Thủ tướng Campuchia

Để đọc quyết định này bằng tiếng Khmer, hãy nhấp vào đây.

ដើម្បីអានសេចក្ដីសម្រេចនេះជាភាសាខ្មែរ សូមចុច នៅទីនេះ។

Tóm tắt trường hợp

Ủy ban Giám sát đã hủy bỏ quyết định của Meta về việc để lại một video trên Facebook, trong đó quay cảnh Thủ tướng Campuchia Hun Sen đe dọa sử dụng bạo lực với phe chính trị đối lập. Do mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm, tiền lệ từng vi phạm nhân quyền và uy hiếp phe chính trị đối lập của ông Hun Sen, cũng như việc ông dùng mạng xã hội theo cách có chiến lược nhằm thúc đẩy những lời đe dọa đó, Ủy ban kêu gọi Meta đình chỉ ngay trang Facebook và tài khoản Instagram của ông Hun Sen trong 6 tháng.

Giới thiệu về trường hợp

Vào ngày 09/01/2023, trang Facebook chính thức của Thủ tướng Campuchia Hun Sen đã phát một video trực tiếp.

Đây là video quay lại bài phát biểu dài 1 giờ 41 phút của ông Hun Sen bằng tiếng Khmer – ngôn ngữ chính thức của Campuchia. Thông qua bài phát biểu này, ông đáp trả những cáo buộc cho rằng Đảng Nhân dân Campuchia (CPP) cầm quyền của mình đã đánh cắp phiếu bầu trong cuộc bầu cử địa phương của quốc gia năm 2022. Theo ông, phe chính trị đối lập đưa ra cáo buộc chỉ có 2 lựa chọn: một là chấp nhận "legal system" (hệ thống pháp luật) và hai là "a bat" (ăn gậy). Ông cũng tuyên bố rằng họ có thể chọn hệ thống pháp luật, nếu không thì ông "will gather CPP people to protest and beat you up" (sẽ tập hợp những người theo CPP để biểu tình và đánh đập các vị). Ngoài ra, ông còn đề cập đến việc "sending gangsters to [your] house" (cử dân xã hội đen đến nhà [các vị]) và nói rằng mình có thể sẽ "arrest a traitor with sufficient evidence at midnight" (bắt giữ kẻ phản bội lúc nửa đêm khi có đủ bằng chứng). Tuy nhiên, ở phần sau của bài phát biểu, ông khẳng định rằng "we don’t incite people and encourage people to use force" (chúng tôi không khích nộ và không cổ xúy mọi người dùng vũ lực). Sau khi phát trực tiếp, video này được tự động tải lên trang Facebook của ông Hun Sen và đã thu hút khoảng 600.000 lượt xem.

Video bị 3 người dùng báo cáo 5 lần trong khoảng thời gian từ ngày 09/01-26/01/2023 do vi phạm Tiêu chuẩn cộng đồng về Bạo lực và khích nộ của Meta. Tiêu chuẩn này nghiêm cấm "lời đe dọa có thể dẫn đến tử vong" (nội dung bạo lực có mức độ nghiêm trọng cao) và "lời đe dọa dẫn đến thương tích nghiêm trọng" (nội dung bạo lực có mức độ nghiêm trọng trung bình), bao gồm cả "[t]uyên bố thể hiện ý định thực hiện hành vi bạo lực". Sau khi những người dùng báo cáo nội dung kháng nghị, 2 chuyên viên xét duyệt đã xem xét lại và thấy rằng nội dung đó không vi phạm chính sách của Meta. Đồng thời, Meta cũng chuyển nội dung này cho các chuyên gia nội bộ về chính sách và lĩnh vực cụ thể để họ xem xét thêm. Tuy xác định rằng đây là nội dung vi phạm Tiêu chuẩn cộng đồng về Bạo lực và khích nộ, nhưng họ đã áp dụng nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin. Theo nguyên tắc trên, nội dung vi phạm có thể hiển thị nếu mang lại giá trị lợi ích cộng đồng lớn hơn so với nguy cơ gây hại.

Một người dùng báo cáo nội dung này đã kháng nghị với Ủy ban về quyết định của Meta. Meta cũng độc lập chuyển trường hợp này cho Ủy ban, nêu rằng đây là trường hợp mà công ty khó cân bằng được giữa giá trị "An toàn" và giá trị "Bày tỏ ý kiến" trong việc xác định khi nào nên cho phép phát ngôn của một nhà lãnh đạo chính trị tiếp tục hiển thị trên các nền tảng của Meta nếu nội dung đó vi phạm chính sách về Bạo lực và khích nộ.

Kết luận chính

Ủy ban thấy rằng video trong trường hợp này chứa các tuyên bố không hề mập mờ về ý định thực hiện hành vi bạo lực nhắm đến phe chính trị đối lập của ông Hun Sen, tức là rõ ràng vi phạm chính sách về Bạo lực và khích nộ. Việc dùng các thuật ngữ như "bat" (ăn gậy) và "sending gangsters to [your] house" (cử dân xã hội đen đến nhà [các vị]) hoặc "legal action" (biện pháp chế tài) (kể cả bắt giữ lúc nửa đêm) là hành vi khích nộ bạo lực và uy hiếp về mặt pháp lý.

Theo Ủy ban, Meta đã sai lầm khi áp dụng nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin trong trường hợp này, vì nếu cho phép nội dung đó hiển thị trên nền tảng thì tổn hại sẽ lớn hơn so với giá trị lợi ích cộng đồng mà bài viết mang lại. Với phạm vi tiếp cận của ông Hun Sen trên mạng xã hội, việc hình thức biểu đạt như vậy có thể hiển thị trên Facebook là điều kiện thuận lợi để lời đe dọa của ông lan rộng hơn. Kết quả là chính các nền tảng của Meta cũng góp phần gây ra những mối nguy hại này vì đã thúc đẩy lời đe dọa và dẫn đến hành vi uy hiếp.

Ủy ban cũng quan ngại rằng chiến dịch liên tục quấy rối và uy hiếp của một nhà lãnh đạo chính trị nhắm đến hãng truyền thông độc lập và phe chính trị đối lập có thể trở thành yếu tố cần xem xét khi đánh giá mức độ đáng đưa tin, do đây là cơ sở để đưa ra quyết định không gỡ nội dung và không phạt tài khoản. Hành vi như vậy không đáng được tuyên dương. Meta nên chú trọng hơn về quyền tự do báo chí khi xem xét mức độ đáng đưa tin. Theo đó, công ty sẽ không áp dụng nguyên tắc cho phép đối với phát ngôn của chính phủ trong những tình huống mà chính phủ hạn chế quyền tự do báo chí để gia tăng mức độ đáng đưa tin của nội dung do chính mình đưa ra.

Theo sự thúc giục của Ủy ban, Meta cần nêu rõ rằng chính sách hạn chế tài khoản do người của công chúng sở hữu không chỉ bó hẹp ở các vụ bạo lực và bất ổn dân sự đơn lẻ mà còn áp dụng cho những bối cảnh mà công dân liên tục bị chính phủ đe dọa trả đũa bằng bạo lực.

Trong trường hợp này, do mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm, tiền lệ từng vi phạm nhân quyền và uy hiếp phe chính trị đối lập của ông Hun Sen, cũng như việc ông dùng mạng xã hội theo cách có chiến lược nhằm thúc đẩy những lời đe dọa đó, Ủy ban kêu gọi Meta đình chỉ ngay trang Facebook và tài khoản Instagram của ông Hun Sen trong 6 tháng.

Quyết định của Ủy ban Giám sát

Ủy ban Giám sát hủy bỏ quyết định của Meta về việc để lại nội dung, đồng thời yêu cầu Meta gỡ bài viết.

