin bazı içerikleri örtülü cinsel ilişki talebi olarak tespit edip (gerçekte öyle olmamasına rağmen) yanlışlıkla kaldırdığının bilincinde" olduğunu kabul etmiştir.

Kurul Meta'ya 18 soru sormuştur ve Meta hepsini cevaplamıştır.

7. Herkese açık yorumlar

Gözetim Kurulu, bu vakalarla ilgili 130 adet herkese açık yorumu göz önünde bulundurmuştur. Yorumların doksan yedisi Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada, 19'u Avrupa, 10'u Asya Pasifik ve Okyanusya, biri Latin Amerika ve Karayipler, biri Orta Doğu ve Kuzey Afrika, biri Sahra Altı Afrika ve biri Orta ve Güney Asya'dan gönderilmiştir.

Bildirimler şu temaları kapsamaktadır: trans, ikili cinsiyet dışı ve kadın kullanıcıların içeriklerinin yanlışlıkla kaldırılması; platformda çıplaklığın hangi formlarına izin verileceğini cinsiyete dayalı ayrımlara dayalı olarak belirlemenin getirdiği adaletsizlik ve eşitsizlik; Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ve Cinsel İlişki Talebi Topluluk Standartları kapsamında hangi içeriklere izin verildiğine dair karışıklıklar; LGBTQI+ haklarının tehdit edildiği toplumlarda sosyal medyanın ifade özgürlüğü açısından önemi.

Bu vakalar için gönderilen herkese açık yorumları okumak isterseniz lütfen buraya tıklayın. Gönderilen bazı yorumlar, yorum sahibi dışındaki kişilerle ilgili kişisel kimlik bilgileri içermeleri sebebiyle dahil edilmemiştir.

8. Gözetim Kurulu analizi

Kurul, bu gönderilerin geri yüklenmesi gerekip gerekmediğine üç ayrı mercekten bakmıştır: Meta'nın içerik ilkeleri, şirketin değerleri ve şirketin insan hakları sorumlulukları.

Kurulun bu vakaları seçme nedeni, kendilerini ötekileştirilmiş grupların mensubu olarak tanımlayan kişiler tarafından paylaşılan ve ihlal teşkil etmeyen içeriklerin kaldırılmasının onların ifade özgürlüğünü etkiliyor olmasıdır. Instagram bu grupların topluluk oluşturması için önemli bir forum olabildiğinden, bu husus bilhassa önem arz etmektedir. Bu vakalar, yaptırım hatalarının belirli grupları orantısız bir şekilde etkileyebildiğini ve düzeltilmesi gereken daha geniş kapsamlı ilke ve yaptırım sorunlarına işaret edebileceğini göstermektedir.

8.1 Meta'nın içerik ilkeleriyle uyumluluk

Kurul bu gönderilerin hiçbir Meta içerik ilkesini ihlal etmediği görüşündedir. Instagram için Topluluk Kuralları geçerli olmakla birlikte, Meta şunu da beyan etmektedir: "Facebook ve Instagram ortak içerik ilkeleri kullanır. Facebook'ta ihlal teşkil eden içerikler Instagram'da da ihlal teşkil eder." Kurallar'da bağlantısı verilen Facebook Topluluk Standartları, daha fazla detay içermektedir.

a. Cinsel İlişki Talebi

Cinsel İlişki Talebi Topluluk Standardı, örtülü cinsel ilişki talebinin iki öğeyi şart koştuğunu belirtmektedir:

• Örtülü bir teklif veya istek barındıran içerikler VE
• Müstehcen unsurlar.

Örtülü teklif veya istek.

Örtülü teklif veya istek, Cinsel İlişki Talebi Topluluk Standardında "Örtülü veya dolaylı olarak (genellikle bir iletişim yöntemi sunarak) cinsel ilişki teklif eden veya isteyen içerikler" olarak tanımlanmaktadır. Meta'nın değerlendirme görevlilerine ek dahili rehberlik sağlayan "Bilinen Sorular" belgesinde, örtülü teklif olduğu gerekçesiyle kaldırma kararını tetikleyen iletişim bilgilerinin listesinde sosyal medya profillerinin bağlantıları ve "aboneliğe dayalı internet sitelerinin (ör. OnlyFans.com veya Patreon.com) bağlantıları" bulunmaktadır. Bu vakalardaki içeriklerde, kullanıcıların ameliyat masrafını ödemek üzere bağış kampanyası düzenlediği bir platformun bağlantısı yer almaktadır. Meta'nın "örtülü teklif veya istek" terimini tanımlama kriterleri fazlasıyla geniş olduğundan, bu bağlantı herkese açık standardı ihlal etmiyor olmasına rağmen Meta'nın değerlendirme görevlilerine verdiği rehberliğe (rehberlikte teklifin veya isteğin cinsel bir şey için olması gerektiği belirtilmektedir) bakıldığında teknik olarak "teklif veya istek" kapsamında olacaktır.

Müstehcen unsur.

Topluluk Standardı, müstehcen unsurların bir listesini vermektedir ve pozlar da bunlardan biridir. Bilinen Sorular, hangi unsurların müstehcen pozlar olarak nitelendirildiğine dair "ya dijital olarak ya da insan vücudunun parçalarıyla veya objelerle kapatılmış çıplak kadın göğüslerini" içeren, Meta'nın kapsamlı olarak betimlediği bir liste barındırmaktadır. Kurul, iki görüntüde de insan vücudunun parçalarıyla (eller) veya objelerle (bant) kapatılmış göğüsler olduğuna dikkat çekmektedir. Bu vakalarda, fotoğraftaki öznelerin kendilerini trans ve ikili cinsiyet dışı olarak tanımladığı, dolayısıyla tasvir edilen göğüslerin kendini kadın olarak tanımlamayan kişilere ait olduğu, gönderilerin içeriğinde açıkça görülmektedir. Kurul ayrıca içeriklerin müstehcen olmadığı görüşündedir. Bu doğrultuda, cinsel bir poz (üzeri kapatılmış kadın göğsü dahil) gibi müstehcen bir unsur olmadığından, Cinsel İlişki Talebi ilkesinin ihlali için gereken ikinci öğe kriteri karşılanmamıştır.

İkinci öğe karşılanmadığından, gönderiler bu standardı ihlal etmemiştir. İlk öğenin herkese açık sürümü (teklifin/isteğin cinsel bir şey olması gerektiğini belirtmektedir) uygulandığında, bu görüntülerin cinsel ilişki talebi teşkil etmediği de görülmektedir.

b. Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği

Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği Topluluk Standardına göre kullanıcılar şunların görüntülerini paylaşmamalıdır: "Bebek emzirme, doğum ve doğum sonrası anlar, tıbbi veya sağlık (örneğin meme alma operasyonu sonrası, meme kanseri farkındalığı veya cinsiyet değiştirme operasyonu) ya da bir protesto eylemi bağlamında gösterilenler hariç, kadın meme uçlarının örtülmemiş halde gösterilmesi." Meta'nın Bilinen Soruları buna ek olarak değerlendirme görevlilerinin "açıkça kadından erkeğe transcinsel, ikili cinsiyet dışı veya cinsiyetten bağımsız bir bağlamda paylaşıldığında (ör. kullanıcı cinsel kimliğinin bunlardan biri olduğunu söylediğinde) meme ucu görüntülerine" izin vermesi gerektiğini belirtmektedir. Bu vakalardaki görüntülerin ikisi de bu Topluluk Standardını ihlal etmemektedir.

