مسئله داروهای سریلانکا

این تصمیم به زبان سینهالی و تامیل نیز قابل دسترس است.

මෙම තීරණය සිංහල භාෂාවෙන් කියවීමට මෙතන ක්ලික් කරන්න.

இந்த முடிவைத் தமிழில் படிக்க இங்கே கிளிக் செய்யவும்.

خلاصه پرونده

هیئت نظارت تصمیم Meta مبنی بر باقی گذاشتن یک پست فیس‌بوک را که خواستار اهدای داروهای پزشکی به سریلانکا طی دوره بحران مالی این کشور شده بود تأیید کرده است. بااین‌حال، هیئت دریافته است که معافیت‌های مخفیانه و مصلحتی مربوط به خط‌مشی با مسئولیت‌های حقوق بشری Meta سازگاری ندارد، و توصیه‌هایی برای افزایش شفافیت و هماهنگی پیرامون تبصره استثنای «مفهوم باطنی در خط‌مشی» مطرح کرده است. این تبصره برای مجاز کردنِ محتواهایی است که با پیاده‌سازی مفهوم لفظی یک خط‌مشی، نتیجه‌ای حاصل شود که در تضاد با مقصود آن خط‌مشی باشد.

درباره این پرونده

در ماه آوریل ۲۰۲۲، یک تصویر در صفحه فیس‌بوک از یک اتحادیه تجارت پزشکی در سریلانکا پست شد که از مردم می‌خواست دارو و محصولات پزشکی به این کشور اهدا کنند و یک پیوند هم برای انجام این کار برایشان ارائه کرده بود.

در آن زمان، سریلانکا در بحبوحه بحران شدید سیاسی و اقتصادی بود که همین موجب خالی شدن ذخائر ارزی این کشور شد. در نتیجه، سریلانکا که ۸۵٪ از لوازم پزشکی خود را وارد می‌کند، برای واردات دارو بودجه نداشت. پزشک‌ها گزارش دادند که دارو و لوازم ضروری بیمارستان‌ها در حال اتمام است و بیان داشتند که از فاجعه قریب‌الوقوع برای سلامت ترسیده‌اند.

تیم‌های Meta که مسئول نظارت بر ریسک طی بحران سریلانکا بودند، محتوای این پرونده را شناسایی کردند. شرکت دریافت که این پست ناقض استاندارد انجمن درخصوص «کالاها و خدمات محدود‌شده» است، استانداردی که درخواست برای داروهای پزشکی را ممنوع می‌داند، اما از یک استثنای کلان‌سطح برپایه «مفهوم باطنی خط‌مشی» استفاده کرد.

در مواردی که توجیه خط‌مشی و ارزش‌های Meta نتیجه‌ای غیر از پیاده‌سازی مفهوم لفظی قوانین را بطلبد، محتوا با استثناهای مبتنی بر «مفهوم باطنی خط‌مشی» مجاز شمرده می‌شود. استثناهای کلان بجای اینکه فقط به هریک از پست‌ها به‌صورت جداگانه اعمال شود، به کل دستۀ محتوای مربوطه اعمال می‌شود. در توجیه خط‌مشی کالاها و خدمات محدودشده، «ترویج امنیت» آورده شده است. Meta این پرونده را به هیئت ارجاع داد.

یافته‌های کلیدی

هیئت نظارت نتیجه می‌گیرد که این پست با استاندارد انجمن کالاها و خدمات محدود‌شده تناقض دارد. بااین‌حال، هیئت درمی‌یابد که بکارگیری استثنای کلان‌سطح «مفهوم باطنی خط‌مشی» برای مجاز دانستن این محتوا و مشابه آن اقدامی صحیح و متناسب و با ارزش‌ها و مسئولیت‌های حقوق بشری Meta هم‌راستا بود.

‌در بافتار بحران سریلانکا، که سلامت و امنیت مردم در خطر بسیار بود، این استثنا «ترویج امنیت» و حق بشریت نسبت به سلامت را دنبال می‌کرد، که از اهداف این استاندارد انجمن است. اگرچه مجاز کردنِ اهدای دارو می‌تواند مخاطره‌آمیز باشد، اما نیاز حاد به آن در سریلانکا اقدامات Meta را توجیه می‌کرد.

بااین‌حال، هیئت ابراز نگرانی می‌کند که Meta گفته است استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» «ممکن است» علاوه بر بازار سریلانکا، برای محتوای منتشرشده به زبان سینهالی در خارج از این کشور نیز بکار رود. Meta باید درباره مواردی که تبصره‌های استثنا اعمال می‌شود شفافیت داشته باشد. همچنین باید تضمین کند که اعمال استثناها در سطح کلان برای تنوع قومی و زبانی مردمی که ممکن است متأثر از آن باشد با حساسیت انجام گیرد تا از تبعیض ناخواسته جلوگیری شود. سریلانکا دو زبان رسمی دارد، سینهالی و تامیل، که دومی عمدتاً توسط اقلیت‌های تامیل و مسلمان صحبت می‌شود.

هیئت همچنین نتیجه می‌گیرد که Meta به‌منظور پیروی از مسئولیت‌های حقوق بشری خود باید اقدامی جهت افزایش آگاهی کاربران از استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» صورت دهد، و اطمینان یابد که این استثنا به‌شکلی هماهنگ اعمال شود.

زمانی که محتوا از استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» بهره می‌برد، به کاربرانی که محتوا را گزارش می‌دهند اطلاع داده نمی‌شود و کاربران هم به‌هیچ وجه نمی‌دانند که چنین استثنایی وجود دارد. استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» در استانداردهای انجمن ذکر نشده و Meta نیز هنوز اطلاعاتی درباره آن در مرکز شفافیت منتشر نکرده است، برخلاف اطلاعاتی که درخصوص استثنای ارزش خبری منتشر شد، که بخشی از دلیل آن توصیه‌های هیئت بوده است. معافیت‌های مخفیانه و مصلحتی در خط‌مشی‌های Meta با مسئولیت‌های حقوق بشری Meta هم‌خوانی ندارد.

به‌نظر می‌رسد هیچ معیار واضحی وجود ندارد تا بر مواقع صدور یا لغو تبصره‌های «مفهوم باطنی خط‌مشی» کنترل داشته باشد. هیئت بر اهمیت چنین معیارهایی در تضمین اتخاذ تصمیمات هماهنگ تأکید دارد، و به Meta توصیه می‌کند که این معیارها را علنی سازد. هیئت همچنین دریافت درجایی که Meta به‌طور متداول از یک تبصره برای هدفی یکسان استفاده می‌کند، باید بررسی کند که آیا استثنای جداگانه‌ای در خط‌مشی مربوطه مورد نیاز است یا خیر.

تصمیم هیئت نظارت

هیئت نظارت تصمیم اصلی Meta مبنی بر باقی گذاشتن این پست در فیس‌بوک را تأیید می‌کند.

هیئت همچنین توصیه می‌کند که Meta:

• اطلاعاتی را درباره تبصره «مفهوم باطنی خط‌مشی» در مرکز شفافیت منتشر کند، ازجمله معیارهایی که Meta برای تصمیم‌گیری نسبت به تعمیم یا عدم تعمیم این استثنا به سطح کلان استفاده می‌کند.
• در استانداردهای انجمن شرح دهد که این استثنائات ممکن است برای مواقعی که توجیه خط‌مشی، و ارزش‌های Meta، نتیجه‌ای غیر از پیاده‌سازی لفظی قوانین را می‌طلبد اعمال شوند. این شرح باید حاوی پیوندی به اطلاعات تبصره «مفهوم باطنی خط‌مشی» موجود در مرکز شفافیت داشته باشد.
• هنگامی‌که محتوایی که آن‌ها گزارش داده‌اند از تبصره «مفهوم باطنی خط‌مشی» بهره می‌برد به کاربران اطلاع دهد.
• داده‌های تجمیعی را درخصوص استثنائات اختصاص‌یافته برپایه «مفهوم باطنی خط‌مشی» در مرکز شفافیت خود منتشر کند، ازجمله تعداد موارد، و مناطق و/یا زبان‌های متأثر از آن.