Theo Ủy ban, Meta nên:

• Đình chỉ ngay trang Facebook và tài khoản Instagram chính thức của Thủ tướng Campuchia Hun Sen trong 6 tháng theo chính sách của Meta về việc hạn chế tài khoản do người của công chúng sở hữu trong thời kỳ bất ổn dân sự. Ủy ban sẽ xem như đề xuất này được triển khai khi Meta đình chỉ các tài khoản đó và thông báo công khai rằng công ty đã làm vậy.
• Nêu rõ rằng chính sách hạn chế tài khoản do người của công chúng sở hữu sẽ áp dụng cho những bối cảnh mà công dân tiếp tục bị chính phủ đe dọa trả đũa bằng bạo lực. Meta phải trình bày rõ rằng chính sách này không chỉ bó hẹp ở các vụ bạo lực hoặc bất ổn dân sự đơn lẻ mà còn áp dụng khi quyền biểu đạt về chính trị bị nhà nước đàn áp ngay từ đầu/đáp trả bằng hành vi bạo lực hoặc đe dọa sử dụng bạo lực.
• Cập nhật chính sách về nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin, cụ thể là bổ sung quy định rằng nội dung trực tiếp khích nộ bạo lực sẽ không đủ điều kiện áp dụng nguyên tắc này, dựa theo các ngoại lệ hiện có của chính sách.
• Cập nhật hệ thống ưu tiên xét duyệt để đảm bảo rằng chuyên viên xét duyệt luôn ưu tiên xem xét ngay nội dung của các nguyên thủ quốc gia và thành viên cấp cao trong chính phủ nếu nội dung đó có khả năng vi phạm chính sách về Bạo lực và khích nộ.
• Triển khai các thay đổi về nguyên tắc hoạt động và/hoặc sản phẩm giúp xem xét video dạng dài một cách chính xác hơn (ví dụ: dùng thuật toán để dự đoán mốc thời gian vi phạm, đảm bảo thời gian xem xét tương xứng với thời lượng video, cho phép video chạy nhanh hơn gấp 1,5 hoặc 2 lần, v.v.).
• Công khai tiết lộ mức độ của biện pháp xử lý và lý giải quyết định mà công ty đưa ra đối với trường hợp của Thủ tướng Hun Sen, cũng như tất cả các biện pháp xử lý ở cấp độ tài khoản áp dụng cho nguyên thủ quốc gia và thành viên cấp cao trong chính phủ.

* Phần tóm tắt trường hợp trình bày sơ lược về trường hợp và không có giá trị tiền lệ.

Toàn bộ quyết định cuối cùng

1. Tóm tắt quyết định

Ủy ban Giám sát đã hủy bỏ quyết định của Meta về việc để lại một video trên Facebook theo nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin, trong đó quay cảnh Thủ tướng Campuchia Hun Sen đe dọa sử dụng bạo lực với phe chính trị đối lập. Meta đã chuyển trường hợp này cho Ủy ban do gặp khó khăn khi phải cân bằng giữa việc cần tạo điều kiện để mọi người lắng nghe ý kiến của các nhà lãnh đạo chính trị với việc cần ngăn chặn những nhà lãnh đạo đó dùng nền tảng để đe dọa sử dụng bạo lực với phe đối lập hoặc uy hiếp không cho người khác tham gia chính trị.

Ủy ban thấy rằng tuyên bố của ông Hun Sen vi phạm Tiêu chuẩn cộng đồng về Bạo lực và khích nộ. Cũng theo Ủy ban, Meta đã sai lầm khi quyết định rằng tuy vi phạm nhưng nội dung vẫn có thể hiển thị trên nền tảng do đủ mức độ đáng đưa tin. Ủy ban kết luận rằng nội dung này nên bị gỡ khỏi nền tảng. Hơn nữa, do mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm, bối cảnh chính trị ở Campuchia, tiền lệ từng vi phạm nhân quyền của chính phủ, tiền lệ từng khích nộ bạo lực của ông Hun Sen nhắm đến phe chính trị đối lập, cũng như việc ông dùng mạng xã hội theo cách có chiến lược để thúc đẩy những lời đe dọa đó, Ủy ban cho rằng Meta nên đình chỉ ngay trang Facebook và tài khoản Instagram chính thức của ông Hun Sen trong 6 tháng.

2. Mô tả và dữ kiện về trường hợp

Vào ngày 09/01/2023, trang Facebook chính thức của Thủ tướng Campuchia Hun Sen đã phát một video trực tiếp. Đây là video quay lại bài phát biểu dài 1 giờ 41 phút của ông Hun Sen bằng tiếng Khmer – ngôn ngữ chính thức của Campuchia, tại một buổi lễ khai trương dự án mở rộng quốc lộ ở Kampong Cham. Thông qua bài phát biểu này, ông đáp trả những cáo buộc cho rằng Đảng Nhân dân Campuchia (CPP) cầm quyền của mình đã đánh cắp phiếu bầu trong cuộc bầu cử địa phương của quốc gia năm 2022. Theo ông, phe chính trị đối lập đưa ra cáo buộc chỉ có 2 lựa chọn: một là chấp nhận "legal system" (hệ thống pháp luật) và hai là "a bat" (ăn gậy). Ông cũng tuyên bố rằng họ có thể chọn hệ thống pháp luật, nếu không thì ông "will gather CPP people to protest and beat you up" (sẽ tập hợp những người theo CPP để biểu tình và đánh đập các vị). Ông còn chia sẻ rằng "if you say that’s freedom of expression, I will also express my freedom by sending people to your place and home" (nếu các vị nói đó là quyền tự do biểu đạt, tôi cũng sẽ thể hiện quyền tự do của mình bằng cách cử người đến nhà và nơi ở của các vị), đồng thời đề cập đến việc cử "gangsters to [your] house" (dân xã hội đen đến nhà [các vị]). Ông nêu tên từng cá nhân, cảnh báo rằng họ "need to behave" (cần cư xử đúng mực) và nói rằng mình có thể sẽ "arrest a traitor with sufficient evidence at midnight" (bắt giữ kẻ phản bội lúc nửa đêm khi có đủ bằng chứng). Tuy nhiên, sau khoảng 22 phút, ông phát biểu rằng "we don’t incite people and encourage people to use force" (chúng tôi không khích nộ và không cổ xúy mọi người dùng vũ lực). Sau khi phát trực tiếp, video này được tự động tải lên trang Facebook có khoảng 14 triệu người theo dõi của ông Hun Sen và đã thu hút khoảng 600.000 lượt xem. Có gần 3.000 người khác chia sẻ video đó xấp xỉ 4.000 lần.

Video bị 3 người dùng báo cáo 5 lần trong khoảng thời gian từ ngày 09/01-26/01/2023 do vi phạm Tiêu chuẩn cộng đồng về Bạo lực và khích nộ của Meta. Chính sách này nghiêm cấm "[l]ời đe dọa có thể dẫn đến tử vong" (nội dung bạo lực có mức độ nghiêm trọng cao) và "lời đe dọa dẫn đến thương tích nghiêm trọng" (nội dung bạo lực có mức độ nghiêm trọng trung bình), bao gồm cả "[t]uyên bố thể hiện ý định thực hiện hành vi bạo lực". Meta thường ưu tiên chuyển nội dung cho chuyên viên xét duyệt dựa trên mức độ nghiêm trọng và lan truyền cũng như khả năng vi phạm chính sách nội dung. Trong trường hợp này, các hệ thống tự động của Meta đã không ưu tiên nội dung, đồng thời đóng báo cáo của người dùng khi chuyên viên xét duyệt chưa xem xét. Sau khi những người dùng báo cáo nội dung kháng nghị, 2 chuyên viên xét duyệt thấy rằng nội dung đó không vi phạm chính sách của Meta. Đồng thời, Meta cũng chuyển nội dung này cho các chuyên gia nội bộ về chính sách và lĩnh vực cụ thể để họ xem xét thêm. Vào ngày 18/01/2023, các chuyên gia về lĩnh vực cụ thể và chính sách đó xác định rằng đây là video vi phạm Tiêu chuẩn cộng đồng về Bạo lực và khích nộ, nhưng đã áp dụng nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin để video tiếp tục hiển thị trên nền tảng. Theo nguyên tắc trên, nội dung vi phạm vẫn có thể hiển thị trên các nền tảng của Meta nếu mang lại giá trị lợi ích cộng đồng lớn hơn so với nguy cơ gây hại. Một người dùng báo cáo nội dung này đã kháng nghị với Ủy ban về quyết định của Meta. Meta cũng độc lập chuyển trường hợp này cho Ủy ban.