İlk olarak, iki görüntüde de üstü kapatılmamış meme uçları yoktur. İki görüntüde de bireyler meme uçlarının üzerini elleriyle ya da bantla kapatmıştır. İkinci olarak Kurul, meme uçlarının üzeri kapatılmamış olsa bile, görüntülerle birlikte paylaşılan metinde kişilerin kendilerini ikili cinsiyet dışı olarak tanımladığının açıkça görüldüğüne dikkat çekmektedir. Dolayısıyla bu ilke ihlal edilmemiştir.

8.2 Meta'nın değerleriyle uyumluluk

Kurul başta verilen gönderileri kaldırma kararlarının Meta'nın "Söz Hakkı" ve "Onur" değerleriyle örtüşmediğini ve "Emniyet" değerine hizmet etmediğini tespit etmiştir.

Ayrımcılığa uğrayan grupları orantısız şekilde etkileyen yaptırım hataları, "Söz Hakkı" ve "Onur" değerlerine karşı ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Meta'nın insan hakları argümanlarında rıza dışı görüntü paylaşımı, seks ticareti ve çocuk istismarı konuları başta olmak üzere "Emniyet" değerinden bahsedilmektedir ancak Kurul bu kaldırma kararlarının "Emniyet" değerini ileri taşımadığı görüşündedir.

8.3 Meta'nın insan hakları sorumluluklarıyla uyumluluk

İfade özgürlüğü (Madde 19 ICCPR)

Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi (ICCPR) Madde 19, ifade özgürlüğü için geniş çapta koruma sağlamaktadır. Bu koruma, insan haklarının ve insanların "rahatsız edici" bulabileceği ifadelerin tartışılması için de geçerlidir (Genel Yorum 34, paragraf 11). İfade özgürlüğü hakkı, "cinsiyet" veya "diğer durumlar" dahil ayrımcılık yapılmaksızın tüm insanlara garanti edilmektedir (ICCPR, Madde 2, paragraf 1). İnsan Hakları Komitesi, Nepomnyashchiy - Rusya (CCPR/C/123/D/2318/2013) gibi davalarda, ayrımcılık yasağının cinsel kimliğe dayalı ayrımcılığı da içerdiğini onaylamıştır.

İçerik, önemli sosyal meselelerle ilgilidir. Instagram bu kullanıcılara cinsel ifadelerini tartışabilecekleri ve temsil edebilecekleri bir forum sağlamakta; bağlantı kurabilecekleri ve destek alabilecekleri bir forum sunmaktadır. İki gönderide de kişilerden birinin göğüs ameliyatı yaptıracağı açıklandığından ve ameliyat masraflarının bir kısmını karşılama amaçlı bir bağış kampanyası paylaşıldığından, bu içerik kullanıcının cinsiyet değiştirme ameliyatı yaptırmasını da doğrudan etkileyebilecek niteliktedir.

Madde 19, bir devlet tarafından ifade özgürlüğüne getirilecek her türlü kısıtlamanın yasalara uygun olma, meşru amaç ve gerekli ve orantılı olma koşullarını karşılamasını şart koşmaktadır (ICCPR, Madde 19, paragraf 3). Fikir ve ifade özgürlüğü hakkında BM Özel Raportörü, BM Rehber İlkelerini dayanak almak suretiyle, sosyal medya şirketlerine içerik kurallarının ICCPR Madde 19, paragraf 3 rehberliğinde olması için çağrıda bulunmuştur A/HRC/38/35, paragraf 45 ve 70). Kurul, Meta'nın ilkelerini ve yaptırımlarını analiz etmek üzere bu çerçeveyi benimsemiştir.

Kurul bu vakada, Meta'nın bu standartlara paralel ilkeler oluşturma ve uygulama sorumluluklarını yerine getirmediği görüşündedir. Cinsel İlişki Talebi ilkesi kapsamında içerik kaldırırken uygulanan dahili kriterler, ilke için beyan edilen gerekçeden çok daha geniştir. Bu da sonuç olarak Meta'nın da kabul ettiği üzere gereğinden fazla yaptırım neticeleri doğurmaktadır. Kadınları ve LGBTQI+ kullanıcıları orantısız ölçüde etkileyen Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği Topluluk Standardı, biyolojik ve toplumsal cinsiyet hakkında, geniş ölçekte içerik moderasyonu yürütürken uygulanabilir olmayan, öznel ve spekülatif algılara bel bağlamaktadır. Kurul bu eksiklikleri analiz etmekte ve Meta'nın bu sorunları çözümlemek üzere kapsamlı bir süreç başlatmasını tavsiye etmektedir.

I. Yasalara uygun olma (kuralların netliği ve erişilebilirliği)

Hem kuralları uygulama sorumluluğunu üstlenenlerin hem de kullanıcıların nelere izin verildiğini bilmesi amacıyla, ifade özgürlüğünü sınırlayan kurallar net ve erişilebilir olmalıdır. Bu vakalarda göz önünde bulundurulan iki Topluluk Standardı da bu standardı karşılayamamaktadır.

a. Cinsel İlişki Talebi

Kurul, Cinsel İlişki Talebi Topluluk Standardıyla ilgili olarak değerlendirme görevlilerine verilen dahili yönergelerdeki kriterlerin fazlasıyla geniş olduğu görüşündedir. Yeterince başarılı bir şekilde uyarlanmamış olan bu rehberlik, değerlendirme görevlilerinin gereğinden fazla yaptırım uygulamasına, kullanıcıların ise kafa karışıklığı yaşamasına katkıda bulunmaktadır. Bunu kabul eden Meta, Kurula yaptığı açıklamada, örtülü cinsel ilişki talebi kriterlerinin karşılandığı ancak "cinsel ilişki talep etme niyeti olmadığının" açıkça görüldüğü vakalarda, dahili yaptırımının uygulanmasının "gereğinden fazla yaptırıma yol açabileceğini" belirtmiştir.

Karışıklık bu ilkenin iki öğesine de yansımıştır. Cinsel İlişki Talebi Topluluk Standardının "teklif etmek veya istemek" bileşeniyle ilgili herkese açık kurallar, istekte bulunan taraf için bir "iletişim yöntemine" atıfta bulunmaktadır. Ancak moderatörlere verilen rehberlikte (Bilinen Sorular), sosyal medya profili bağlantılarının veya Patreon gibi aboneliğe dayalı üçüncü taraf internet sitesi bağlantılarının da örtülü bir "teklif veya istek" için "iletişim yöntemi" olduğu beyan edilmektedir. Başka bir sosyal medya profili, üçüncü taraf ödeme platformu veya bağış kampanyası bağlantısının (ör. Patreon veya GoFundMe) gönderinin cinsel ilişki talebi muamelesi görmesine yol açacağı kullanıcılara açıkça ifade edilmemektedir. Bu karışıklık, bu tür üçüncü taraf bağlantılarını barındıran içeriklerin neden kaldırıldığını veya hesaplarının engellenmesine neden yol açtığını anlayamayan kişilerin Kurula gönderdiği birçok herkese açık yoruma da yansımıştır.