* خلاصه‌های پرونده یک مرور کلی درباره پرونده ارائه می‌کنند و هیچ ارزش رسمی ندارند.

تصمیم کامل درباره پرونده

۱. خلاصه تصمیم

هیئت تصمیم Meta مبنی بر باقی گذاشتن پستی در فیس‌بوک را که درخواست اهدای داروهای پزشکی در سریلانکا داشت تأیید می‌کند. علیرغم نقض استاندارد انجمن درخصوص کالاها و خدمات محدودشده، این محتوا در نتیجۀ تبصره استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» در سطح کلان، که Meta صادر کرد، در فیس‌بوک باقی ماند. این تبصره محتوایی را مجاز دانست که درصدد اهدای داروهای پزشکی، اعطای آن‌ها درقالب هدیه، یا درخواست آن‌ها در سریلانکا از ۲۷ آوریل تا ۱۰ نوامبر ۲۰۲۲ بود. هیئت نتیجه می‌گیرد که اعمال این استثنا با توجه به بحران‌های سیاسی، اقتصادی و بهداشتی‌درمانی شدید و پیچیده سریلانکا اقدامی صحیح و متناسب بود، ولی به Meta توصیه می‌کند اطلاعات بیشتری از نحوه بکارگیری تبصره «مفهوم باطنی خط‌مشی» به‌ویژه در مقاطع بحران به کاربران بدهد.

۲. توضیح و پس‌زمینه پرونده

در ماه آوریل ۲۰۲۲، یک کاربر فیس‌بوک تصویری از صفحه فیس‌بوک یک اتحادیه تجاری پزشکی در سریلانکا پست کرد. این تصویر شامل یک دکمه است که روی آن نوشته شده است «اهدا کردن» (donate) و شرحی به انگلیسی دارد که بیان می‌دارد اکنون مردم می‌توانند با کلیک بر روی پیوند فراهم‌شده، داروها و محصولات پزشکی به سریلانکا اهدا کنند. پیوند موجود در این شرح به صفحه‌ای در وب‌سایت برون‌سازمانی اتحادیه تجاری هدایت می‌شود. در این صفحه، بحرانی در بخش مراقبت‌های بهداشتی سریلانکا شرح داده شده و بیان شده است که نیازی برای اهدای داروهای پزشکی از طرف مردم در حمایت از نظام مراقبت‌های بهداشتی وجود دارد. این وب‌سایت همچنین دستورالعمل‌هایی برای اهداکنندگان کمک مالی ارائه می‌کند، از جمله دریافت مدارک زیر: ۱) نامه‌ای از دریافت‌کننده داروهای اهداشده؛ ۲) یک صورتحساب بازرگانی که نوع، مقدار و ارزش داروها را قید می‌کند؛ و ۳) تصویر اسکن‌شده از برچسب داروها. این پست بیش از ۸۰,۰۰۰ بار بازدید داشت، کمتر از ۱,۰۰۰ بار به‌اشتراک گذاشته شده بود و هیچ کسی آن را گزارش نکرده بود.

در زمانی که محتوا پست شده بود، سریلانکا در بحبوحه بحران شدید مالیبود، که همین موجب ذخائر ارزی این کشور شد. بسیاری از مردم سریلانکا در اعتراضات علیه اعضای دولت که در بحران اقتصادی کشور دخیل بودند مشارکت کردند. در ماه ژوئن ۲۰۲۲، سازمان ملل متحد گزارش داد که حدود سه‌چهارم جمعیت مصرف غذایشان را به‌دلیل کمبود شدید غذا در این کشور کاهش داده‌اند. هشتاد و پنج درصد لوازم پزشکی سریلانکا از کشورهای دیگر، به‌ویژه از هندوستان وارد می‌شود. بحران ارز باعث شده بود که سریلانکا دیگر نتواند بودجه واردات این داروها را تأمین کند. در ماه آوریل ۲۰۲۲، پزشک‌ها در سراسر سریلانکا گزارش دادند که دارو و لوازم ضروری بیمارستان‌ها در حال اتمام است و بیان داشتند که از فاجعه قریب‌الوقوع برای سلامت ترسیده‌اند. اقدامات پزشکی متداول لغو شد و پزشکان می‌ترسیدند که مرگ‌ومیر به‌طور تصاعدی افزایش یابد. در ماه سپتامبر ۲۰۲۲، برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP) در سریلانکا اقدام کرد تا داروها و لوازم پزشکی حیاتی و ضروری برای این کشور را همراه با سازمان بهداشت جهانی (WHO) در سریلانکا با حمایت مالی «صندوق مرکزی پاسخ اضطراری» (CERF) سازمان ملل تدارک و تحویل دهد.

تیم عملیات جهانی Meta محتوای این پرونده را طی تلاش برای نظارت بر ریسک در ارتباط با بحران جاری سریلانکا شناسایی کرد. شرکت بیان داشت که این نوع از تلاش برای نظارت عمدتاً در هنگام رویدادهای پرخطر و با درخواست کارشناسی تیم و ارزیابی آن در شرایط خارج از پلتفورم صورت می‌گیرد. محتوای پرونده قبل از رسیدن به تیم خط‌مشی محتوای Meta دو بار برای بازبینی مجدد ارجاع داده شد.

Meta یک استثنای کلان‌سطح و با دوره زمانی محدود برپایه «مفهوم باطنی خط‌مشی» صادر کرد تا این پست و سایر محتواهایی را که درصدد اهدای داروهای پزشکی، اعطای آن‌ها درقالب هدیه، یا درخواست آن‌ها بودند مجاز بشمارد. Meta زمانی برای «مفهوم باطنی در خط‌مشی» استثنائاتی قائل می‌شود که اجرای دقیق استاندارد انجمن مربوطه باعث ایجاد نتایجی گردد که درراستای توجیه و اهداف خط‌مشی نباشند. استثنائات کلان‌سطح خط‌مشی عبارتند از استثنائات کلی که برای کلیه محتواهای دارای معیارهای خاص اعمال می‌شود. فقط تیم‌های داخلی Meta که سطوح بالا فعالیت دارند می‌توانند این استثنائات را صادر کنند. استثنائات کلان‌سطح خط‌مشی پس از صدور توسط بازبینان کلان‌سطح اجرایی می‌شوند. استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» در تاریخ ۲۷ آوریل ۲۰۲۲ برای یک دوره دو هفته‌ای صادر شد (قابل اجرا از ۲۷ آوریل ۲۰۲۲ تا ۱۰ مه ۲۰۲۲). این استثنا پس از بازبینی و تجدید دوره‌ای چندبار تمدید شد.

از تاریخ ۱۰ نوامبر ۲۰۲۲، یعنی زمانی که دوره اعمال استثنا خاتمه یافت، Meta تمام محتواهایی را که درصدد اهدای داروهای پزشکی، اعطای آن‌ها درقالب هدیه یا درخواست آن‌ها هستند مطابق با خط‌مشی کالاها و خدمات محدودشده بازبینی می‌کند و این خط‌مشی را بدون تبصرۀ استثنا اجرا می‌کند.

Meta این پرونده را به هئیت ارجاع داد و اظهار داشت که این پرونده دشوار است، زیرا باید توازنی میان ارزش‌های رقابتی «امنیت» و «حق اظهارنظر» ایجاد کند و مهم‌تر اینکه این پرونده به بحران مالی سریلانکا مربوط می‌شود که می‌تواند منجر به مرگ‌های قابل پیشگیری به‌دلیل نبود داروهای پزشکی شود. Meta از هیئت درخواست کرده است که ارزیابی کند چگونه شرکت اقدام به ایجاد استثنائاتی موقت و منطقه‌ای برپایه «مفهوم باطنی خط‌مشی» در خط‌مشی «کالاها و خدمات محدود‌شده،» به‌ویژه درطول شرایط بحران یا درگیری، می‌کند.