Khi đánh giá nội dung trong trường hợp này, bối cảnh chính trị và xã hội của Campuchia là các yếu tố đặc biệt có liên quan. Ông Hun Sen hiện đã 70 tuổi, là cựu thủ lĩnh Khmer Đỏ và nắm quyền từ năm 1985. Ông đang tái tranh cử cho cuộc tổng tuyển cử ở Campuchia dự kiến diễn ra vào ngày 23/07/2023, mặc dù có tin cho biết rằng có thể ông sẽ chuyển giao quyền lực cho con trai. Lâu nay, những người chỉ trích chính phủ của ông vẫn phải đối mặt với hành vi bạo lực chính trị có chủ đích, cụ thể là có hơn 30 nhà hoạt động thuộc phe đối lập bị tấn công từ năm 2017-2022. Các thành viên phe đối lập và nhà hoạt động chính trị đã thiệt mạng trong những hoàn cảnh hết sức đáng ngờ, chẳng hạn như vụ nhà bình luận chính trị nổi tiếng Kem Lay bị sát hại vào năm 2016.

Vào năm 2015, ông Hun Sen cảnh báo sẽ tấn công phe đối lập là Đảng Cứu quốc Campuchia (CNRP) nếu có bất kỳ ai biểu tình phản đối chuyến thăm ngoại giao của ông đến Pháp. Ngay sau khi các cuộc biểu tình nổ ra, 2 thành viên phe đối lập của nghị viện đã bị một băng nhóm đánh đập và phải nhập viện do thương tích nghiêm trọng. Vào tháng 11/2021, Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc bày tỏ thái độ quan ngại khi một người có mối liên hệ với CNRP bị sát hại sau khi nhận được lời đe dọa từ vài tháng trước. Cuộc tấn công diễn ra vài tuần sau khi ông Hun Sen đe dọa sẽ "do what it takes to crack down [on] protests during Cambodia’s ASEAN chairmanship" (làm những việc cần thiết để đàn áp các cuộc biểu tình trong thời gian Campuchia đảm nhận cương vị chủ tịch ASEAN). Một hãng truyền thông độc lập ở Campuchia đưa tin rằng từ năm 2017-2022, hơn 30 nhà hoạt động thuộc phe đối lập đã bị "violently attacked" (tấn công bằng bạo lực), thường là bởi "unknown assailants on public streets" (những kẻ tấn công không rõ danh tính trên đường phố công cộng). Trong một bình luận công khai (PC-11044), tổ chức Dự án Phát ngôn Nguy hiểm (Dangerous Speech Project) cảnh báo rằng ngôn từ khích nộ của ông Hun Sen sẽ gia tăng khả năng đối tượng dõi theo ông sẵn sàng thực hiện và dung túng cho hành vi bạo lực nhắm đến phe đối lập. Gần đây, dự đoán đó đã trở thành hiện thực khi Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) nhận thấy có mối liên hệ trực tiếp giữa nhiều hành vi bạo lực nhắm đến các thành viên phe đối lập với bài phát biểu vào ngày 09/01 được đề cập trong trường hợp này. Ủy ban biết ơn các bên liên quan cũng như những người bình luận công khai vì đã nêu bật phạm vi và mức độ nghiêm trọng của các hành vi vi phạm nhân quyền do chính phủ Campuchia thực hiện hoặc dung túng.

Theo các chuyên gia độc lập mà Ủy ban tham khảo ý kiến thì trong 12 tháng qua, ông Hun Sen đã dùng Facebook và Instagram để truyền tải nhiều lời đe dọa ngụ ý đến phe chính trị đối lập. Nội dung ông đăng gần đây có vẻ như là lời đe dọa đối với những người Campuchia sống ở nước ngoài khi cảnh báo rằng họ không nên "oppose the election" (phản đối cuộc bầu cử). Vào tháng 05/2017, ngay trước cuộc bầu cử địa phương, ông Hun Sen tuyên bố trong một bài phát biểu phát trên Facebook rằng sẽ "willing to eliminate 100 or 200 people" (sẵn sàng thủ tiêu 100 hoặc 200 người) nếu cần để đảm bảo hòa bình trong nước. Đồng thời, ông đưa ra lời đe dọa (như đã nhiều lần thực hiện trong nhiệm kỳ Thủ tướng của mình) rằng nội chiến sẽ xảy ra nếu ông bị truất quyền. Không lâu sau, trong một bài phát biểu khác mà Ủy ban không xác nhận được liệu ông có đăng lên nền tảng của Meta hay không, ông cảnh báo rằng những người chỉ trích và phe chính trị đối lập nên "prepare their coffins" (chuẩn bị quan tài) nếu tiếp tục cáo buộc ông đe dọa sẽ gây ra nội chiến nếu thất cử. Ông Hun Sen cũng tuyên bố rằng mình hối hận vì đã không tiêu diệt những nhà lãnh đạo phe đối lập tổ chức biểu tình kêu gọi ông từ chức sau cuộc bầu cử quốc gia năm 2013. Sau khi Ủy ban chọn trường hợp này, trong một bài phát biểu phát trực tiếp trên Facebook, ông Hun Sen đe dọa sẽ bắn nhà lãnh đạo phe đối lập Sam Rainsy bằng súng phóng tên lửa.

Lần đắc cử gần đây nhất của ông Hun Sen là vào năm 2018, khi CPP giành được tất cả 125 ghế trong Quốc hội. Trước các cuộc bầu cử đó, Tòa án Tối cao Campuchia ra phán quyết giải thể Đảng Cứu quốc Campuchia (CNRP) đối lập và 118 viên chức cấp cao của đảng này bị cấm hoạt động chính trị trong 5 năm. Các lệnh cấm và biện pháp chế tài có liên quan xuất hiện ngay sau những lời đe dọa và chỉ thị công khai của chính ông Hun Sen. Theo báo cáo năm 2017, Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về tình hình nhân quyền ở Campuchia lưu ý rằng nhiều nhà lãnh đạo phe đối lập đã bị buộc tội, trong đó có 2 thượng nghị sĩ bị kết án dựa vào các bài viết trên Facebook.
Trước thềm cuộc bầu cử năm 2023, chính phủ của ông Hun Sen đã gia tăng áp lực lên các thành viên đảng đối lập, cơ quan báo chí độc lập và nhóm xã hội dân sự bằng những vụ truy tố có động cơ chính trị và các hình thức uy hiếp khác. Trong một bình luận công khai (PC-11038), Ủy ban Luật gia Quốc tế ICJ (International Commission of Jurists) lưu ý rằng ông Hun Sen và chính quyền Campuchia đã "systematically restricted human rights and fundamental freedoms" (hạn chế một cách có hệ thống nhân quyền và các quyền tự do cơ bản) thông qua những hành động như kết án hàng loạt nhà lãnh đạo đảng đối lập bằng các cáo buộc giả tạo và thường được đưa ra khi vắng mặt họ. ICJ cũng bày tỏ mối quan ngại sâu sắc về việc "weaponization of laws that are not compliant with human rights law and standards" (biến pháp luật thành vũ khí do đây là hành vi không tuân thủ các tiêu chuẩn và luật nhân quyền). Theo báo cáo năm 2022, Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc lưu ý rằng tính độc lập và minh bạch của ngành tư pháp là "long-standing issue" (vấn đề dai dẳng), nhưng "more recent turn . . . in that some judicial and related personnel have close links with the political party in power" (gần đây đã có một sự chuyển dịch…, cụ thể là một số cán bộ tư pháp và các cán bộ liên quan có mối liên hệ mật thiết với đảng chính trị cầm quyền). Không chỉ ngành tư pháp, báo cáo này còn cho thấy giới truyền thông và hệ thống bầu cử cũng phải chịu mức độ ảnh hưởng quá mức. Đối với các cuộc bầu cử địa phương diễn ra vào tháng 06/2022, Báo cáo viên đặc biệt đặt ra nghi vấn rằng liệu các thành viên Ủy ban Bầu cử Quốc gia NEC (National Election Committee) của Campuchia có "too close ties with the ruling party" (mối quan hệ quá mật thiết với đảng cầm quyền) hay không, đồng thời ghi nhận việc "large number of candidates, especially of the Candlelight Party" (nhiều ứng cử viên, đặc biệt là những người thuộc Đảng Ánh nến), cũng là đảng đối lập chính, bị gạch tên khỏi danh sách trước cuộc bầu cử trong những hoàn cảnh đáng ngờ. Cuối năm 2022, ông Hun Sen đe dọa sẽ lại dùng tòa án quốc gia để giải thể phe đối lập chính trước cuộc bầu cử năm 2023. Không lâu sau, vào tháng 05/2023, NEC từ chối đăng ký cho Đảng Ánh nến, đồng nghĩa với việc loại bỏ đảng này khỏi cuộc bầu cử tháng 7 cũng như thách thức đáng gờm duy nhất của ông Hun Sen. Sau quyết định này của NEC, thông qua một bài viết trên Facebook, ông Hun Sen đe dọa rằng bất kỳ ai biểu tình phản đối hành động loại bỏ đó sẽ "arrest and legal action" (bị bắt giữ và phải chịu biện pháp chế tài). Thế rồi khi bàn về những lời đe dọa đàn áp các cuộc biểu tình, ông tuyên bố rằng "when Hun Sen speaks, he acts" (Hun Sen nói là làm).