İkinci kriter olan müstehcen bir unsur şart koşma kriteri hem geniş ve muğlaktır hem de Meta'nın Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkesiyle tutarsızdır. Herkese açık Topluluk Standardında, "müstehcen pozlar" bir müstehcen unsur olarak listelenmektedir. Bilinen Sorular ise "müstehcen pozlar" için detaylı bir liste vermektedir ve üstsüz olmak ve göğüsleri ellerle veya objelerle kapatmak bu listeye dahil edilmektedir. Kullanıcılar büyük olasılıkla, göğüslerin ellerle kapatıldığı her türlü görüntünün müstehcen poz olarak değerlendirildiğini tahmin edemeyecektir. Yetişkin Çıplaklığı ilkesinin meme uçlarının kapatıldığı üstsüz fotoğraflara izin veriyor olması, bu kafa karışıklığını bir kat daha artırmaktadır. Bu bakımdan, aynı içeriği bir ilke cinsel içerik olarak, diğer ilke ise cinsel olmayan içerik olarak görmektedir.

Kullanıcıların karşılaştığı belirsizliğe ek olarak, değerlendirme görevlilerinin bu içerik hakkında defalarca farklı sonuçlara ulaşmış olması, hangi içeriklerin cinsel ilişki talebi olarak görülmesi gerektiği konusunda moderatörlere yeteri kadar net talimatlar verilmediği izlenimini uyandırmaktadır.

Meta'nın kabul ettiği üzere, örtülü ilişki talebinin iki öğesi hakkında dahili rehberliğin uygulanma şekli, cinsel eylem isteğinde bulunmayan içerikleri kaldırma yönündedir. Uzun vadede yanlış kaldırma kararlarının çözüme kavuşturulması için en iyi yol, büyük olasılıkla bu ilkenin kapsamını tadil etmek olacaktır. Kısa vadede ise Kurulun Meta'ya tavsiyesi, kriterlerin herkese açık kuralları doğru şekilde yansıttığından emin olmak ve "teklif etme veya isteme" ile "müstehcen unsur" arasında daha açık bir bağlantıyı şart koşmak üzere dahili yönergelerini revize etmesi yönündedir. Meta ayrıca hangi unsurların seks için "teklif veya istek" teşkil ettiğini ve hangi unsurların müstehcen poz teşkil ettiğini herkese açık Topluluk Standartları'nda kullanıcılara daha net bir şekilde açıklamalıdır.

b. Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği

Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği Standardı, uygulaması zor olan biyolojik ve toplumsal cinsiyet ayrımlarına dayalıdır ve düzgün tanımlanmamış istisnalar içermektedir. İlkedeki bazı kurallar kullanıcılara karışık gelmekte, dolayısıyla kullanıcılar nelere izin verildiğini anlayamamaktadır. Bu durum moderatörler için de karışıklık yaratmakta, onları eksik olması kaçınılmaz bilgilere dayalı öznel değerlendirmeler gerçekleştirmek ve sayısız etkeni, istisnası ve varsayımı bulunan bir kuralı hızlı bir şekilde uygulamak zorunda bırakmaktadır.

Cinsiyet yerine vücudun belirli bölümlerine odaklanan bir dil kullanmasına (ve kullanıcılara profillerinde geniş bir yelpazeden cinsiyet kimlikleri seçme olanağı tanımasına) rağmen; şirketin interseks, trans veya ikili cinsiyet dışı bireyleri tasvir eden içerikleri nasıl ele aldığı, Meta'nın kurallarının büyük çoğunluğunda açıklanmamaktadır. Örneğin, ilkede "erkek ve kadın cinsel organları," "kadın göğüsleri" ve "kadın meme uçları" kavramlarına atıfta bulunulmaktadır fakat bedenleri ve kimlikleri bu tanımlara uymayan kişilere bu betimlemelerin nasıl uygulandığı net bir şekilde açıklanmamaktadır. Birçok trans ve ikili cinsiyet dışı birey, Kurula gönderdiği herkese açık yorumlarda, kullanıcıların içerikleri değerlendirilirken ve kategorize edilirken toplumsal cinsiyet kimliklerinin mi, doğumda kendilerine atanan biyolojik cinsiyetin mi yoksa fiziksel görünümlerinin belirli yönlerinin mi esas alındığını bilmediğini dile getirmiştir.

Mevcut kurallar, değerlendirme görevlilerinin bir kullanıcının hem biyolojik cinsiyetini (bu ilkenin "kadın meme uçları" için gerekli olması nedeniyle) hem de toplumsal cinsiyet kimliğini (tasvir edilen kişinin ikili cinsiyet dışı, cinsiyetten bağımsız ya da transcinsel olmasına veya cinsiyet değiştirme ameliyatı bağlamında paylaşımda bulunuyor olmasına dayalı istisnalar nedeniyle) hızlı bir şekilde muhakeme etmesini gerektirmektedir. Biyolojik ve toplumsal cinsiyet algıları, bağlamsal ipuçlarının ve görünümün yorumlanmasını gerektirmektedir. Bunların ikisi de hatalara davetiye çıkaran, öznel tespitlerdir.

Herhangi bir kuşku söz konusu olduğunda Meta'nın erkek çıplaklığı kuralları yerine kadın çıplaklığı için geçerli olan görece kısıtlayıcı kuralları uygulamayı tercih ettiği "kadın varsayma prensibi" bu yaklaşımı daha da karmaşık hale getirmektedir. Bilinen Sorular belgesinde, açık bir bağlam olmadığında ve görüntüdeki kişinin kendisini "kadın olarak VEYA erkekten kadına transcinsel olarak sunduğuna dair bir bağlam olduğunda kadın çıplaklığını varsayın ve alakalı ilkeyi uygulayın" ifadesi yer almaktadır.

Kadın meme ucu olarak algılanan meme uçlarına ilişkin kurallardaki kısıtlama ve istisna sayısı oldukça çok ve kafa karıştırıcıdır. Protesto eylemlerinden doğum anlarına, emzirmeye ve tıp ve sağlık bağlamlarına (meme alma operasyonu sonrası görüntüler ve meme kanseri farkındalığı dahil) varan geniş bir yelpazede çeşitli istisnalar mevcuttur. Bunlar genellikle hiç tanımı olmayan veya düzgün tanımlanmamış istisnalardır. İstisna listesi zaman içinde giderek büyümüştür ve ifade biçimleri evrimleştikçe büyümeye devam etmesi beklenmektedir. Kadın göğüsleri söz konusu olduğunda, Meta'nın Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkesinin varsayımı bu tür tasvirlerin cinsel görüntü teşkil ettiği yönünde olmaktadır. Ancak giderek büyüyen istisna listesi, ilkede de kabul edilen birçok durumda, kadın göğsü görüntülerinin müstehcen olmadığını yansıtmaktadır.

Her bir istisnada bile sayısız soru gündeme gelmektedir. Örneğin, cinsiyet değiştirme ameliyatı istisnası trans ve ikili cinsiyet dışı kullanıcılar için bilhassa önem taşımaktadır ancak Meta cinsiyet değiştirme ameliyatı istisnasının kapsamını herkese açık kurallarında açıklamamaktadır. Bunun sonucunda, ameliyat öncesi fotoğraflarına (öncesi ve sonrası görüntüsü oluşturmak için) ve meme büyütme ameliyatı yaptıran trans kadınların görüntülerine istisna kapsamında izin verilip verilemeyeceği noktasında yaşanan karışıklık çok sayıda herkese açık yorumda dile getirilmiştir. Dahili yönergeler ve Bilinen Sorular, bu istisnanın herkese açık rehberliğin ima ettiğinden çok daha dar bir istisna olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Meta'nın ilkelerinin erkek ile kadın arasındaki ikili ayrımlara dayalı olması, Meta'nın cinsiyet değiştirme ameliyatı istisnasını dile getirmeye çalışırken zorlanmasına yol açmaktadır. Kurula vermiş olduğu yanıtlarda Meta, cinsiyet değiştirme ameliyatına istinaden, Meta'nın "içerik açıkça kadından erkeğe transcinsel, ikili cinsiyet dışı veya cinsiyetten bağımsız bir bağlamda paylaşıldığında, kişi memelerini aldırmak için göğüs ameliyatı olmadan öncesini gösteren üzeri kapatılmamış kadın meme uçlarına" izin verdiğini ifade etmiştir. Kurallarda "Meme ucu üzerinde yara izi olmadığı sürece, meme büyütme ameliyatı (göğüs ameliyatı) geçirmiş erkekten kadına transcinsel kadınların meme uçları yasaktır" ifadesi de bulunmaktadır.