۳. اختیارات هیئت نظارت و حدود آن

هیئت این اختیار را دارد که تصمیمات ارسالی Meta جهت بازبینی را بازبینی کند (منشور هیئت نظارت، ماده ۲، بخش ۱؛ آیین‌نامه، ماده ۲، بخش ۲.۱.۱). هیئت ممکن است درخواست کند که Meta تصمیمات را به آن ارجاع دهد.

هیئت اجازه دارد از تصمیم Meta حمایت یا آن را رد کند (منشور هیئت نظارت، ماده ۳، بخش ۵) و این تصمیم برای شرکت الزام‌آور است (منشور هیئت نظارت، ماده ۴). Meta موظف است امکان اعمال تصمیم هیئت بر محتوایی یکسان با بافتار مشابه را نیز ارزیابی کند (منشور هیئت نظارت، ماده ۴). تصمیمات هیئت ممکن است شامل اظهارنامه‌های مشورتی خط‌مشی با توصیه‌های غیرالزامی باشد که Meta موظف است پاسخگوی آن‌ها باشد (منشور هیئت نظارت، ماده ۳؛ بخش ۴؛ ماده ۴). در مواردی که Meta متعهد به عمل طبق توصیه‌ها شود، هیئت بر اجرای آن‌ها نظارت می‌کند.

۴. منابع اعتبار و راهنمایی

در تحلیل هیئت روی این پرونده، استانداردها و سوابق زیر به هیئت کمک کرد:

I. تصمیمات هیئت نظارت:

مرتبط‌ترین تصمیمات پیشین هیئت نظارت شامل موارد زیر می‌شود:

• «شعار اعتراضی ایران» (‎2022-013-FB-UA): این پرونده مربوط به این موضوع می‌شد که چگونه دیگر تبصرۀ استثنای ارجح Meta، یعنی «تبصره استثنای ارزش خبری»، در مقاطع بحران قابل اعمال است. هیئت توصیه کرد که Meta داده‌های بیشتری از آن موارد استثنای ارزش خبری که اعطا کرده است دراختیار عموم قرار دهد، و اینکه شرکت زمان معرفی شدنشان را اعلام کند.
• «اعتراضات کلمبیا» (‎2021-010-FB-UA): این پرونده مربوط به موارد استثنایی می‌شد که به‌خاطر ارزش خبری اختصاص یافته بود. هیئت به Meta توصیه کرد «به کلیه کاربرانی که اقدام به گزارش کردن محتواهایی کرده‌اند که طبق ارزیابی ناقض دانسته شده اما به‌دلایل مربوط به منافع عموم در پلتفورم باقی مانده است اطلاع دهد که تبصره ارزش خبری به پست مربوطه اختصاص یافته است. این اطلاعیه باید حاوی پیوندی به توضیحات مرکز شفافیت درمورد تبصره ارزش خبری باشد.»
• «تعلیق رئیس جمهور سابق آقای ترامپ» (‎2021-001-FB-FBR): این پرونده به شیوه Meta در پاسخگویی به بحران‌ها و تدوین موارد استثنای خط‌مشی مربوط می‌شد. هیئت توصیه کرد که Meta «یک خط‌مشی تدوین و منتشر کند که بر واکنش او به بحران‌ها و موقعیت‌های جدید نظارت داشته باشد؛ این خط‌مشی برای مواقعی است که شرکت با رویه‌های معمول خود نتواند جلوی آسیب قریب‌الوقوع را بگیرد یا از آن پیشگیری کند.»

II. خط‌مشی‌های محتوای Meta:

استاندارد انجمن درخصوص کالاها و خدمات محدود‌شده

Meta طبق استاندارد انجمن درخصوص کالاها و خدمات محدود‌شده «تلاش به خرید، فروش، قرعه‌کشی، اهدا، انتقال یا معامله برخی از کالاها و خدمات را برای افراد، سازندگان و فروشندگان ممنوع می‌داند.» «تلاش به اهدا یا اعطای داروهای پزشکی به‌عنوان هدیه» و نیز درخواست «داروهای پزشکی مگر زمانی که محتوا درمورد مقرون‌به‌صرفه بودن، در دسترس بودن یا کارایی داروهای پزشکی در زمینه پزشکی بحث کند،» جزء این موارد می‌شود. در توجیه خط‌مشی برای این استاندارد انجمن، به ترویج امنیت پرداخته شده و ازطرفی فعالیت‌هایی با پتانسیل آسیب‌رسانی منع شده است. طبق این استاندارد انجمن، «داروهای پزشکی» چنین توصیف شده است: «داروهایی که مصرف آن‌ها نیاز به نسخه یا تجویز پزشک متخصص دارد.»

مفهوم باطنی تبصره استثنای خط‌مشی

در مواقعی که توجیه خط‌مشی (متنی که معرف هریک از استانداردهای انجمن است) و ارزش‌های Meta مستلزم چیزی غیر از تبعیت سختگیرانه از قوانین هستند (قوانینی که در بخش «موارد زیر را پست نکنید» و در فهرست محتواهای ممنوع مقرر شده است)، Meta می‌تواند تبصره «مفهوم باطنی خط‌مشی» را روی محتوا اعمال کند.

در این پرونده، Meta با اعمال تبصره «مفهوم باطنی خط‌مشی،» محتوایی را که درصدد اهدای داروهای پزشکی، اعطای آن‌ها در قالب هدیه یا تقاضای آن‌ها در سریلانکا بود مجاز دانست. این محتوا این کار را به‌خاطر بحران اقتصادی و نیاز مبرم به دارو انجام داد. Meta در پاسخ‌هایش به هیئت گفت که این تبصره برای محتواهای منتشرشده در سریلانکا اعمال می‌شود و «ممکن است محتواهایی را که به زبان سینهالی در خارج از سریلانکا منتشر می‌شود نیز شامل گردد» که این به‌خاطر «مسیربندی بازار» است. Meta اشاره‌ای نکرد که این تبصره در خارج از سریلانکا برای محتواهایی که به یکی دیگر از زبان‌های رسمی این کشور، یعنی تامیل، منتشر شده بود اعمال شد.

همچنین، تحلیل هیئت با تکیه بر دوتا از ارزش‌های این شرکت، یعنی «حق اظهارنظر» - که شرکت آن را «سرآمد» می‌داند - و «امنیت» صورت گرفت.

III. مسئولیت‌های Meta نسبت به حقوق بشر

«اصول راهنمای سازمان ملل در زمینه حقوق بشر و کسب‌وکارها» (UNGPs)، که در سال ۲۰۱۱ به تأیید شورای حقوق بشر سازمان ملل رسید، یک چارچوب داوطلبانه برای مسئولیت‌های حقوق بشری برای کسب‌وکارهای خصوصی تعریف می‌کند. در سال ۲۰۲۱، Meta اعلام کرد که خط‌مشی سازمانی حقوق بشری خود را منتشر نموده است، و طی آن بر تعهد خود در احترام به حقوق بشر مطابق با UNGPs مجدداً تأکید داشته است.

در تحلیل هیئت از مسئولیت‌های Meta نسبت به حقوق بشر در این پرونده، استانداردهای بین‌المللی زیر لحاظ گردید:

• حق آزادی بیان و نظر: ماده ۱۹ پیمان بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR)، نظر عمومی شماره ۳۴، کمیته حقوق بشر، سال ۲۰۱۱؛ گزارشگر ویژه سازمان ملل در رابطه با آزادی عقیده و آزادی بیان، گزارش‌های: A/HRC/38/35 (۲۰۱۸) و A/74/486 (۲۰۱۹).
• حق حیات: ماده ۶، ICCPR.
• حق سلامت: ماده ۱۲ از پیمان بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (ICESCR)؛ نظر عمومی شماره ۱۴، کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، (۲۰۰۰).

۵. اظهارات ارسالی کاربران

نویسنده آن پست از بررسی هیئت مطلع گردید و فرصتی دراختیارش قرار گرفت که اظهارنامه‌ای به هیئت تسلیم کند. کاربر اظهاریه‌ای تسلیم نکرد.