Chính phủ của ông Hun Sen cũng đã kìm hãm các hãng truyền thông độc lập, mà theo Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về tình hình nhân quyền ở Campuchia thì "virtually no free media outlets operating in the country" (hầu như không có hãng truyền thông tự do nào hoạt động tại quốc gia này" trước cuộc bầu cử tháng 7. Theo các chuyên gia (yêu cầu giấu tên), việc đồng thời đóng cửa các hãng truyền thông này, biến hệ thống tòa án của Campuchia thành vũ khí tấn công phe đối lập, cũng như thực hiện hành vi bạo lực chính trị có chủ đích đã tạo nên "intentionally cultivated climate of fear" (bầu không khí sợ hãi như mong muốn). Hiệp hội Liên minh Nhà báo (Journalists Alliance Association) của Campuchia ghi nhận 35 trường hợp quấy rối nhà báo vào năm 2022. Theo các bình luận công khai và ý kiến chuyên gia, văn hóa uy hiếp này đe dọa đáng kể đến việc đưa tin chính xác, khi các hãng truyền thông phải miễn cưỡng chia sẻ về những vấn đề nhạy cảm hoặc bài phát biểu gây tranh cãi của ông Hun Sen vì sợ bị chính phủ trừng phạt. Các hãng truyền thông này cũng bị uy hiếp phải lặp lại thông tin tuyên truyền của chính phủ mà không được đưa ra bình luận mang tính phê phán.

Tiếp nối chiến thắng sít sao trong cuộc tổng tuyển cử năm 2013, chính phủ của ông Hun Sen đã nhận ra sức mạnh của mạng xã hội và tăng cường chuyển đổi Campuchia sang chế độ mà sau này tổ chức Freedom House mô tả là "digital authoritarianism" (chủ nghĩa chuyên chế kỹ thuật số) – nơi chính phủ sử dụng và giám sát mạng xã hội để đàn áp cũng như đe dọa phe chính trị đối lập. Mặc dù mạng xã hội (nhất là Facebook) có thể trở thành nền tảng quan trọng cho những cuộc thảo luận và tin tức chính trị, nhưng theo các chuyên gia độc lập mà Ủy ban tham khảo ý kiến thì "there is minimal content in the Khmer-language Facebook ecosystem that is not supportive of the government" (có rất ít nội dung bằng tiếng Khmer không ủng hộ chính phủ trong hệ sinh thái Facebook). Hành vi uy hiếp, đe dọa sử dụng bạo lực cũng như bắt giữ những người có hoạt động mang tính phê phán ông Hun Sen và chính phủ đã trở thành một đặc điểm của đời sống trên mạng. Ngoài ra, chính phủ còn đề xuất kiểm soát cơ sở hạ tầng kỹ thuật của Internet ở Campuchia thông qua "National Internet Gateway" (Cổng Internet Quốc gia). Theo các nhóm xã hội dân sự ở Campuchia, hệ thống này sẽ định tuyến lưu lượng truy cập Internet thông qua máy chủ của chính phủ, tạo điều kiện để chính phủ dễ dàng bắt đầu ngăn cản mạng xã hội và Internet hơn, buộc nhà cung cấp dịch vụ Internet chặn hoặc hạn chế nội dung, tăng khả năng chính phủ tiến hành giám sát hoạt động trực tuyến của người dùng, cũng như yêu cầu nhà mạng thu thập và lưu trữ dữ liệu hàng loạt. Vào tháng 02/2022, Bộ Bưu chính Viễn thông thông báo về việc tạm dừng triển khai Cổng Internet Quốc gia do đại dịch COVID-19, nhưng không có dấu hiệu nào cho thấy dự án đó bị chấm dứt vĩnh viễn.

Vào năm 2020, Meta đăngbản tóm tắt và ý kiến phản hồi kết quả Đánh giá tác động về nhân quyền mà Meta ủy quyền cho Business for Social Responsibility (BSR) thực hiện đối với hoạt động của công ty ở Campuchia. BSR thấy rằng Facebook "essential to freedom of information and expression in the country, where FM radio stations have been shut down and almost all print, radio, and TV media are now controlled by the government" (là nền tảng thiết yếu giúp đảm bảo quyền tự do thông tin và biểu đạt trong nước, khi các đài phát thanh FM bị đóng cửa và hầu hết các hãng truyền thông in ấn, phát thanh cũng như trên TV hiện đều do chính phủ kiểm soát). Trong quá trình xem xét trường hợp này, Ủy ban đã được BSR cấp quyền truy cập vào toàn bộ báo cáo, nhưng theo cách phân loại của Meta thì đây vẫn là tài liệu bí mật. Khi trả lời các câu hỏi của Ủy ban, Meta cho biết công ty chưa tiến hành đánh giá đầy đủ các trang và tài khoản của ông Hun Sen, nhưng một nội dung trên trang có liên quan đã bị gỡ do vi phạm chính sách về Bạo lực và khích nộ vào tháng 12/2022.

Khi chuyển cho Ủy ban, Meta nêu rằng đây là trường hợp mà công ty khó cân bằng được giữa giá trị "An toàn" và giá trị "Bày tỏ ý kiến" trong việc xác định khi nào nên cho phép phát ngôn của một nhà lãnh đạo chính trị tiếp tục hiển thị trên các nền tảng của Meta nếu nội dung đó vi phạm chính sách về Bạo lực và khích nộ. Meta đã đề nghị Ủy ban hướng dẫn cách đánh giá nội dung đó, nhất là trong bối cảnh quyền tiếp cận thông tin bị đe dọa bởi một chế độ chuyên chế.

3. Thẩm quyền và phạm vi hoạt động của Ủy ban Giám sát

Ủy ban có thẩm quyền xem xét các quyết định mà Meta gửi để yêu cầu làm vậy (Mục 1 của Điều 2 trong Điều lệ; Mục 2.1.1 của Điều 2 trong Quy chế). Ủy ban cũng có thẩm quyền xem xét quyết định của Meta theo đơn kháng nghị của người dùng khi nội dung mà họ từng báo cáo vẫn hiển thị (Mục 1 của Điều 2 trong Điều lệ; Mục 1 của Điều 3 trong Quy chế). Ủy ban có thể tán thành hoặc hủy bỏ quyết định của Meta (Mục 5 của Điều 3 trong Điều lệ) và công ty phải tuân theo quyết định của Ủy ban (Điều 4 trong Điều lệ). Meta cũng phải đánh giá tính khả thi của việc áp dụng quyết định từ Ủy ban cho nội dung giống hệt có bối cảnh tương tự (Điều 4 trong Điều lệ). Quyết định của Ủy ban có thể bao gồm các đề xuất không mang tính ràng buộc nhưng Meta phải phản hồi (Mục 4 của Điều 3; Điều 4 trong Điều lệ). Nếu Meta cam kết hành động theo các đề xuất, Ủy ban sẽ giám sát quá trình công ty triển khai.