Ameliyattan kalma yara izleriyle ve meme uçlarıyla ilgili dahili yönergelerin anlaşılması daha da zordur. Örneğin, meme alma operasyonuna ilişkin kurallar "meme ucunun başka dokulardan rekonstrüksiyon yoluyla veya çizim ya da dövme yapılarak yeniden oluşturulduğu" ve "diğer çıplak meme ucu görünür olsa bile ameliyatla alınmış en az bir memenin var olduğu" durumlara izin vermektedir. Kurallar şunun gibi maddelerle daha da karmaşık hale gelmektedir: "Meme alma operasyonlarında, meme dokusunun alındığı yerin tasviri de yara izine dahildir. Ameliyattan kalma yara izinin kendisinin görünür olması zorunlu değildir."

Değerlendirme görevlileri; kadın meme ucu kurallarının uygulanıp uygulanmayacağına karar vermek için tasvir edilen kişinin biyolojik cinsiyete özgü özelliklerini, ardından belirli istisnaların geçerli olup olmadığını belirlemek için kişinin toplumsal cinsiyetini, ardından da diğer istisnaların geçerli olup olmayacağını belirlemek için içeriğin cerrahi bir prosedürün öncesini veya sonrasını tasvir edip etmediğini, bunun hangi cerrahi prosedür olduğunu ve görünür yara izinin kapsamını ve türünü hızlı bir şekilde muhakeme etmelerini gerektiren kuralları uygulamakta büyük olasılıkla zorlanacaktır. Bakıldığında kadın meme ucu olduğu anlaşılan bir görüntü cis bir kadın tarafından paylaşıldığında yasaklanırken, kendisini ikili cinsiyet dışı olarak tanımlayan biri tarafından paylaşıldığında bu görüntüye izin verilmektedir. Kurul, meme uçlarıyla ilgili olarak protesto, doğum, doğum sonrası ve emzirme bağlamlarına dayalı, burada incelemediği ancak incelenmesi gereken ve muhtemelen fazladan dahili kriterler barındıran ek istisnaların da var olduğuna dikkat çekmektedir.

Toplumsal cinsiyet, fiziksel sağlık, gebelik ve ebeveynlik konuları hakkındaki ifade özgürlüğü haklarının önemi dikkate alındığında, düzensiz bir şekilde bir araya getirilmiş olan istisnalar kullanıcılar açısından gereksiz bir belirsizlik oluşturmakta ve bu vakada da görüldüğü üzere kuralların yanlış uygulanmasına zemin hazırlamaktadır. Bu ilkenin kullanıcılara ve moderatörlere yeterli netlik sunmaması, standardın uygulanmasını imkansız hale getirmektedir. Aşağıda daha detaylı olarak incelendiği üzere Kurul, Meta'nın tüm insanların biyolojik cinsiyete ve toplumsal cinsiyet kimliğine dayalı ayrımcılık olmadan muamele görmesini sağlayacak bir yetişkin çıplaklığı yaklaşımı benimsemesi gerektiğine inanmaktadır.

II. Meşru amaç

ICCPR Madde 19, devletlerin ifade özgürlüğünü ancak meşru amaçları ileri taşımak için kısıtlayabileceğini öngörmektedir. Bu meşru amaçlar şöyle ifade edilmiştir: "başkalarının haklarına veya itibarlarına riayet, [...] ulusal güvenliğin veya kamu düzeninin (ordre public) korunması, halk sağlığı ve genel ahlak." Bu kararda, Meta'nın ilkelerinde konuşmaları sınırlama gerekçeleri, bu standartlar ışığında incelenmektedir.

a. Cinsel İlişki Talebi

Cinsel İlişki Talebi ilkesinde Meta, insanların Facebook veya Instagram'ı "kaçakçılık, zorlama ve rıza dışı cinsel eylemleri içerebilecek faaliyetlere" (bunlar platform dışında gerçekleşebilmektedir) olanak sağlamak üzere kullanmasını önlemeyi amaçladığını ifade etmektedir. Bu başkalarının haklarını korumanın bir örneği olduğundan, meşru bir amaçtır.

b. Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği

Meta, Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkesinin belirli bileşenleri için birkaç farklı gerekçe vermiştir. Rıza dışı paylaşılan görüntülerin yayılmasını önlemek, kişinin yaşının net bir şekilde anlaşılamadığı durumlarda reşit olmayan kişileri korumak ve "topluluğumuzdaki bazı insanlar, çıplaklık barındıran içeriklere veya cinsel aktivite görüntülerine karşı hassas olabilir" prensibi doğrultusunda hareket etmek bunlardan bazılarıdır. Meta ayrıca çıplaklık hakkındaki genel prensiplerini Kurula açıklamıştır. Şirketin ifadesi şöyledir: "İlkemizi hazırlarken Meta olarak şunları göz önünde bulundurduk: (1) bu tür görüntülerin genellikle özel veya hassas olması; (2) çıplak görüntüler çekilirken ve paylaşılırken onay verilip verilmediği; (3) cinsel istismar riski ve (4) bu tür görüntülerin ifşa edilmesinin platform dışında, özellikle de bu tür görüntülerin kültürel olarak rahatsız edici olabileceği ülkelerde tacize yol açıp açmayacağı."

Bu amaçların çoğu, başkalarının haklarını koruma amacıyla paraleldir. Ancak Meta'nın "topluluk hassasiyetini" koruma şeklinde ifade ettiği gerekçe daha detaylı incelemeyi hak etmektedir. Bu gerekçenin, "genel ahlak" meşru amacıyla paralel olma potansiyeli bulunmaktadır. Öte yandan Kurul, "genel ahlakı" koruma amacının, ifade özgürlüğünü düzenleme altına alan devlet kurumları tarafından zaman zaman azınlık ve savunmasız grupların hakları başta olmak üzere insan haklarını ihlal etmek üzere haksız bir şekilde kullanılmış olmasına dikkat çekmektedir. İnsan Hakları Komitesi şu uyarıda bulunmuştur: "ahlak kavramı birçok sosyal, felsefi ve dini gelenekten türemiştir; dolayısıyla ahlakı korumak amacıyla [...] getirilen sınırlamalar sadece tek bir gelenekten türetilmemiş prensiplere dayanmalıdır" (İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum 34).