۶. اظهارات ارسالی Meta

Meta برای هیئت توضیح داد که گرچه محتواهای درخواست‌کنندۀ داروهای پزشکی طبق استانداردهای انجمن مجاز نیست، شرکت تشخیص داد که نیاز به «داروهای پزشکی به‌سبب بحران اقتصادی سریلانکا اعمال کردن تبصره‌ای طبق توجیه خط‌مشی کالاها و خدمات محدود‌شده را توجیه می‌کرد.» این خط‌مشی مقرر می‌کند که هدف این خط‌مشی عبارت است از «ترویج امنیت و منع فعالیت‌هایی با پتانسیل آسیب‌رسانی.» Meta همچنین عنوان کرد که تصمیم به صدور تبصرۀ استثنا در سطح کلان «به‌شدت چالش‌برانگیز» است زیرا مستلزم آن است که Meta «توازنی بین نیاز مردمان سریلانکا طی دوره بحران و خطرات ناشی از مجاز کردن اشتراک‌گذاری و تبادل داروهایی با پتاسیل آسیب‌رسانی» در پلتفورم‌های شرکت ایجاد کند. Meta همچنین عنوان کرد اکثر کشورها، ازجمله سریلانکا، «قوانین سختگیرانه‌ای درمورد توزیع داروها دارند که طبق آن‌ها فروش، حمل یا انتقال مواد کنترل‌شده به‌طور کلی جرم شناخته می‌شود. بااین‌حال، شرکت مدعی است تصمیمش به صدور تبصره استثنای برمبنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» در این پرونده باعث پیشبرد هدف مشروع امنیت کاربر و حفاظت از سلامت عمومی نیز شده است زیرا کمبود داروهای پزشکی در سریلانکا می‌توانست با خطرات امنیتی مواجه شود.

Meta معتقد است تصمیمش همسو با ارزش‌های خود و نیز با اصول حقوق بشر بین‌المللی درخصوص حفاظت از سلامت عمومی است. Meta مثال‌هایی از دیگر استثنائاتی که برای اهدایی‌های دارویی تخصیص یافته بود ارائه کرد، ازجمله: (الف) استثنای سه‌ماهه در کوبا در سال ۲۰۲۲ برمبنای کمبود حاد دارو که به یک بحران اقتصادی ربط داشت؛ (ب) استثنای نُه‌ماهه در لبنان در سال ۲۰۲۱ برمبنای کمبود حاد دارو و نبود توان مالی خرید آن طی یک بحران اقتصادی؛ و (پ) استثنای ادامه‌دار در اوکراین از روز ۲۷ فوریه ۲۰۲۲ برمبنای اختلال در تأمین دارو به‌خاطر حمله روسیه.

Meta گفت تبصره‌های استثنا طبق «مفهوم باطنی خط‌مشی» را درحیطه داروها و کالاهای پزشکی مرتبط با کووید-۱۹ نیز صادر کرد، که موجب شد «محتواهای اهداکننده یا متقاضی اهدای اکسیژنِ درجۀ پزشکی در افغانستان (۱ ماه)، اندونزی (۱ ماه) و میانمار (۵ ماه) مجاز دانسته شود، و همچنین محتواهایی که پیشنهاد اهدا یا تقاضای اهدا برای داروهای Remdesivir، ‏Fabiflu و Tocilizumab در هند (۱ ماه) و نپال (۲ هفته) داشتند.» Meta همچنین بیان کرد که در هریک از موقعیت‌ها، تکیه‌اش روی «گزارش‌دهی مستقل برای تأیید کردن بحران» بوده است.

Meta در پاسخ‌هایش به سؤالات هیئت توضیح داد که معیارهای مورداستفاده در صدور و لغو یک استثنا براساس «مفهوم باطنی خط‌مشی» در سطح کلان برای مواقع بحران بستگی به ماهیت آن خط‌مشی و بافتار بحران دارد. شرکت اضافه کرد که تصمیماتش عموماً براساس داده‌های تیم‌های داخلی، و در بعضی موارد، ذینفعان خارجی بوده است. در این پرونده، Meta بیان کرد که تصمیم شرکت متأثر از وجود یک «بحران کاملاً مشهود» درخصوص داروهای پزشکی بود که شامل «پوشش خبری و تحلیل اقتصادی» می‌شد. Meta این موضوع را درنظر گرفت که «نیاز به داروهای پزشکی ازسوی مقامات پزشکی معتبر عنوان شده است.»

Meta همچنین در پاسخ به سؤالات هیئت بیان کرد که در سه سال گذشته، فقط تعداد کمی از استثناهای صادره از شرکت به سطح کلان تعمیم داده شدند، و نسبت کمی از این‌ها به خط‌مشی «کالاها و خدمات محدود‌شده» مرتبط بود. فقط تیم‌های داخلی Meta می‌توانند موارد استثنای خط‌مشی‌ها را «در سطح کلان» وارد کنند. تبصره‌های خط‌مشی کلان تبصره‌های کلی هستند که برای تمام محتواهای دارای معیارهای خاص که درابتدا مورد بازبینی بازبینان کلان‌سطح قرار گرفته است، اعمال می‌شود. استثنائاتی که تعمیم داده نمی‌شوند مختص هریک از پست‌ها به‌صورت جداگانه هستند.

هیئت از Meta ‏نُه سؤال کتبی پرسید. این سؤالات به مسائلی همچون استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» در سریلانکا، پروتکل بحران Meta، و رویکرد عمومی Meta در بکارگیری و لغو استثنائات مبتنی بر مفهوم باطنی خط‌مشی مربوط می‌شد. Meta به تمام سؤالات به‌طور کامل پاسخ داد.

۷. نظرات عمومی

هیئت نظارت در رابطه با این پرونده سه نظر عمومی دریافت کرد. دوتا از نظرها از ایالات متحده و کانادا، و یکی از آمریکای لاتین و جزایر کارائیب ارسال شده بود.

نظرات ارسالی مضامین ذیل را دربر می‌گرفت: خطرات پذیرش اهدای داروها؛ آسیب‌های وارده از Meta به‌خاطر مجاز نکردن هماهنگی اقدامات اهدای دارو در پلتفورم‌هایش؛ و نیاز به معیارهای شفاف و منطبق با حقوق بشر در مواقعی که Meta استثنائاتی را در خط‌مشی‌هایش ایجاد می‌کند.

برای خواندن نظرات عمومی ارسال‌شده در ارتباط با این پرونده، لطفاً روی اینجا کلیک کنید.

۸. تحلیل هیئت نظارت

دلیل انتخاب پرونده مذکور توسط هیئت این بود که تصمیمات Meta درخصوص صدور استثنا برای اهدایی‌های دارویی در موقعیت‌های بحران اثری شدید روی دسترسی افراد به سلامت و اطلاعات مربوط به بحران‌های بهداشتی در کشورهای بحران‌زده خواهد داشت. این پرونده همچنین به هیئت کمک کرد به رویکرد Meta درخصوص استثنائات مبتنی بر «مفهوم باطنی خط‌مشی» و دسترسی یابد و توصیه‌هایی در این خصوص ارائه دهد، و از رویکرد این شرکت درخصوص بکارگیری قوانینش به تناسب کشورها نیز دسترسی پیدا کند. هیئت با تحلیل خط‌مشی‌های محتوایی Meta، مسئولیت‌های این شرکت درقبال حقوق بشر و ارزش‌های این شرکت، لزوم برداشته شدن محتوا را بررسی کرد. هیئت همچنین پیامدهای این پرونده را برای رویکرد Meta نسبت به مدیریت محتوا در سطح گسترده‌تر ارزیابی نمود.