4. Nguồn căn cứ và hướng dẫn

Ở trường hợp này, Ủy ban phân tích dựa trên các tiêu chuẩn và tiền lệ sau đây:

I.Quyết định của Ủy ban Giám sát:

Dưới đây là các quyết định có liên quan nhất mà Ủy ban Giám sát từng đưa ra:

• "Cục Truyền thông Tigray" (quyết định cuối cùng 2022-006-FB-MR)
• "Đình chỉ quyền sử dụng của cựu Tổng thống Trump" (quyết định cuối cùng 2021-001-FB-FBR)

II.Chính sách nội dung của Meta:

Phần lý do xây dựng chính sách Tiêu chuẩn cộng đồng của Facebook về Bạo lực và khích nộ giải thích rằng mục tiêu của tài liệu này là "ngăn chặn hành vi gây hại ngoài đời có thể xảy ra, có khả năng liên quan đến nội dung trên Facebook" và mặc dù Meta "hiểu rằng mọi người thường bày tỏ thái độ khinh thị hoặc bất đồng bằng cách giả vờ đe dọa hay kêu gọi bạo lực, nhưng [công ty] sẽ gỡ ngôn từ khích nộ hoặc ủng hộ hành vi bạo lực thực sự". Cũng theo phần này, Meta sẽ gỡ nội dung, vô hiệu hóa tài khoản và phối hợp với cơ quan hành pháp "khi cho rằng thật sự có nguy cơ tổn hại về thể chất hoặc mối đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của cộng đồng". Meta nêu rằng công ty cố gắng "xem xét ngôn từ và bối cảnh để phân biệt những tuyên bố vô tư với nội dung cấu thành mối đe dọa có thể xảy ra".

Chính sách này đặc biệt nghiêm cấm "lời đe dọa có thể dẫn đến tử vong" (nội dung bạo lực có mức độ nghiêm trọng cao) và "lời đe dọa dẫn đến thương tích nghiêm trọng" (nội dung bạo lực có mức độ nghiêm trọng trung bình) đối với người bình thường, người cụ thể không được nêu tên hoặc người của công chúng có tầm ảnh hưởng nhỏ, đồng thời định nghĩa lời đe dọa gồm "tuyên bố thể hiện ý định thực hiện hành vi bạo lực", "tuyên bố ủng hộ hành vi bạo lực" hay "tuyên bố thể hiện mong muốn hoặc điều kiện thực hiện hành vi bạo lực". Nguyên tắc nội bộ về cách áp dụng chính sách này cũng giải thích rằng "nếu bối cảnh chia sẻ là nhằm lên án hoặc nâng cao nhận thức thì nội dung vi phạm" có thể hiển thị.

Ủy ban phân tích chính sách nội dung theo cam kết của Meta về giá trị Bày tỏ ý kiến mà công ty mô tả là "quan trọng nhất":

Tiêu chuẩn cộng đồng của chúng tôi hướng đến mục tiêu tạo ra một nơi để mọi người biểu đạt và bày tỏ ý kiến. Meta muốn mọi người được trò chuyện cởi mở về những vấn đề quan trọng với họ, kể cả khi có người không đồng ý hoặc phản đối nội dung đó.

Meta hạn chế giá trị "Bày tỏ ý kiến" để bảo đảm 4 giá trị. Trong trường hợp này, giá trị có liên quan nhất là "An toàn":

Chúng tôi cam kết biến Facebook thành một nơi an toàn. Chúng tôi gỡ nội dung có thể góp phần dẫn đến nguy cơ gây tổn hại về an toàn thể chất của con người. Nội dung đe dọa có khả năng uy hiếp, tẩy chay người khác hoặc dập tắt quyền bày tỏ của họ sẽ không được phép hiển thị trên Facebook.

Đối với cam kết về giá trị "Bày tỏ ý kiến", Meta nêu rằng "trong một số trường hợp, chúng tôi cho phép hiển thị nội dung vi phạm các tiêu chuẩn của mình, nếu đó là nội dung đáng đưa tin và phục vụ lợi ích cộng đồng". Đây chính là nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin. Nguyên tắc này là ngoại lệ chính sách chung áp dụng cho tất cả các Tiêu chuẩn cộng đồng. Để áp dụng nguyên tắc này, Meta sẽ tiến hành quy trình kiểm tra tính cân bằng nhằm đánh giá lợi ích cộng đồng mà nội dung mang lại so với nguy cơ gây hại. Meta cho biết công ty sẽ đánh giá xem nội dung đó "thể hiện mối đe dọa sắp xảy ra với sự an toàn/sức khỏe của cộng đồng hay tạo cơ hội để mọi người bày tỏ những quan điểm đang gây tranh cãi như một phần của tiến trình chính trị". Cả hai hoạt động đánh giá lợi ích cộng đồng và tổn hại đều xét đến hoàn cảnh quốc gia, chẳng hạn như liệu có cuộc bầu cử hoặc xung đột đang diễn ra và liệu có chính sách tự do báo chí hay không. Meta cho biết công ty không mặc nhiên nhận định rằng nội dung vốn là vì lợi ích cộng đồng nếu chỉ căn cứ trên danh tính của người nói (ví dụ: người nói là chính trị gia). Theo Meta, công ty gỡ nội dung "ngay cả khi nội dung có mức độ đáng đưa tin nhất định, nếu việc để lại nội dung đó dẫn đến nguy cơ gây hại, chẳng hạn như tổn hại về thể chất, tinh thần và tài chính hoặc đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của cộng đồng".

Đối với trường hợp "Đình chỉ quyền sử dụng của cựu Tổng thống Trump", Meta đã xây dựng chính sách hạn chế tài khoản do người của công chúng sở hữu trong thời kỳ bất ổn dân sự. Chính sách này thừa nhận rằng "các biện pháp hạn chế thông thường có thể không tương xứng với mức độ vi phạm hoặc chưa đủ hiệu quả để làm giảm nguy cơ gia tăng hành vi gây hại, nếu người của công chúng đăng nội dung trong thời kỳ bất ổn dân sự hoặc bạo lực đang diễn ra". Ủy ban lưu ý rằng chính sách không có định nghĩa về tình trạng bất ổn dân sự hoặc bạo lực đang diễn ra. Chính sách này thừa nhận rằng nếu vi phạm chính sách của Meta thì lời đe dọa từ người của công chúng sẽ có nguy cơ gây hại cao hơn, đồng thời đưa ra một số tiêu chí là căn cứ để công ty đánh giá xem có nên hạn chế tài khoản của họ hay không và cách thức hạn chế.

III. Trách nhiệm của Meta về nhân quyền

Nguyên tắc chỉ đạo của Liên Hiệp Quốc về kinh doanh và nhân quyền (UNGP) (do Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc phê chuẩn vào năm 2011) thiết lập một khung tự nguyện cho các trách nhiệm của doanh nghiệp tư nhân về nhân quyền. Năm 2021, Meta công bốChính sách về nhân quyền tại doanh nghiệp, trong đó tái khẳng định cam kết rằng công ty sẽ tôn trọng nhân quyền theo UNGP. Ủy ban đã phân tích trách nhiệm của Meta về nhân quyền trong trường hợp này dựa trên những tiêu chuẩn quốc tế sau đây:

• Quyền tự do biểu đạt và bày tỏ ý kiến: Điều 19 trong Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR), Chú giải chung số 34 của Ủy ban Nhân quyền, năm 2011; Kế hoạch hành động Rabat; Các báo cáo do Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về quyền tự do biểu đạt và bày tỏ ý kiến thực hiện: A/HRC/38/35 (năm 2018) và A/74/486 (năm 2019).
• Quyền tự do hội họp ôn hòa: Điều 21 trong ICCPR.
• Quyền được đảm bảo an toàn thể chất: Điều 9 trong ICCPR.
• Quyền được sống: Điều 6 trong ICCPR.
• Quyền tham gia vào các công việc chung và quyền bỏ phiếu: Điều 25 trong ICCPR.