İnsan hakları hukuku genel ahlakın devletlerin ifade özgürlüğüne getireceği sınırlamalar için meşru bir amaç teşkil edebileceğini kabul etmektedir ve dünyanın dört bir yanında kamuya açık alanda çıplaklık yasağı mevcuttur. Fakat Meta, bu vakanın bağlamı özelinde "topluluk hassasiyetleri" dışındaki amaçlara vurgu yapmaktadır. Meta, "çıplaklık ilkemiz genel ahlakı koruma amacıyla örtüşmektedir ancak çıplaklık hakkındaki ahlak standartları farklı kültürlerde büyük farklılıklar gösterdiğinden ve dolayısıyla geniş ölçekte uygulanamayacağından esasen bu amaca dayalı değildir" şeklinde bir açıklama yapmıştır. Örneğin, transcinsel ve ikili cinsiyet dışı kişilerin üzeri kapatılmamış göğüslerinin tasvirleri, birçok toplulukta ve dünyanın birçok yerinde topluluk hassasiyetlerine ters düşen unsurlar olarak görülebilir. Ancak Meta bu tür ifadeleri kısıtlamamaktadır. Kurul buna ek olarak, Meta'nın ilkeleri nedeniyle kadın, transcinsel ve ikili cinsiyet dışı bireylerin ifade özgürlüğü açısından karşı karşıya olduğu, bilinen ve tekrarlanan orantısız engellerden endişe duymaktadır (devamını aşağıda bulabilirsiniz). Bu nedenlerle Kurul, insan hakları sorumluluklarını incelerken, "topluluk hassasiyetleri" haricinde Meta'nın ileriye taşıdığı diğer amaçlara odaklanmaktadır.

Meta'nın çıplaklık ilkesi için sunduğu gerekçelerden bazılarının temelinde, kadın göğüslerinin müstehcen olduğu varsayımının yattığına dikkat edilmelidir. Kurula herkese açık yorumlar gönderen birçok kullanıcı; kadın, trans ve ikili cinsiyet dışı bireylerin bedenleri için cinselleştirme varsayımının bulunması ancak cis erkeklerin görüntüleri için buna denk bir cinselleştirme varsayımının olmaması noktasında endişelerini dile getirmiştir. (Ör. bkz. Herkese Açık Yorum 10624, InternetLab).

Kurul bu vakada normal vaka duyuru süreçleri üzerinden çok sayıda herkese açık yorum almıştır. Meta'nın kullanıcı tabanına ve kilit paydaşlarına bir hesap verebilirlik ölçümü sunma taahhüdü veren Kurul, vakaları tartışırken yorumları ciddiyetle göz önünde bulundurmaktadır. Her vakada olduğu gibi, bu yorumların küresel görüşleri temsil etmiyor olabileceğinin bilincindeyiz. Yorumlar aracılığıyla paylaşılan deneyim ve uzmanlık için minnettarlığını bildiren Kurul, erişimini genişleterek şu anda bu sürece katılmıyor olabilecek topluluklara da ulaşmak için adımlar atmaya devam etmektedir.

Kurul son olarak, Meta'nın etkileri cinsiyete dayalı belirli zararları önlemenin önemini meşru bir şekilde hesaba katıyor olabileceğinin de bilincindedir. Kadına karşı şiddet hakkında Birleşmiş Milletler Özel Raportörü'nün dikkat çektiği üzere, "kadın ve kızların yaygın ve sistematik yapısal ayrımcılığa ve cinsiyete dayalı şiddete maruz kaldığı bir ortamda yaşadığımızı ve internetin de bu ortam içerisinde kullanılmakta olduğunu kabul etmemiz büyük önem taşır" (A/HRC/38/47). Dahası, yapılan anketlere göre "dijital ortamda rıza dışı mahrem görüntü paylaşımı kurbanı olanların yüzde 90'ı kadınlardır." (A/HRC/38/47). Meta, çıplaklık yasaklarının hem gereğinden fazla hem de yetersiz yaptırımı noktasında cinsiyete dayalı zararları sınırlamayı amaçlamalıdır.

III. Gerekli ve orantılı olma

Kurul, şu anki çerçevesiyle ve uygulanma biçimiyle Meta'nın ilkelerinin gereğinden fazla içeriği yakaladığı görüşündedir. İki ilke de ele almaya çalıştıkları meselelerle orantılı değildir.

a. Cinsel İlişki Talebi

Cinsel İlişki Talebi ilkesinin örtülü "teklif veya istek" ve müstehcen pozlar tanımları gereğinden geniştir ve cinsel ilişki talebiyle ilgisi olmayan önemli miktarda içeriği yakalayacak niteliktedir. Yanlış yaptırım riskini kabul eden Meta, bunu "değerlendirme görevlilerine verdiğimiz dahili rehberliği fazlasıyla teknik bir biçimde uygulayan bazı içerik değerlendirme görevlilerinin bazı içerikleri örtülü cinsel ilişki talebi olarak tespit edip (gerçekte öyle olmamasına rağmen) yanlışlıkla kaldırdığının bilincindeyiz" ifadesiyle dile getirmiştir. Meta şöyle devam etmiştir:

Şu anda Bilinen Sorular belgemiz doğrultusunda, sosyal veya dijital kimliklere ait iletişim bilgilerinin paylaşılmasını, dile getirilmesini veya sağlanmasını cinsel ilişki talebi için örtülü teklif veya istek olarak görüyoruz. [...] Ancak bu rehberliğin uygulanması, örneğin değerlendirme görevlisinin bir modelin duruşunu müstehcen bir poz olarak algıladığı ("müstehcen unsur" kriterini karşılıyor) ve modelin resim için referans vermek üzere fotoğrafçıyı etiketlediği ("teklif veya istek" kriterini karşılıyor) durumlarda gereğinden fazla yaptırıma yol açabiliyor. Cinsel ilişki talebi niyeti olmadığı için bu tür içerikler ihlal teşkil etmemektedir ancak yukarıda belirtilen iki kriteri de karşıladığı için yine de ilkeye aykırı bir kararla kaldırılabilmektedir.

Dijital alanda eğitimi konu alan bir raporda UNESCO, hata sonucu gereğinden fazla yaptırım riskini betimlemiştir. "Müstehcen görüntülerin paylaşılmasına ilişkin katı düzenlemeler sonucunda, insan vücudu veya cinsel ilişkiler hakkında öğrenmeyi desteklemek için internette yayınlanan eğitim materyalleri bazı durumlarda moderatörler tarafından uygunsuz ve müstehcen içerikler gibi algılanabilmekte ve bu nedenle genel internet platformlarından kaldırılabilmektedir." Kurul da bu Standart kapsamındaki hatalı kaldırma işlemlerinden bahseden çok sayıda herkese açık yorum aldığına dikkat çekmektedir. Örneğin, ACON (Avustralya'da HIV eğitimi alanında faaliyet gösteren bir STK) HIV önleme mesajlarını seks-pozitif bir yaklaşımla öne çıkaran içeriklerin ve eğitim atölyelerinin tanıtımını yapan içeriklerin cinsel ilişki talebi gerekçesiyle kaldırıldığını yazmıştır. Bu nedenle STK, içeriklerinde hedeflediği topluluklara erişmek için en iyi dili seçmek yerine, Meta'nın kaldırma kararlarından kaçınmaya en uygun dili seçmek zorunda kalmıştır (Herkese Açık Yorum 10550). Görüştüğü on iki cinsel sağlık kuruluşundan dokuzunun Meta'nın bu alandaki moderasyonundan olumsuz etkilendiğini bildirdiğini tespit eden araştırmacı Joanna Williams da bu bulguyu doğrulamıştır (Herkese Açık Yorum 10613).

b. Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği

Kurul, yukarıda da açıklandığı üzere Meta'nın biyolojik cinsiyet ve toplumsal cinsiyet kimliği algısına dayalı, uygulanabilir ve ölçeklenebilir kurallar tesis etmenin oldukça zor olmasının yanında, Meta'nın yetişkin çıplaklığı hakkındaki ilkelerinin bazı içerik ve ifade türleri üzerinde orantısız kısıtlamalar oluşturduğu görüşündedir. Belirtilen ilke hedeflerine daha az kısıtlayıcı önlemlerle ulaşmak mümkün olmasına rağmen, ilkeler içeriklerin kaldırılmasını şart koşmaktadır.