۸.۱ تبعیت از خط‌مشی‌های Meta درمورد محتوا

هیئت دریافته است که محتوای این پرونده ناقض «استانداردهای انجمن درخصوص کالاها و خدمات محدودشده» است که طبق آن محتواهای «درخواست‌کننده داروهای پزشکی» ممنوع است. بااین‌حال، هیئت دریافته است که استثنای کلان‌سطح «مفهوم باطنی خط‌مشی» به‌درستی روی این پست و محتواهای مشابه اعمال شد تا این محتواها در مقطعی از نیاز مبرم سریلانکا به دارو روی فیس‌بوک باقی بمانند.

I. قوانین محتوا

طبق خط‌مشی Meta درخصوص کالاها و خدمات محدود‌شده، «تلاش به اهدا یا ارائه داروهای پزشکی به‌عنوان هدیه» و نیز درخواست «داروهای پزشکی مگر زمانی که محتوا درمورد مقرون‌به‌صرفه بودن، در دسترس بودن یا کارایی داروهای پزشکی در زمینه پزشکی بحث کند،» ممنوع می‌باشد.

هیئت عنوان می‌کند که محتوای این پرونده بخشی از تلاش به هماهنگی برای اهدای اقلام دارویی بوده است. بااین‌حال، این محتوا به‌خودی خود «تلاشی به اهدای داروهای پزشکی یا اعطای آن‌ها درقالب هدیه» صورت نمی‌دهد، بلکه افراد را به اهدای لوازم پزشکی فرا می‌خواند. بنابراین، هیئت درمی‌یابد که محتوا «درخواست‌کنندۀ داروهای پزشکی» است.

دستورالعمل‌های داخلی Meta برای نظارت‌کنندگان بر محتوا این موضوع را نیز شفاف‌سازی می‌کند که بحث درمورد «مقرون به‌صرفه بودن» یعنی عنوان کردن تخفیف یا پیشنهادات ویژه (برای مثال «۵ دلار تخفیف روی نسخه») یا مقایسه ارزش داروهای پزشکی ژنریک با داروهای برند، و یا آوردن فهرستی از قیمت واکسن‌ها. علاوه‌براین، محتواهایی که به بحث درمورد دسترسی‌پذیری در بافتارهای پزشکی می‌پردازد ممکن است به پیشنهاداتی درخصوص نحوه رسیدگی به یک مشکل پزشکی بپردازد (برای مثال، «اگر درزمینه آلرژی‌ها مشکل دارید، به داروخانه X بروید و متیل پردنیزولون خریداری کنید.») این محتوا در بافتاری منتشر شد که مقرون‌به‌صرفه بودن و دسترسی‌پذیری به داروهای پزشکی در سریلانکا در خطر بود. بااین‌حال، هیئت دریافت که محتوا تناسبی با مثال‌های آورده‌شده از بحث درمورد مقرون‌به‌صرفه بودن و دسترسی‌پذیری، که در دستورالعمل‌های داخلی Meta ارائه شده است، ندارد. بنابراین، این محتوا ناقض استاندارد انجمن است. هیئت عنوان می‌کند مثال‌های مذکور جزئی از مفاد عمومی خط‌مشی Meta درخصوص «کالاها و خدمات محدود‌شده» نمی‌باشد.

به‌گفته Meta، تبصره استثنا برمبنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» زمانی می‌تواند صادر شود که توجیه خط‌مشی مربوط به آن استاندارد انجمن، و نیز ارزش‌های Meta، نتیجه‌ای غیر از پیاده‌سازی مفهوم لفظی قوانین را بطلبد. هدف خط‌مشی «کالاها و خدمات محدود‌شده» این است: «ترویج امنیت و منع فعالیت‌هایی با پتانسیل آسیب‌رسانی.» همین‌طور، طبق ارزش «امنیت،» Meta محتوایی را که بتواند در ایجاد خطر آسیب به امنیت فیزیکی افراد نقش داشته باشد از پلتفورم برمی‌دارد.

تأمین امنیت مستلزم ملاحظات مختلفی باتوجه به بافتار ذیربط است. طی این برحه زمانی در سریلانکا، یک بحران حاد درپی کمبود دارو وجود داشت و همین موضوع خطری جدی برای امنیت ایجاد کرد. بااین‌حال، نگرانی‌های امنیتی جدی نیز در مجاز کردن اهدای دارو، بالاخص در مقاطع بحران، وجود دارد. سازمان بهداشت جهانی (WHO) هشدار می‌دهد که داروهای پزشکی اهدایی ممکن است منقضی شده باشند، به‌درستی نگهداری نشده باشند، یا بررسی و نگهداری آن‌ها برای کشورهایی که بحران‌زده هستند گران تمام شود (سازمان بهداشت جهانی، دستورالعمل‌های مربوط به اهدای دارو، صفحه ۶). Meta باید این موضوع را نیز موقع تخصیص موارد استثنا در خط‌مشی «کالاها و خدمات محدود‌شده» مدنظر قرار دهد. به‌علاوه، اگر به کاربران اجازۀ اشتراک‌گذاری و تبادل داروهایی با پتاسیل آسیب‌رسانی در پلتفورم‌های Meta داده شود، می‌تواند منجر به سوءمصرف آن‌ها برای اهداف غیرقانونی یا خطرناک شود.

علی‌رغم این نگرانی‌های واقعی، هیئت درمی‌یابد باتوجه به بحران اقتصادی و کمبود لوازم پزشکی در سریلانکا، تصمیم Meta به صدور استثنای مبتنی بر «مفهوم باطنی خط‌مشی» در سطح کلان برای مجاز کردن محتواهایی که خواستار اهدای داروهای پزشکی، اعطای آن‌ها درقالب هدیه یا تقاضای آن‌ها در این کشور هستند توجیه‌پذیر است. نیاز حادتر در مقاطع بحران شدید اقتصادی باید ارجحیت یابد تا دسترسی افراد به بهداشت و درمان درسطح حداقلی حفظ شود. نگرانی‌ها نسبت به کمبود دارو، و نیز سوءمصرف آن‌ها، می‌تواند ازسوی سایر طرفین مسئول کنترل شود، ازجمله مراجع و سازمان‌های محلی که در توزیع دارو دخیل هستند، به‌شرطی که از اعمال استثنا در خط‌مشی توسط Meta به‌خوبی مطلع شوند.

II. اقدامات اجرایی

Meta در پاسخ به یکی از سؤالات هیئت توضیح داد که تیم‌های داخلی مختلفی ممکن است در تصمیم‌گیری برای اعطای استثنای مبتنی بر «مفهوم باطنی خط‌مشی» و نیز تصمیم به لغو چنین استثنایی دخیل باشند. این تیم‌ها عبارتند از تیم‌های فعال در حوزه امنیت، حقوق بشر، و تخصص منطقه‌ای. وقتی یک استثنا محدودیت زمانی داشته باشد، Meta آن را به‌صورت دوره‌ای ارزیابی می‌کند و نسبت به تمدید یا لغو آن تصمیم‌گیری می‌نماید. Meta توضیح داد که استثنای مربوط به این پرونده در تاریخ ۱۰ نوامبر ۲۰۲۲ لغو شد، یعنی پس از اینکه تیم‌های داخلی شرکت بیان کردند «بحران پزشکی در سریلانکا به میزانی فروکش کرده بود که خطر سوءمصرف احتمالی درپی درخواست بی‌حدوحصر اهدای داروهای پزشکی در فیس‌بوک بر مزیت‌های دیگر آن سنگینی می‌کرد. پس از اینکه هیئت سؤالی در پیگیری موضوع پرسید، Meta توضیح داد:

رخ دادن دو چیز ظاهراً باعث شد که بحران فروکش کند: (i) اهدای جدید دارو ازسوی آژانس‌های اهداکننده چندجانبه، سازمان‌های غیردولتی و دولت‌هایی که به کمبود دارو کمک کردند و (ii) اقدام یک دولت موقت جدید در اولویت‌بندی مجدد خرج کردن بودجه برای تهیه داروهای ضروری. ما شاهد پیشرفت‌های مثبت دیگری نیز بودیم، ازجمله ایجاد یک سیستم متمرکز توسط بیمارستان‌های محلی برای هماهنگ‌سازی تأمین لوازم پزشکی و ایجاد خطوط اعتباری جدید ازسوی آژانس‌های بین‌المللی و هند، که بعضی از آن‌ها اختصاصاً در خرید دارو فعالیت داشتند.