5. Nội dung do người dùng gửi

Ủy ban nhận được cả trường hợp do Meta chuyển đến lẫn đơn kháng nghị của một người dùng đối với quyết định của Meta về việc để lại nội dung trên Facebook. Trong đơn kháng nghị đó, người dùng giải thích rằng ông Hun Sen đã từng đưa ra những lời đe dọa như vậy. Cụ thể, người dùng lưu ý rằng trước thềm cuộc tổng tuyển cử tháng 07/2023, ông Hun Sen thường dùng Facebook để đe dọa sử dụng bạo lực với người khác và đàn áp hoạt động của phe đối lập.

6. Nội dung do Meta gửi

Meta giải thích rằng mặc dù các chuyên viên xét duyệt ban đầu đánh giá nội dung trong trường hợp này là không vi phạm, nhưng sau khi chuyển cho các chuyên gia về chính sách và lĩnh vực cụ thể để xem xét thêm, công ty xác định rằng tuy vi phạm chính sách về Bạo lực và khích nộ nhưng nội dung đó vẫn nên hiển thị trên nền tảng theo nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin.

Ở bước xem xét thêm, Meta xác định thấy 2 đoạn trích trong bài phát biểu của ông Hun Sen vi phạm chính sách về Bạo lực và khích nộ. Theo đó, ông đưa ra 2 lựa chọn cho phe chính trị đối lập: một là chấp nhận "legal system" (hệ thống pháp luật) và hai là "a bat" (ăn gậy), kèm theo lời đe dọa sẽ "gather CPP people to protest and beat you up" (tập hợp những người theo CPP để biểu tình và đánh đập các vị). Dựa vào bối cảnh tổng thể của bài phát biểu, bao gồm cả thông tin do đội ngũ khu vực của công ty cung cấp, Meta nhận định rằng từ "you" (các vị) trong những tuyên bố này ám chỉ phe chính trị đối lập của ông Hun Sen là Đảng Ánh nến và có khả năng là CNRP (hiện đã giải thể).

Khi cân nhắc nguy cơ gây hại và lợi ích tiềm ẩn của việc áp dụng nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin để nội dung này có thể hiển thị trên Facebook, Meta lưu ý rằng phần lớn bài phát biểu dài 1 giờ 41 phút nêu trên có liên quan đến vấn đề cai quản hoặc chính trị, chẳng hạn như mối quan hệ giữa Campuchia với Trung Quốc và đại dịch COVID-19. Meta cho biết rằng bài phát biểu chính trị của nhà lãnh đạo quốc gia có giá trị lợi ích cộng đồng cao, nhất là trong năm bầu cử. Ngược lại, theo kết quả đánh giá của công ty, những phần vi phạm của bài phát biểu chỉ kéo dài trong vài phút, đồng thời có mức độ nghiêm trọng trung bình như quy định của chính sách về Bạo lực và khích nộ.

Meta cho biết công chúng muốn lắng nghe thông tin cảnh báo từ chính phủ về tình trạng bạo lực có thể xảy ra, nhất là khi giới truyền thông địa phương không đưa tin về những mối đe dọa đó. Dựa trên thông tin của các đội ngũ khu vực, công ty thấy rằng mặc dù giới truyền thông khu vực (mà chưa chắc người dân ở Campuchia có thể tiếp cận) đã đưa tin về những mối đe dọa, nhưng giới truyền thông địa phương thì không. Để chứng minh cho kết quả đánh giá này, Meta trích dẫn 2 tin bài về các yếu tố bạo lực trong bài phát biểu của ông Hun Sen: một tin bài đến từ Bangkok Post và một tin bài đến từ Voice of Democracy (hãng tin độc lập có trụ sở tại Campuchia, gần đây đã bị chính phủ đóng cửa). Meta cho rằng ở những hoàn cảnh này, Facebook có thể "đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về các nguy cơ tiềm ẩn đối với sự an toàn". Đối với bối cảnh này, Meta lưu ý rằng nội dung trong trường hợp nêu trên không liên quan đến tình trạng xung đột vũ trang hoặc bạo lực đang diễn ra như nội dung đã xem xét ở các trường hợp "Đình chỉ quyền sử dụng của cựu Tổng thống Trump" và "Cục Truyền thông Tigray". Tuy nhiên, Meta thừa nhận rằng sắp có một cuộc bầu cử và ông Hun Sen cũng như CPP đã đàn áp giới truyền thông cùng các nhân vật chính trị thuộc phe đối lập.

Meta giải thích rằng công ty không xác định được ý định của ông Hun Sen vào thời điểm ông đưa ra những tuyên bố này. Tuy nhiên, Meta lưu ý rằng "có vẻ như ông đã chọn dùng tòa án thay cho vũ lực vì CPP đã áp dụng thủ tục tố tụng tại tòa án để cản trở phe chính trị đối lập, mặc dù việc này không loại trừ khả năng xảy ra bạo lực trong tương lai". Khi trả lời một câu hỏi của Ủy ban, Meta nêu rằng công ty biết về tình hình nhân quyền ở Campuchia, "bao gồm cả việc Thủ tướng Hun Sen thường xuyên có bài phát biểu đe dọa sử dụng bạo lực hoặc hệ thống tư pháp nhắm đến phe chính trị đối lập".

Meta cho rằng quyết định nêu trên là phù hợp với giá trị của công ty cũng như nguyên tắc quốc tế về nhân quyền. Theo Meta, bối cảnh và việc không có tổn hại sắp xảy ra là những yếu tố quan trọng để xác định rằng không cần gỡ nội dung này. Trong trường hợp nêu trên, lời đe dọa "không liên quan đến vụ bạo lực hoặc cuộc xung đột vũ trang nào đang diễn ra" và "không cụ thể". Tuy nhiên, Meta công nhận rằng "rất khó xử lý những lời đe dọa không có mối liên hệ với hành vi bạo lực sắp xảy ra nhưng có thể góp phần tạo nên bầu không khí sợ hãi khi nội dung đó đến từ một chính phủ chuyên chế".

Ủy ban đã đặt 15 câu hỏi bằng văn bản cho Meta. Các câu hỏi này liên quan đến: hành vi vi phạm trước đây trên các trang và tài khoản của ông Hun Sen; yếu tố bối cảnh được xem xét khi áp dụng nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin; yếu tố bối cảnh được xem xét khi thực thi chính sách về Bạo lực và khích nộ; thông tin trao đổi giữa Meta với các cơ quan chính phủ ở Campuchia; danh sách kiểm tra chéo của quy trình Xét duyệt thứ cấp phản hồi sớm; cũng như cách Meta phân bổ nguồn lực cho công tác vận hành và hoạt động về sản phẩm liên quan đến nội dung bằng tiếng Khmer ở Campuchia. Meta đã trả lời mọi câu hỏi.

7. Bình luận công khai

Ủy ban Giám sát đã nhận được 18 bình luận công khai liên quan đến trường hợp này, trong đó có 5 bình luận đến từ Châu Á Thái Bình Dương và Châu Đại Dương, 1 bình luận đến từ Trung và Nam Á, 1 bình luận đến từ Mỹ La tinh và Caribe, 11 bình luận đến từ Hoa Kỳ và Canada.

Các bình luận này xoay quanh những chủ đề sau đây: bối cảnh đàn áp về mặt chính trị và phớt lờ nhân quyền ở Campuchia; biện pháp trừng phạt mà các viên chức của Campuchia áp dụng trên Facebook; cũng như tình trạng suy giảm các quyền tự do dân sự ở Campuchia. Ngoài ra, Ủy ban còn trực tiếp lắng nghe ý kiến của các bên đại diện xã hội dân sự. Họ nhấn mạnh rằng mục đích mang tính hệ thống của những lời đe dọa và khích nộ mà ông Hun Sen đưa ra là tạo nên bầu không khí sợ hãi cho phe chính trị đối lập và loại bỏ tâm lý hoài nghi của người Campuchia đối với chính phủ.