Meta, uyarı ekranları uygulama ve içeriklere yaş sınırlaması getirerek sadece 18 yaş üstü kullanıcıların görüntülemesine izin verme dahil olmak üzere, kaldırma hariç çok sayıda yaptırım işlemini zaten kullanmaktadır. Dahası, şirket sanatsal cinsellik tasvirleri gibi unsurlar için Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkesi kapsamında bu tür önlemlerden zaten yararlanmaktadır. Meta, otomatik ve insan moderatörlerin tasvir edilen bedenin cinsiyetinden bağımsız olarak çıplak içeriklerin ne zaman gerçekten cinsellik içerdiğine yönelik daha rafine ve bağlama özgü kararlar vermesi için çalışmalar yürütmeyi de tercih edebilir. Meta ayrıca çıplak içeriklerin bu tür içerikler görmek istemeyen kullanıcılara görünmemesini sağlayarak kullanıcılara daha fazla kontrol verecek çok çeşitli ilke müdahalelerinden yararlanabilir. Meta'nın çıplaklık ilkesi (Yetişkin İstismarı İlkesi ile Çocukların Cinsel ve Cinsel Olmayan İstismarı, Çocuk Çıplaklığı İlkesi gibi) aracılığıyla ele aldığı meselelere tahsis ettiği ve güçlendirilebilecek ilkeleri de mevcuttur.

Kurul, araştırmalara göre Meta'nın yaptırım uygulamalarının çok sayıda hatalı tespite (ihlalde bulunmayan içeriklerin yanlışlıkla kaldırılması) yol açtığına dikkat çekmektedir. Meta'nın Instagram için en son Topluluk Standartları Uygulama Raporu (Nisan-Haziran 2022), Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği kapsamındaki kaldırma işlemlerine yapılan itirazların %21'inin içeriğin geri yüklenmesiyle sonuçlandığını ortaya çıkarmıştır. Kurul da Yetişkin Çıplaklığı İlkesi kapsamında içeriklerin yanlışlıkla kaldırılmasıyla ilgili çok sayıda herkese açık yorum almıştır.

Ayrımcılık yapmama

Meta'nın ilkelerinin ve Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkesiyle ilgili yaptırımlarının özellikle de kadınlara ve LGBTQI+ bireylere yönelik orantısız etkilerle sonuçlanabildiği, kanıtlarla görülmektedir. Hem ilkeye hem de yaptırıma yansıyan bu etkiler; grupların kendilerini ifade ederken, önyargılara direnirken ve toplumdaki görünürlüklerini artırırken kullanabilecekleri yolları sınırlamaktadır.

Bu vaka trans ve ikili cinsiyet dışı kullanıcılarla ilgili olsa da; bu vakadaki yaptırım hataları özellikle de Meta'nın çıplak içerikler için "kadın varsayma prensibi" yaklaşımını benimsemesi nedeniyle kadınları da etkileyen ilkeden kaynaklanmaktadır. Dolayısıyla bu kısımda Meta'nın ilkelerinin hem LGBTQI+ bireyleri hem de kadınları nasıl etkilediği göz önünde bulundurulmaktadır. Bu vaka için gönderilen çok sayıda herkese açık yorum, bu ilkelerin olası etkilerini birçok farklı şekilde resmetmiştir.

İfade özgürlüğü hakkı, "cinsiyet" veya "diğer durumlar" dahil ayrımcılık yapılmaksızın tüm insanlara garanti edilmektedir (Madde 2, paragraf 1, ICCPR). Bu husus, cinsel yönelimi ve cinsel kimliği de içermektedir (Toonen - Avustralya (1994); A/HRC/19/41, paragraf 7). İnsan Hakları Komitesi içtihadında, "akla yatkın ve nesnel kriterlere dayalı olduğu ve Sözleşme kapsamında meşru bir amaç güttüğü sürece, Sözleşme madde 26'da listelenen sebeplere dayalı tüm ayrımlar ayrımcılık teşkil etmez" ifadesine yer verilmektedir. Nepomnyashchiy - Rusya, İnsan Hakları Komitesi, 2018, paragraf 7.5 (CCPR/C/123/D/2318/2013).

Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW) kapsamında "Kadın ve erkek eşitliği temelinde; kadınların siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel, medeni veya başka herhangi bir alanda insan haklarını ve temel özgürlüklerini tanımasını, kullanmasını veya uygulamasını engelleme veya hükümsüz kılma amacını taşıyan ya da bu sonucu doğuran her türlü cinsiyete dayalı ayrım, dışlama veya kısıtlama" yasaklanmaktadır (CEDAW, Madde 1). Kurul, uluslararası insan hakları kurumlarının rızaya dayalı yetişkin çıplaklığı için sadece izin verme ve yasaklama seçeneklerinin olmasının insan hakları üzerindeki etkilerini ve potansiyel ayrımcı neticelerini ele almadığına dikkat çekmektedir.

BM Rehber İlkeleri uyarınca, "kurumsal işletmeler saldırıya uğrama veya ötekileştirilme riski yüksek olabilecek gruplar veya topluluklardaki bireylere yönelik insan hakları etkilerine özel olarak dikkat etmelidir" (BM Rehber İlkeleri, İlke 18 ve 20). İfade özgürlüğü hakkında BM Özel Raportörü, teknoloji şirketlerini "geçmişten beri sansür ve ayrımcılık riski altında olan toplulukların endişelerini aktif olarak araştırmaları ve hesaba katmaları" yönünde uyarmıştır (A/HRC/38/35, paragraf 48). Birleşmiş Milletler İş Dünyası ve İnsan Hakları Çalışma Grubu da teknoloji şirketlerine "yapay zekanın ve otomasyonun kadınların insan hakları üzerinde orantısız olumsuz etkileri olmamasını" güvence altına almalarını tavsiye etmiştir (Cinsiyet Boyutları El Kitabı).

Sosyal medya platformlarının ayrımcılığa maruz kalan bireyler için bir ifade alanı olarak önemi göz önüne alındığında Kurul, Meta'nın bu grupların üyeleri tarafından, bu grupların üyeleri hakkında veya bu grupların üyelerini tasvir eden içeriklerin haksız yere kaldırılması olasılığına karşı özellikle hassas olmasını beklediğini sürekli olarak dile getirmiştir. Kurulun "Wampum kuşağı" kararında (2021-012-FB-UA) Yerli bireylerin sanatsal ifade özgürlüğü açısından dikkat çektiği üzere, Meta'nın Facebook Nefret Söylemi ilkesini kullanıcı popülasyonu üzerinde genel olarak uygulama performansını değerlendirmek yeterli değildir ve belirli grupların nasıl etkilendiği de hesaba katılmalıdır. Benzer şekilde "Arapça sözcüklerin dile geri kazandırılması" vakasında Kurul, "zulüm gören azınlık gruplardaki kullanıcılara ait ifadelerin gereğinden fazla modere edilmesinin bu kişilerin ifade özgürlüğünün önünde ciddi bir tehdit" olduğunu onaylamış ve Meta'nın ilkelerindeki istisnaların (söz konusu vakada Nefret Söylemi ilkesinin) ötekileştirilmiş gruplara ait ifadelere uygulanma biçimi hakkında duyduğu endişeleri dile getirmiştir (2022-003-IG-UA).