Meta در پاسخ به یکی دیگر از سؤالات هیئت توضیح داد:

این استثنای خط‌مشی فقط در بازار سریلانکا اعمال شد. ما آن را به پست‌های خارج از آن بازار بسط ندادیم. گرچه بازار سریلانکا شامل محتواهای منتشرشده در سریلانکا می‌شود، به‌دلیل مسیربندی بازار، ممکن است محتواهای منتشرشده به زبان سینهالی در خارج از سریلانکا را نیز دربر گیرد.

هیئت به عدم قطعیت Meta نسبت به اینکه استثنای مذکور درواقع خارج از سریلانکا اعمال شده است یا نه اشاره می‌کند، و از شرکت می‌خواهد سیستم‌ها و رویه‌های اجرایی خود را مورد بازبینی قرار دهد تا اطمینان حاصل کند که در جایگاه بهتری برای پیش‌بینی اثر اعمال آن استثنا قرار داشته باشد. هیئت به این نکته نیز اشاره کرد که Meta ظاهراً کاربرد این استثنا را به بازار سریلانکا و زبان سینهالی محدود کرده بود. سریلانکا دو زبان رسمی دارد، سینهالی و تامیل، که دومی زبان گفتاری تعداد زیادی از افراد این کشور و اقوام پراکنده نیز هست، که عمدتاً توسط اقلیت‌های قومی تامیل و مسلمان صحبت می‌شود. اعمال استثناها در سطح کلان باید برای تنوع قومی و زبانی مردمی که ممکن است متأثر از آن باشد با حساسیت انجام گیرد تا از تبعیض ناخواسته جلوگیری شود.

III. شفافیت

هیئت عنوان می‌کند که Meta اطلاعاتی درخصوص استثنای مبتنی بر «مفهوم باطنی خط‌مشی» چه در مرکز شفافیت خود و چه در «استانداردهای انجمن» منتشر نکرده است. وجود صفحه‌ای حاوی معیارهای مورداستفاده Meta در تصمیم‌گیری نسبت به صدور یا عدم صدور استثناهای مبتنی بر «مفهوم باطنی خط‌مشی» و زمان تعمیم آن‌ها به سطح کلان می‌تواند برای کاربران مفید باشد. علاوه‌براین، Meta باید نمونه‌هایی از محتواهای برخوردارشده از این استثنا را در دسترس عموم قرار دهد. و در آخر، شرکت باید فهرستی از کلیه استثناهای مبتنی بر «مفهوم باطنی خط‌مشی» را که در سطح کلان صادر کرده است همراه با توضیحی از دلیل صدور و لغو آن‌ها در «مرکز شفافیت» خود بیاورد. این صفحه در مرکز شفافیت باید شامل داده‌های تجمیعی درمورد استثناهای صادرشده برمبنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» باشد، ازجمله تعداد مواردی که روی آن اعمال شده است، و مناطق و/یا زبان‌های متأثر از آن. این موضوع مشابه با رویکرد کنونی Meta نسبت به تبصره ارزش خبری خواهد بود، که به تبع اقداماتی که شرکت در واکنش به توصیه‌های هیئت صورت داده است تکامل یافته و به‌طور چشمگیری بهبود پیدا کرده است. این استثنا از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است زیرا استثنای مبتنی بر «مفهوم باطنی خط‌مشی،» همچون استثنای ارزش خبری، یک استثنای کلی است که برای کلیه خط‌مشی‌های محتوایی در سراسر فیس‌بوک و Instagram قابل اجراست.

۸.۲ پیروی از مسئولیت‌های Meta نسبت به حقوق بشر

هئیت دریافته است که نگه داشتن این محتوا در پلتفورم با گذاشتن صفحه هشدار اقدامی است که با مسئولیت‌های Meta نسبت به حقوق بشر سازگاری دارد. Meta خود را متعهد دانسته است که طبق اصول سازمان ملل در هدایت کسب‌وکارها و حقوق بشر (UNGPs)، به حقوق بشر احترام بگذارد. خط‌مشی سازمانی حقوق بشری این شرکت عنوان می‌کند که این تعهد به « پیمان بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی» (ICCPR) احترام می‌گذارد.

یکی دیگر از عوامل راهنمای تصمیم‌گیری Meta به صدور استثنا نگرانی از حق مردم نسبت به سلامت و حیات بود. به‌علاوه، هیئت عنوان می‌کند که دسترسی به اطلاعات مرتبط با سلامت از حیث آزادی بیان دارای اهمیت ویژه‌ای است (A/HRC/44/49، پاراگراف ۶). باتوجه به بحران شدید سیاسی و اقتصادی سریلانکا، که موجب محدودیت عظیم در دسترسی به لوازم پزشکی شد، چنین حقوقی در این کشور به مخاطره افتاده بود.

آزادی بیان (ماده ۱۹ ICCPR)

حیطۀ حق آزادی بیان گسترده است. پاراگراف ۲ از ماده ۱۹ ICCPR از آزادی بیان، ازجمله درخصوص امور عمومی، به‌شدت پاسداری می‌کند (نظر عمومی‌شماره ۳۴، پاراگراف‌های ۱۱). آزادی بیان می‌تواند طی مقاطع بحران‌های سلامت اهمیت ویژه‌ای پیدا کند زیرا مربوط به موضوعاتی با اهمیت عمومی بالا می‌شود. گزارشگر ویژه سازمان ملل در زمینه آزادی بیان تأکید کرد: «جریان آزاد اطلاعات، که با تهدید و ارعاب و مجازات محدود نشود، حافظ جان و سلامت است و امکان تصمیم‌گیری و بحث‌وگفتگوی حیاتی را در زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و خط‌مشی‌های دیگر فراهم می‌کند و ترویج می‌دهد» (A/HRC/44/49). در این پرونده، محتوا به هماهنگ‌سازی اقداماتی پرداخته بود که با هدف تقلیل خطراتِ متوجه حق مردم نسبت به سلامت و حیات در سریلانکا صورت می‌گرفت، خطراتی که از یک بحران اقتصادی جدی ناشی شده بود.

هنگامی که یک دولت برای حق بیان محدودیت اعمال می‌کند، باید با الزامات مربوط به مشروعیت، داشتن هدف مشروع، و ضرورت و تناسب مطابقت داشته باشد (ماده ۱۹، پاراگراف ۳، ICCPR). به این الزامات غالباً «آزمون سه‌بخشی» اطلاق می‌شود. هیئت از این چارچوب استفاده می‌کند تا تعهدات داوطلبانه Meta نسبت به حقوق بشر را، هم در رابطه با تصمیم محتوایی مورد بحث و هم برای آنچه این موضوع درمورد رویکرد وسیع‌تر Meta نسبت به مدیریت محتوا مشخص می‌کند، تفسیر نماید. همان‌طور که «گزارشگر ویژه سازمان ملل در زمینه آزادی بیان» عنوان کرده است، اگرچه «شرکت‌ها مانند دولت‌ها متعهد نیستند، اما تأثیرشان به گونه‌ای است که برای ارزیابی بعضی سؤالات درباره حفاظت از حقوق کاربران در زمینه آزادی بیان، باید به سؤالاتی یکسان پاسخ بدهند» (A/74/486، پاراگراف ۴۱). در این پرونده، هیئت «آزمون سه‌بخشی» را برای قوانین مرتبط Meta طبق «استاندارد انجمن درخصوص کالاها و خدمات محدودشده» و استثنای فراگیر «مفهوم باطنی خط‌مشی» اعمال کرد.