Để đọc các bình luận công khai gửi đến cho trường hợp này, vui lòng nhấp vào đây.

8. Phân tích của Ủy ban Giám sát

Ủy ban chọn trường hợp này vì thông qua đó, Ủy ban có cơ hội tìm hiểu xem nhà lãnh đạo chính trị có đang dùng các nền tảng của Meta để khích nộ bạo lực và ngăn cản phe chính trị đối lập hay không, nếu có thì hậu quả là gì. Trường hợp này là một trong những ưu tiên chiến lược của Ủy ban về việc chính phủ sử dụng các nền tảng của Meta cũng như các cuộc bầu cử và không gian dân sự. Ủy ban phân tích chính sách nội dung, trách nhiệm về nhân quyền và giá trị của Meta để xem liệu có nên gỡ nội dung này hay không.

8.1 Sự tuân thủ chính sách nội dung của Meta

I. Quy tắc nội dung

a. Bạo lực và khích nộ

Ủy ban thấy rằng nội dung trong trường hợp này vi phạm Tiêu chuẩn cộng đồng về Bạo lực và khích nộ nên phải bị gỡ khỏi nền tảng.

Theo Ủy ban, video đã đăng chứa các tuyên bố không hề mập mờ về ý định khích nộ cả hành vi bạo lực có mức độ nghiêm trọng trung bình (thương tích nghiêm trọng) lẫn hành vi bạo lực có mức độ nghiêm trọng cao (nguy cơ tử vong và những hình thức bạo lực khác có mức độ nghiêm trọng cao) nhắm đến phe chính trị đối lập của ông Hun Sen, tức là rõ ràng vi phạm chính sách về Bạo lực và khích nộ. Kết luận đó còn dựa trên bối cảnh chính trị rộng hơn: Ông Hun Sen cùng các thành viên trong đảng của mình đã nhiều lần đe dọa và thực hiện hành vi bạo lực nhắm đến phe đối lập cũng như những người ủng hộ phe đối lập, thường là bằng cách tuyên truyền những lời đe dọa đó qua mạng xã hội. Tiền lệ bạo lực, trấn áp nêu trên khiến các mối đe dọa dễ xảy ra hơn và trong bối cảnh đó, những tuyên bố như vậy đã vi phạm nghiêm trọng chính sách này. Theo Ủy ban, lời bảo đảm chiếu lệ của ông Hun Sen rằng "we don’t incite people and encourage people to use force" (chúng tôi không khích nộ và không cổ xúy mọi người dùng vũ lực) mâu thuẫn với thông điệp rõ ràng của bài phát biểu, đồng thời không đáng tin cậy. Ủy ban quan ngại và thấy khó hiểu khi các chuyên viên xét duyệt ban đầu đã đưa ra kết luận khác. Tuy nhiên, Ủy ban ghi nhận rằng sau khi xem xét lại, các chuyên gia của Meta về quốc gia thấy rằng bài viết đó vi phạm Tiêu chuẩn về Bạo lực và khích nộ.

Khi trả lời các câu hỏi của Ủy ban, Meta cho biết "nếu không có bối cảnh liên quan, lời đe dọa khởi kiện hoặc sử dụng hệ thống pháp luật nhắm đến phe đối lập sẽ không vi phạm chính sách [về Bạo lực và khích nộ] do không liên quan đến mối đe dọa về bạo lực thể chất". Để lý giải quan điểm đó, Meta nêu rằng "là một nền tảng mạng xã hội, chúng tôi không thể độc lập xác định liệu lời đe dọa của chính phủ về việc sử dụng thủ tục tố tụng có thái quá hay không".

Mặc dù cách tiếp cận nêu trên có thể phù hợp khi lời đe dọa thực sự "không có bối cảnh liên quan", nhưng trường hợp này thì không như vậy. Khi chế độ từng nhiều lần đe dọa dùng bạo lực đối với phe đối lập thông qua các nền tảng của Meta, công ty phải dựa vào các đội ngũ khu vực và kiến thức chuyên môn của mình để đánh giá xem những lời đe dọa sử dụng hệ thống pháp luật nhắm đến phe chính trị đối lập có phải là nội dung đe dọa hoặc uy hiếp dùng bạo lực hay không. Trong bối cảnh ở Campuchia – nơi các tòa án thuộc quyền kiểm soát của đảng cầm quyền và thường là công cụ dùng để đàn áp phe đối lập, việc Thủ tướng đe dọa truy tố phe đối lập thông qua hệ thống pháp luật chẳng khác nào đe dọa sử dụng bạo lực. Lời đe dọa bắt giữ phe đối lập "at midnight" (lúc nửa đêm) là không phù hợp với trình tự công bằng. Ủy ban cũng lưu ý rằng sau khi bị ông Hun Sen uy hiếp bằng cách lạm dụng tòa án, các đối tượng mục tiêu đã trở thành nạn nhân của hành vi bạo lực thể chất như được ghi nhận ở trên.

b. Nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin

Ủy ban kết luận rằng Meta đã sai lầm khi áp dụng nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin trong trường hợp này, vì nếu cho phép nội dung đó hiển thị trên nền tảng thì tổn hại vốn có sẽ lớn hơn so với giá trị lợi ích cộng đồng khi công khai bài phát biểu.

Theo cách tiếp cận của Meta đối với nội dung đáng đưa tin, công ty không mặc nhiên nhận định rằng nội dung vốn đáng đưa tin nếu chỉ dựa trên đặc điểm của người nói. Ở phần lý do đưa ra quyết định, Meta báo cáo rằng trong trường hợp này, công ty đã cân nhắc một số yếu tố ngoài chính nội dung đó khi quyết định áp dụng ngoại lệ do đáng đưa tin. Meta xem xét cả "hoàn cảnh quốc gia cụ thể cũng như thể chế chính trị ở Campuchia, bao gồm cả tình trạng không có đơn vị báo chí tự do và độc lập, thông tin ghi nhận được về hành vi đàn áp phe chính trị đối lập của ông Hun Sen lẫn báo cáo của các tổ chức nhân quyền".

Khi trả lời các câu hỏi của Ủy ban, Meta cho biết rằng việc báo chí địa phương không đưa tin về những lời đe dọa như vậy có liên quan trực tiếp đến giá trị lợi ích cộng đồng của nội dung với vai trò là thông tin cảnh báo cho người Campuchia. Đây là nhận định dựa trên kết quả đánh giá của công ty rằng mặc dù giới truyền thông khu vực đưa tin về lời đe dọa, nhưng giới truyền thông địa phương lại không đề cập đến nội dung này. Ủy ban lưu ý rằng một trong những hãng truyền thông mà Meta trích dẫn để chứng minh cho kết quả đánh giá này là Voice of Democracy (có trụ sở tại Campuchia) đã đưa tin về lời đe dọa sử dụng bạo lực ở bài phát biểu của ông Hun Sen và cũng tự nhận mình là "local independent media outlet" (hãng truyền thông địa phương độc lập) trước khi đóng cửa vào tháng 02/2023. Theo một báo cáo của các chuyên gia, có 82,6% đối tượng "eligible" (đủ điều kiện) (tức là những người từ 13 tuổi trở lên) ở Campuchia dùng Facebook trong năm 2023. Khi thảo luận về lý do sử dụng mạng xã hội, Freedom House cho biết rằng sau cuộc tổng tuyển cử năm 2018, Internet đã "become one of the main sources of news and information for Cambodians, and social media has allowed the proliferation of more diverse content that is free from government influence" (trở thành một trong những nguồn tin chính của người Campuchia và mạng xã hội đã thúc đẩy việc có thêm nhiều loại nội dung không chịu ảnh hưởng từ chính phủ). Meta cũng lưu ý rằng "bản chất hơi mơ hồ của lời đe dọa" trong bài phát biểu là yếu tố cần cân nhắc khi xác định "rằng việc tạo điều kiện để mọi người lắng nghe bài phát biểu chính trị mang lại giá trị lợi ích cộng đồng… cao hơn so với nguy cơ gây hại" và là cơ sở để áp dụng nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin.