Meta'nın yapmış olduğu seçimlerin neticeleri, şirketin platformlarında kadınlara, trans bireylere ve ikili cinsiyet dışı bireylere sunulan ifade fırsatlarının birbirinden son derece farklı olmasına yol açmaktadır. Meta'nın şu anki Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkesi, cerrahi ameliyat geçirmiş ya da geçirecek olmaları veya o anda emziriyor olmaları haricinde, kadın göğüslerini ve meme uçlarını doğası gereği cinsel, dolayısıyla da yasaklanmaya tabi unsurlar olarak görmektedir. Meta'nın ilkesi sansürün belirli grupları orantısız şekilde etkilememesini güvence altına alacak adımlar atmak yerine, bu gruplar üzerindeki bu tür etkileri pekiştirmekte ve kalıcı hale getirmektedir.

İlke kapsamının dışında olmasına rağmen içeriğin Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği sınıflandırıcıları tarafından defalarca tespit edilmiş olması göz önünde bulundurulduğunda, bu vakalar Meta'nın kendisini LGBTQI+ olarak tanımlayan kişiler için yaptığı seçimlerin orantısız etkisini vurgulamaktadır. Kurul, bu vakaların daha geniş kapsamlı sorunları simgelediğine inanmaktadır. Örneğin Haimson ve ark. çalışması, bildirilen sayılara göre transcinsel kişilerin içeriklerinin kaldırılma ve hesaplarının silinme seviyesinin oldukça yüksek olduğunu ve bunun genellikle çıplaklık ve cinsel içerikler kaynaklı olduğunu tespit etmiştir.

Meta'nın ilke tercihlerinin yaptırım biçimi de kadınları orantısız şekilde etkilemektedir. Witt, Suzor ve Higgins tarafından yapılan bir çalışmada Instagram'dan kaldırılan kadın vücudu görüntülerinin %22'ye varan bir kısmının bariz hatalı tespitler olduğu görülmüştür. Kadın vücudunun gördüğü etki farkına herkese açık yorumlarda da değinilmiştir (ör. bkz. Herkese Açık Yorum 10616, Dr. Zahra Stardust).

Çıplaklığa karşı benimsenen bu varsayım, kadınların geleneksel olarak göğüsleri çıplak şekilde bulunduğu bağlamlarda da fazlasıyla etkili olmaktadır. Fikir ve ifade özgürlüğü hakkının teşvik edilmesi ve korunması hakkında Özel Raportör, dünyanın çeşitli bölgelerindeki yerli gruplarla etkileşimde bulunan şirketleri, "çıplaklık barındıran içerikleri değerlendirirken kültürel ve sanatsal bağlamı daha iyi hesaba katan daha iyi göstergeler" geliştirmeye davet etmiştir (paragraf 54, A/HRC/38/35).

Bu vakalar ilke merkezli ayrımcılığa uğramama endişelerine ek olarak, yaptırım merkezli ayrımcılığa uğramama endişelerini de gündeme getirmiştir. Meta, kendini ötekileştirilmiş grupların mensubu olarak tanımlayan kullanıcılara ait içeriklerin maruz kaldığı tekrarlı veya kötü niyetli şikayet (kullanıcıların başka kullanıcıları yük altında bırakmak veya taciz etmek için ihlal teşkil etmeyen içerikleri şikayet etmesi) riskinin daha yüksek olduğuna da dikkat etmelidir. Bu meseleler birkaç herkese açık yorumda da dile getirilmiştir (ör. bkz. Herkese Açık Yorum 10596, GLAAD ve Herkese Açık Yorum 10628, Human Rights Campaign Foundation).

Bu vakalar, birden fazla değerlendirmeyle sonuçlanan birden fazla şikayetin hatalı kaldırma kararı olasılığını artırabildiğini vurgulamıştır. Bu vakada da kullanıcı şikayetlerinin büyük çoğunluğu içeriğin ihlal teşkil etmediğine karar veren insan incelemeleriyle sonuçlanmış ancak değerlendirme görevlileri yanlışlıkla ihlal tespit edip kaldırana kadar şikayetler devam etmiştir.

Meta tüm bu endişeleri hafifletecek ilkeler geliştirmeyi ve uygulamayı amaçlamalıdır. Biyolojik cinsiyete ve toplumsal cinsiyet kimliğine dayalı ayrımcılık olmadan uygulanabilecek daha tek tip çıplaklık ilkeleri buna dahil olabilir. Belirleme yapılırken ayrımcı kriterlere bel bağlamamak şartıyla, hangi içeriklerin cinsel olduğunun daha bağlamsal bir şekilde belirlenmesi de göz önünde bulundurulabilir.

Kurul, Meta'nın Yetişkinlerin Cinsel İstismarı ilkesi kapsamında rıza dışı paylaşılan mahrem görüntüleri ele alacak ayrı bir ilkesinin olduğuna dikkat çekmektedir. Burası şirketin yaptırım önceliği verdiği bir arena olarak öne çıkmaktadır (ör. rıza dışı görüntülerin tekrar tekrar paylaşılmasını durdurmak için şirketin kullanıma sunduğu otomatik saptama teknolojisini inceleyin). Meta platformdaki çıplaklığı yönetme yaklaşımını değiştirmeyi düşündüğünde, Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkesinin rıza dışı görüntülerin paylaşılmasına karşı ne derece koruma sağladığını yakından incelemelidir ve etkililiğini artırmak için Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkesinde veya yaptırımında değişikliklerin gerekli olup olmadığını anlamalıdır.

Kurul, Meta'nın platformunda cinsel veya pornografik içerikleri sınırlama noktasında meşru bir menfaati olabileceğinin de farkındadır. Ancak Kurul, tüm kullanıcılara ayrım gözetmeksizin davranan yaklaşımlar benimseyerek alakalı işletme amaçlarına ulaşmanın mümkün ve gerekli olduğuna inanmaktadır.

Bazı Kurul üyeleri, biyolojik veya toplumsal cinsiyet farklarına dayalı olmayan bir yetişkin çıplaklığı ilkesi benimsemek suretiyle, Meta'nın mevcut ilkelerinin ayrımcı etkisini azaltmaya çalışması gerektiği görüşündedir. Bu üyeler Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi'nin (CEDAW) cinsiyete dayalı basmakalıpları ortadan kaldırma konulu hükümlerine (ör. bkz. Madde 5 ve 10) ve Meta'nın kurumsal insan hakları ilkesinde açıkça CEDAW'a bağlı kalma taahhüdü vermiş olmasına dikkat çekmiştir. Bahsi geçen üyeler, çıplaklık ilkesi bağlamında; bu uluslararası insan hakları standartlarının ve Meta'nın ayrımcılık yapmama taahhüdünün basmakalıp ayrımları ortadan kaldırmayı desteklediği sonucuna varmıştır. Bu üyeler, biyolojik veya toplumsal cinsiyet farklarına dayalı olmayan bir ilkeye geçiş yapmanın; Meta'nın bir işletme olarak kurumsal değerleri ve taahhütleri doğrultusunda insan hakları sorumluluklarını yerine getirmesi için en doğru yol olacağına kanaat getirmiştir. Birçok ayrımcılık biçiminin yaygın sosyal gelenekler olduğuna veya olmaya devam ettiğine dikkat çeken bu üyeler, ayrımcı etkileri bulunan gelenekleri ortadan kaldırmak için normların ve ilkelerin de evrimleşmesi gerektiğine değinmiştir.