I. مطابقت با قانون (شفافیت و قابل دسترس بودن قوانین)

اصل تبعیت از قانون ایجاب می‌کند قوانینی که در محدود کردن آزادی بیان توسط کشورها بکار می‌رود شفاف و قابل دسترس باشد (نظر عمومی شماره ۳۴، پاراگراف ۲۵). نبود وضوح و دقت می‌تواند منجر به تفسیر به‌رأی قوانین و اجرای سرخود آن‌ها شود. افراد باید اطلاعات کافی برای تشخیص احتمال محدود شدن بیاناتشان و چگونگی تشخیص این موضوع در اختیار داشته باشند تا بتوانند رفتار خود را مطابق با آن اصلاح کنند. در یکی از گزارشات سال ۲۰۱۸ پیرامون موضوع نظارت بر محتوا و استانداردهای مطابقت با قانون طبق ماده ۱۹ از ICCPR، گزارشگر ویژه سازمان ملل در زمینه آزادی بیان بر لزوم «شفافیت و جزئی‌نگری» در قوانین حاکم بر گفتار آنلاین تأکید کرد (A/HRC/38/35، پاراگراف ۴۶). در رابطه با قوانین محتوایی Meta برای فیس‌بوک، کاربران باید بتوانند موارد مجاز و ممنوع را درک کنند. هیئت نتیجه گرفت بااینکه ممنوعیت محتواهای «درخواست‌کنندۀ داروهای پزشکی» ازسوی Meta برای کاربران قابل درک است، موارد استثنای آن، ازجمله قوانین حاکم بر استثنائات «مفهوم باطنی خط‌مشی،» شفافیت و دسترسی‌پذیری کافی را برای کاربران ندارد. از آنجایی که محدودیت روی حقوق افراد باید شفاف باشد، هرگونه مورد استثنا در آن محدودیت‌ها باید برای کاربران شفافیت کافی را داشته باشد تا بدانند چه چیزهایی می‌توانند و چه چیزهایی نمی‌توانند منتشر کنند. بااین‌حال، گرچه قصور در تبیین صحیح یک استثنا که به‌موجب آن گفتارهای بیشتری مجاز دانسته می‌شود فاقد استاندارد مطابقت با قانون است، باتوجه به بافتار سریلانکا در موقع اعمال شدن این استثنا، این قصور باعث نمی‌شود که بکارگیری چنین استثنایی در این پرونده زیر سؤال برود.

هیئت عنوان می‌کند که در مفاد عمومی خط‌مشی «کالاها و خدمات محدود‌شده،» Meta اطلاعات کافی درمورد نحوه تفسیر استثنایی که محتواهایی با موضوع «مقرون‌به‌صرفه بودن، دسترسی‌پذیری یا اثربخشی داروهای پزشکی در یک بافتار پزشکی» را مجاز می‌شمارد ارائه نمی‌دهد. در دستورالعمل‌های داخلی Meta درخصوص نظارت بر محتوا، مثال‌هایی از این موضوع آورده شده است. هیئت نسبت به عدم شفافیت درخصوص این استثنائات ابراز نگرانی می‌کند زیرا کاربران باید بدانند که منتشر کردن چه مواردی مجاز است و موجب نقض قوانین نمی‌شود. Meta باید رهنمودهای شفاف‌تری درخصوص نحوه تفسیر خط‌مشی‌های محتوایی خود ارائه دهد و برای این کار باید مثال‌هایی همسو با دستورالعمل‌های داخلی خود بیاورد.

هیئت همچنین خاطرنشان می‌کند که استثنای مبتنی بر «مفهوم باطنی خط‌مشی» در هیچ جایی از استانداردهای انجمن ذکر نشده است. «استانداردهای انجمن فیس‌بوک» توضیحی نمی‌دهد که شرکت، در بعضی از مناطق یا کشورها، گاهاً استثنائاتی کلان‌سطح و کوتاه‌مدت برپایه «مفهوم باطنی خط‌مشی» روی قوانینش اعمال می‌کند. کاربران درحال حاضر به‌هیچ شکلی نمی‌توانند از استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» یا کاربرد آن در کلیه استانداردهای انجمن آگاه شوند، زیرا هیچ توضیحی عمومی از آن وجود ندارد. معافیت‌های مخفیانه و مصلحتی در خط‌مشی‌های Meta با استاندارد مطابقت با قانون هم‌خوانی ندارد. Meta در یکی از پاسخ‌هایش به سؤالات هیئت توضیح داد در مقطعی که بحران سریلانکا شروع شد، شرکت هنوز «پروتکل خط‌مشی بحران» را راه‌اندازی نکرده بود اما برای بحران آتی، «تبصره استثنا برای محتواهایی که در مقاطعی از تعارضات درخواست دارو دارند، آن را اهدا می‌کنند یا هدیه می‌دهند یکی از اهرم‌های خط‌مشی است [...] که به‌عنوان بخشی از آن پروتکل مستندسازی شده است.» بااین‌حال، هیئت در تبادلاتش با Meta به نبود معیارها و پروتکل‌های شفاف (مثلاً رای‌زنی با مراجع محلی و ذینفعان برون‌سازمانی) برای بکارگیری آن استثنائات اشاره می‌کند. هیئت بر اهمیت این موضوع تأکید دارد که در بکارگیری تبصره‌های استثنا، باید معیارهایی عینی راهنمای مسیر باشد تا منجر به تصمیماتی هماهنگ در صدور و لغو آن‌ها شود. بنابراین، هیئت از Meta می‌خواهد اطلاعاتی درخصوص استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» را همراه با معیارهایی که شرکت برای اعمال آن استثنا در کلیه استانداردهای انجمن بکار گرفته است برای عموم افشا کند.

هیئت می‌پذیرد که موقع نظارت بر حجم بالایی از محتوا در مقیاس جهانی، داشتن یک استثنای «فراگیر» که بتوان برای جلوگیری از بی‌عدالتی‌های آشکار اعمال کرد ضروری است. اما معیارهای مورداستفاده در ارزیابی زمان تخصیص این استثنا باید برای عموم اطلاع‌رسانی شود. به‌علاوه، در مواردی که چنین استثنایی مکرراً به شکل یکسان بکار می‌رود، مثل کاری که Meta گاهاً برای داروهای اهدایی در مقاطع بحران انجام داده است، شرکت باید بادقت ارزیابی کند که آیا چنین چیزی باید اختصاصاً به‌عنوان یک استثنا در خط‌مشی ذیربط معرفی شود یا خیر.

نهایتاً، وقتی یک محتوا از استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» بهره‌مند می‌شود، کاربرانی که آن محتوا را گزارش داده‌اند از این موضوع مطلع نمی‌شوند. Meta در پاسخ‌هایش به هیئت تأیید کرد که شرکت «کاربران دخیل در استثنائات کلان‌سطح خط‌مشی را مستقیماً مطلع نمی‌کند.» هیئت در تصمیم درباره پرونده «اعتراضات کلمبیا» (‎2021-010-UA) به Meta توصیه کرد که وقتی محتوایی به‌خاطر بهره‌مندی از استثنای ارزش خبری در پلتفورم‌های Meta باقی می‌ماند، موضوع را به کاربرانی که آن محتوا را ناقض گزارش کرده‌اند اطلاع دهد. Meta همچنان درحال ارزیابی است که این توصیه را اجرا کند یا نکند. همین‌طور، آگاه ساختن کاربران از تخصیص یافتن استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» به محتوایی که گزارش کرده‌اند درک کاربران را افزایش خواهد داد که این استثنا مستلزم چه مسائلی است و چرا محتوایی که به‌نظر مغایر با یک خط‌مشی است همچنان ممکن است در پلتفورم باقی بماند.

II. هدف مشروع

ماده ۱۹ ICCPR مقرر می‌دارد که دولت‌ها تنها زمانی می‌توانند محدودیت‌های بیانی ایجاد کنند که برای پیشبرد اهداف مشروع باشد، اهدافی همچون: «احترام به حقوق یا اعتبار دیگران». . . [و] حفاظت از امنیت ملی یا نظم عمومی یا سلامت یا اخلاق عمومی.»