Bu meselelerde, Kurul Üyeleri arasında fikir ayrılıkları ortaya çıkmıştır. Bazı üyeler Meta'nın ifade özgürlüğünü sınırlamak için biyolojik veya toplumsal cinsiyete bel bağlamaması gerektiğine prensipte katılmakla birlikte, Meta'nın biyolojik veya toplumsal cinsiyete dayalı bir çıplaklık ilkesi olmadan rıza dışı paylaşılan mahrem görüntüleri ve diğer potansiyel zararları etkili bir şekilde ele alma kapasitesinden ciddi şekilde şüphe duymuştur. Kurulun diğer üyeleri, ayrımcılık yapmama hakkında yürürlükte bulunan insan hakları ilkeleri "akla yatkın ve nesnel kriterlere dayalı olduğu ve Sözleşme kapsamında meşru bir amaç güttüğü" sürece korunan özelliklere dayalı ayrımlara izin verdiğinden (Nepomnyashchiy - Rusya, İnsan Hakları Komitesi, 2018, paragraf 7.5 (CCPR/C/123/D/2318/2013), biyolojik ve toplumsal cinsiyetten bağımsız bir ilkenin gerekli olmadığına ve böyle bir ilkenin başka zararları doğurabileceğine veya şiddetlendirebileceğine inanmaktadır.

Biyolojik ve toplumsal cinsiyetten bağımsız bir yetişkin çıplaklığı ilkesini destekleyen Kurul Üyeleri, devletlere uygulanan uluslararası insan hakları standartları kapsamında, meşru bir amaca hizmet ettikleri sürece korunan özellikler doğrultusunda akla yatkın ve nesnel kriterlere dayalı ayrımların yapılabileceğini bilmektedir. Bu üyeler, Meta'nın çıplaklık ilkesindeki ayrımların bu standardı karşıladığına inanmamaktadır. Söz konusu üyeler, Meta'nın bir işletme olarak, çevrimiçi ifade özgürlüğünü şirketin biyolojik ve toplumsal cinsiyet algısına dayalı olarak kısıtlayan bir yaklaşımla örtüşmeyen insan hakları taahhütlerinde bulunduğuna değinmektedir.

Kadınları ve LGBTQI+ kullanıcıları orantısız ölçüde etkileyen Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği Topluluk Standardı, biyolojik ve toplumsal cinsiyet hakkında, geniş ölçekte içerik moderasyonu yürütürken uygulanabilir olmayan, öznel ve spekülatif algılara bel bağlamaktadır. Kapsamlı bir pencereden bakıldığında; hem kuralların ve uygulanma biçimlerinin yol açtığı karışıklıklar hem de Meta'nın mevcut Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği ilkesinin orantısız ve ayrımcı etkileri göz önünde bulundurulduğunda; Kurul Meta'ya Yetişkin Çıplaklığı İlkesinin tamamının tabi olacağı, tüm insanlara biyolojik ve toplumsal cinsiyete dayalı ayrımcılık gözetmeden uluslararası insan hakları standartlarıyla tutarlı muamele gösterilmesini garanti altına alacak net, nesnel, haklara riayet eden kriterler tanımlamasını tavsiye etmektedir. Meta önce bu tür kriterlerin benimsenmesinin neticelerini gözden geçirmek üzere; çeşitli ideolojik, coğrafi ve kültürel bağlamlarda son derece kapsayıcı paydaş etkileşimlerini içeren, kapsamlı bir insan hakları etki değerlendirmesi yürütmelidir. Bu değerlendirme sonucunda herhangi bir potansiyel zararın tespit edildiği ölçüde, yeni ilkenin uygulanma biçimi bunların ele alınmasına yönelik bir hafifletme planı içermelidir. Kurul, bu kararın yayınlanma tarihinden altı ay sonra, değerlendirme ve plan hakkında bir rapor talep etmektedir.

9. Gözetim Kurulu kararı

Gözetim Kurulu, Meta'nın her iki gönderi için başta vermiş olduğu kaldırma kararlarını bozmakta ve geri yüklenmelerini şart koşmaktadır.

10. İlke tavsiyesi beyanı

İçerik ilkesi

1. Tüm kullanıcılara adil muamele etmek ve hem moderatörlere hem de kamuya uygulanabilir bir çıplaklık standardı sağlamak adına Meta, Yetişkin Çıplaklığı ve Cinselliği İlkesinin tamamının tabi olacağı, tüm insanlara biyolojik ve toplumsal cinsiyete dayalı ayrımcılık gözetmeden uluslararası insan hakları standartlarıyla tutarlı muamele gösterilmesini garanti altına alacak net, nesnel, haklara riayet eden kriterler tanımlamalıdır. Meta önce bu tür kriterlerin benimsenmesinin neticelerini gözden geçirmek üzere; çeşitli ideolojik, coğrafi ve kültürel bağlamlarda son derece kapsayıcı paydaş etkileşimlerini içeren, kapsamlı bir insan hakları etki değerlendirmesi yürütmelidir. Bu değerlendirme sonucunda herhangi bir potansiyel zararın tespit edildiği ölçüde, yeni ilkenin uygulanma biçimi bunların ele alınmasına yönelik bir hafifletme planı içermelidir.

2. Meta, kullanıcılara daha fazla netlik sunmak adına, hangi unsurların seks için "teklif veya istek" teşkil ettiğini (üçüncü taraf internet sitelerine verilen bağlantılar dahil) ve hangi unsurların müstehcen poz teşkil ettiğini herkese açık Topluluk Standartları'nda kullanıcılara daha net bir şekilde açıklamalıdır. Kurul için bu tavsiyenin yerine getirilme kriteri, bu terimlere ait açıklamaların örnekleriyle birlikte Cinsel İlişki Talebi Topluluk Standardına eklenmesi olacaktır.

Yaptırım

3. Meta'nın Cinsel İlişki Talebi ilkesine ilişkin dahili kriterlerinin herkese açık ilkenin işaret ettiğinden daha fazla içeriğin kaldırılmasına yol açmaması ve cinsel olmayan içeriklerin yanlışlıkla kaldırılmaması amacıyla Meta, kriterlerin herkese açık kuralları doğru şekilde yansıttığından emin olmak ve "teklif etme veya isteme" ile "müstehcen unsur" arasında daha açık bir bağlantıyı şart koşmak üzere değerlendirme görevlilerine verdiği dahili rehberliği revize etmelidir. Kurul için bunun yerine getirilme kriteri, Meta'nın bu revize edilmiş kriterleri yansıtan güncellenmiş dahili yönergelerini Kurula temin etmesi olacaktır.

*Prosedür notu:

Gözetim Kurulunun kararları beş Üyeden oluşan alt kurullar tarafından hazırlanmaktadır ve Kurulun çoğunluğu tarafından onaylanma şartı aranmaktadır. Kurul kararları, tüm Üyelerin kişisel görüşlerini yansıtmayabilir.

Bu vaka kararında, Kurul adına bağımsız araştırmalar yürütülmüştür. Hem merkezi Gothenburg Üniversitesi'nde bulunan ve altı kıtadan 50'yi aşkın sosyal bilimciden oluşan ekibiyle faaliyet gösteren bir bağımsız araştırma enstitüsü hem de dünyanın dört bir yanından 3.200'ü aşkın ülke uzmanı, sosyopolitik ve kültürel bağlam konusundaki uzmanlıklarını aktarmıştır. Jeopolitik, güven, emniyet ve teknolojinin kesişimine odaklanan Duco Advisors danışmanlık firması da Kurula yardımlarını sunmuştur.