ممنوعیت کلی Meta درمورد «تلاش به اهدا یا دادن هدیه» و «درخواست» داروهای پزشکی به‌دنبال حفاظت از امنیت عمومی و سلامت همگانی (ماده ۱۹، پاراگراف ۳، ICCPR) و حق سایرین نسبت به بهداشت و سلامت (ماده ۱۲، ICESCR) و حق حیات (ماده ۶، ICCPR) است، که همگی اهدافی مشروع هستند. Meta در توجیه تصمیمش بیان کرد «این محتوا می‌توانست انتقال غیرقانونی مواد کنترل‌شده یا معامله داروهای پزشکی را برای کاربرانی که فاقد نسخه یا دستورات متخصص پزشکی هستند تسهیل کند.» این موضوع با توجیه Meta در مقدمۀ خط‌مشی «کالاها و خدمات محدودشده» همسو است؛ در این مقدمه، عنوان شده است که این خط‌مشی برای «ترویج امنیت و منع فعالیت‌هایی با پتانسیل آسیب‌رسانی» شکل گرفته است.

III. ضرورت و تناسب

اصل ضرورت و تناسب ایجاب می‌کند که هرگونه محدودیت در آزادی بیان «باید برای دستیابی به عملکرد محافظتی موردنظر متناسب باشد؛ این کار باید از طریق ابزاری انجام شود که می‌تواند با حداقل دخالت ممکن، عملکردهای محافظتی موردنظر را داشته باشد؛ [و] این محدودیت‌ها باید با منافعی که از آن‌ها حفاظت می‌شود، تناسب داشته باشند» (نظر عمومی شماره ۳۴، پاراگراف ۳۴).

باتوجه به بحران شدید سیاسی و اقتصادی در سریلانکا، که دسترسی مردمان سریلانکا به دارو را محدود کرد و موجب به‌خطر افتادن حق آنان نسبت به سلامت و حیات شد، بکارگیری «خط‌مشی کالاها و خدمات محدودشده» در این پرونده نمی‌توانست محدودیتی متناسب روی گفتار باشد. بااین‌حال، تصمیم Meta به صدور استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» باعث حفاظت از حق مردمان سریلانکا نسبت به سلامت و حیات طی این بحران شد.

۹. تصمیم هیئت نظارت

هیئت نظارت تصمیم اصلی Meta را مبنی بر باقی گذاشتن این محتوا تأیید می‌کند.

۱۰. بیانیه مشورتی درباره خط‌مشی

A. خط‌مشی محتوا

۱. برای ارائه شفافیت بیشتر به کاربران، Meta باید در صفحه مقصد استانداردهای انجمن، به همان شکلی که برای تبصره استثنای ارزش خبری انجام داده است، توضیح دهد که استثنائات استانداردهای انجمن در مواقعی که توجیه آن‌ها، و ارزش‌های Meta، نتیجه‌ای غیر از پیاده‌سازی مفهوم لفظی قوانین را بطلبد، قابل اعمال است. شرکت باید پیوندی به یکی از صفحات مرکز شفافیت قرار دهد که حاوی اطلاعاتی درمورد تبصره استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» باشد. هیئت زمانی این توصیه را اجراشده تلقی خواهد کرد که توضیحی به استانداردهای انجمن افزوده شود.

B. اقدامات اجرایی

۲. برای ارائه اطمینان بیشتر به کاربران، Meta باید مواقعی که محتوای گزارش‌شده از استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» برخوردار می‌شود موضوع را به کاربران اطلاع‌رسانی کند. Meta باید همسو با فعالیت اخیر خود در حسابرسی سیستم‌های اعلان کاربران همان‌طور که در پاسخ خود به توصیه هیئت در پرونده «اعتراضات کلمبیا» (‎2021-010-FB-UA) عنوان کرد، برای محتواهایی که ناقض شناخته شدند اما به‌دلیل اعمال استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» روی پست مربوطه در پلتفورم باقی ماندند، کلیه کاربران گزارش‌دهنده آن محتواها را از موضوع مطلع کند. این اطلاعیه باید حاوی پیوندی به یکی از صفحات مرکز شفافیت باشد که اطلاعاتی درمورد تبصره استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» ارائه دهد. هیئت زمانی این توصیه را اجراشده تلقی خواهد کرد که Meta پروتکل اعلان را طبق آنچه در این توصیه توصیف شده است معرفی کند.

C. شفافیت

۳. همسو با توصیه‌های شماره پنج و شش هیئت در پرونده «شعار اعتراضی ایران» (‎2022-013-FB-UA)، هیئت مقرر می‌کند که Meta باید اطلاعاتی درمورد استثنای «مفهوم باطنی خط‌مشی» در مرکز شفافیت خود منتشر کند، مشابه با اطلاعاتی که درخصوص تبصره استثنای ارزش خبری منتشر کرده است. Meta در مرکز شفافیت باید: (i) توضیح دهد که استثنائات مبتنی بر «مفهوم باطنی خط‌مشی» هم می‌تواند در سطح کلان و هم در سطح محدود اعمال شود؛ (ii) مثال‌هایی از محتواهای برخوردارشده از این استثنا را برای عموم ارائه دهد؛ (iii) معیارهایی را ارائه دهد که Meta استفاده می‌کند تا تشخیص دهد که چه مواقعی باید استثنائات «مفهوم باطنی خط‌مشی» را در سطح کلان تعمیم دهد؛ و (iv) فهرستی از تمامی استثنائات «مفهوم باطنی خط‌مشی» را که Meta طی سه سال اخیر در سطح کلان صادر کرده است همراه با دلیل Meta برای صدور و لغو هریک از آن‌ها فراهم کند. همچنان‌که موارد جدیدی از استثنائات صادر می‌شود، Meta باید این فهرست را مرتباً به‌روزرسانی کند. هیئت زمانی این توصیه را اجرایی تلقی خواهد کرد که Meta این اطلاعات را در «مرکز شفافیت» برای عموم منتشر کند.

۴. همسو با توصیه‌های شماره پنج و شش هیئت در پرونده «شعار اعتراضی ایران» (‎2022-013-FB-UA)، هیئت مقرر می‌دارد که Meta باید داده‌های تجمیعی را درخصوص استثنائات اختصاص‌یافته برپایه «مفهوم باطنی خط‌مشی» در مرکز شفافیت خود منتشر کند، ازجمله تعداد مواردی که این استثنائات به آن‌ها تعلق یافته است، و مناطق و/یا زبان‌های متأثر از آن. همچنان‌که موارد جدیدی از استثنائات «مفهوم باطنی خط‌مشی» صادر می‌شود، Meta باید این اطلاعات را مرتباً به‌روزرسانی کند. هیئت زمانی این توصیه را اجرایی تلقی خواهد کرد که Meta این اطلاعات را در «مرکز شفافیت» برای عموم منتشر کند.

*نکته‌ای درباره روند تصمیم‌گیری:

تصمیمات هیئت نظارت توسط هیئت داوران متشکل از پنج عضو تهیه می‌شود و به تأیید اکثریت اعضای هیئت می‌رسد. تصمیمات هیئت لزوماً منعکس‌کننده نظرات شخصی تمام اعضا نیست.

برای تصمیم درباره این پرونده، تحقیق مستقلی از طرف هیئت درخواست شد. هیئت از یک مؤسسه تحقیقاتی مستقل کمک گرفت که مرکز آن در دانشگاه گوتنبرگ واقع شده است و با تیمی متشکل از بیش از ۵۰ متخصص مسائل اجتماعی از شش قاره و همچنین بیش از ۳۲۰۰ متخصص کشوری از سراسر جهان شکل گرفته است. هیئت از Duco Advisers نیز کمک گرفت که یک شرکت خدمات مشاوره‌ای با تمرکز بر تلاقی ژئوپلتیک، اعتماد و امنیت، و فناوری است. Memetica، سازمانی که در پژوهش‌های منبع باز درخصوص گرایش‌های رسانه‌های اجتماعی فعالیت دارد، نیز تحلیلی ارائه کرد.