Ủy ban công nhận rằng phải khéo léo cân bằng khi đánh giá bài phát biểu vi phạm của nhà lãnh đạo chính trị. Ngoài việc thường xuyên sử dụng mạng xã hội ở Campuchia, chính phủ còn đóng cửa hầu hết các hãng truyền thông truyền thống độc lập trong nước, khiến người dân khó có thể tiếp cận tin tức độc lập và vô tư thông qua những kênh khác. Hơn nữa, có một luận điểm đanh thép về tính minh bạch rằng người Campuchia đáng lẽ phải thấy được nhà lãnh đạo của họ đang đe dọa phe đối lập, mặc dù theo Ủy ban thì hầu hết người dân ở Campuchia đều biết rằng các thành viên thuộc chế độ của ông Hun Sen thường xuyên có những bài phát biểu như vậy.

Tuy nhiên, với phạm vi tiếp cận của ông Hun Sen trên mạng xã hội, việc cho phép bài phát biểu đó hiển thị trên nền tảng là điều kiện thuận lợi để lời đe dọa của ông lan rộng hơn. Kết quả là chính các nền tảng của Meta cũng bị khai thác theo hướng này, góp phần gây ra những mối nguy hại nêu trên vì đã thúc đẩy lời đe dọa và dẫn đến hành vi uy hiếp. Đây không phải là bài viết của bên thứ ba đưa tin về lời đe dọa của ông Hun Sen, mà là bài viết trên tài khoản Facebook chính thức của ông Hun Sen truyền tải những lời đe dọa đó.

Ủy ban quan ngại rằng chiến dịch liên tục quấy rối và uy hiếp của một nhà lãnh đạo chính trị nhắm đến hãng truyền thông độc lập và phe chính trị đối lập có thể trở thành yếu tố cần xem xét khi đánh giá mức độ đáng đưa tin, do đây là cơ sở để đưa ra quyết định không gỡ nội dung và không phạt tài khoản. Hành vi như vậy không đáng được tuyên dương. Meta nên chú trọng hơn về quyền tự do báo chí khi xem xét mức độ đáng đưa tin. Theo đó, công ty sẽ không áp dụng nguyên tắc cho phép đối với phát ngôn của chính phủ trong những tình huống mà chính phủ hạn chế quyền tự do báo chí để gia tăng mức độ đáng đưa tin của nội dung do chính mình đưa ra.

Dường như Meta cũng cho rằng những người xem nội dung vi phạm này sẽ thấy đó là nội dung khích nộ và phản đối nội dung. Tuy nhiên, có rất ít cơ hội để bày tỏ thái độ phản đối như vậy ở Campuchia và việc cho phép để lại nội dung vi phạm này trên nền tảng có nguy cơ khiến nhà lãnh đạo chính trị tiếp tục bình thường hóa ngôn từ cổ xúy bạo lực. Thay vì tạo điều kiện tranh biện, việc áp dụng nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin trong trường hợp này sẽ càng dập tắt hoạt động công luận, giúp ông Hun Sen chi phối môi trường truyền thông.

Cách tiếp cận của Meta đối với nội dung đáng đưa tin là dung hòa lợi ích cộng đồng và nguy cơ gây hại. Tuy nhiên, Ủy ban thấy rằng quy trình kiểm tra tính cân bằng này không khả thi trong trường hợp người của công chúng dùng nền tảng của Meta để trực tiếp khích nộ bạo lực. Nếu bài phát biểu khích nộ thu hút được đủ sự quan tâm từ công chúng, một loại hình báo chí bên thứ ba nhất định sẽ đưa tin về nội dung đó. Mặc dù không cấm người của công chúng đăng nội dung đưa tin, nâng cao nhận thức, lên án hoặc bình luận về hành vi khích nộ bạo lực mà không ủng hộ hành vi này, nhưng Meta không được tiếp tục cho phép hiển thị nội dung trực tiếp khích nộ trên các nền tảng của công ty do đáng đưa tin.

II. Biện pháp thực thi

Ủy ban cho rằng Meta nên thu hồi quyết định áp dụng nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin trong trường hợp này và nội dung đó phải bị gỡ do vi phạm chính sách về Bạo lực và khích nộ. Quan trọng là không nên dùng các nền tảng của Meta làm công cụ để thúc đẩy lời đe dọa sử dụng bạo lực và trả đũa nhằm đàn áp phe chính trị đối lập, nhất là trong cuộc bầu cử, như ở trường hợp này. Ngoài ra, do mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm, bối cảnh chính trị ở Campuchia, tiền lệ từng vi phạm nhân quyền của chính phủ, tiền lệ từng khích nộ bạo lực của ông Hun Sen nhắm đến phe chính trị đối lập, cũng như cách ông dùng mạng xã hội để thúc đẩy những lời đe dọa đó, Ủy ban kết luận rằng Meta nên đình chỉ ngay trang Facebook và tài khoản Instagram chính thức của Thủ tướng Campuchia. Mặc dù vốn không có vai trò xác định thời hạn đình chỉ, nhưng Ủy ban cho rằng trang và tài khoản nên bị đình chỉ trong tối thiểu 6 tháng để Meta có thời gian xem xét tình hình và đặt ra thời hạn cụ thể. Hơn nữa, trước khi chấm dứt việc đình chỉ, Meta nên tiến hành đánh giá để xác định xem nguy cơ đối với sự an toàn của cộng đồng đã giảm bớt hay chưa, bằng cách mời các bên liên quan tại địa phương chia sẻ thông tin xoay quanh vấn đề.

Đáp lại các đề xuất của Ủy ban trong trường hợp "Đình chỉ quyền sử dụng của cựu Tổng thống Trump", Meta đã xây dựng chính sách hạn chế tài khoản do người của công chúng sở hữu (Xem Mục 4 ở trên). Chính sách này áp dụng cho "những người của công chúng đăng nội dung trong thời kỳ bất ổn dân sự hoặc bạo lực đang diễn ra". Do phe chính trị đối lập phải chịu nhiều hành vi bạo lực và bị trấn áp về mặt chính trị trên diện rộng, Ủy ban không đồng tình với Meta và thấy rằng những gì xảy ra trước thềm cuộc bầu cử năm 2023 ở Campuchia cấu thành tình trạng bạo lực đang diễn ra.

Ủy ban lưu ý rằng mặc dù ra đời sau cuộc tấn công ngày 06/01/2021 vào tòa nhà Quốc hội Hoa Kỳ, nhưng chính sách này được xây dựng để cung cấp một khung cho Meta khi "các biện pháp hạn chế thông thường có thể không tương xứng với mức độ vi phạm hoặc chưa đủ hiệu quả để làm giảm nguy cơ gia tăng hành vi gây hại, nếu người của công chúng đăng nội dung trong thời kỳ bất ổn dân sự hoặc bạo lực đang diễn ra". Tuy chính sách không định nghĩa tình trạng "bạo lực đang diễn ra" và "bất ổn dân sự", nhưng trường hợp này rõ ràng là phù hợp với tinh thần của chính sách. Tình trạng bạo lực đang diễn ra không chỉ gồm một vụ bạo lực đơn lẻ được thực hiện liên tiếp hoặc có ở thời kỳ bất ổn dân sự, mà còn xuất hiện trong "thời bình" dân sự khi nhà lãnh đạo chính trị đe dọa áp dụng biện pháp bạo lực do nhà nước hậu thuẫn để đàn áp ngay từ đầu những ý kiến bất đồng cũng như tình trạng bất ổn dân sự bằng cách thực hiện nhiều hành vi bạo lực và trấn áp trên diện rộng. Mặc dù cho rằng Meta cần công khai nêu rõ mức độ tình hình nên áp dụng chính sách đối với người của công chúng đăng nội dung lên nền tảng của công ty, nhưng Ủy ban thấy rằng trường hợp này thuộc phạm vi áp dụng của chính sách.

Có 3 tiêu chí để quyết định triển khai biện pháp hạn chế theo chính sách. Thứ nhất là mức độ nghiêm trọng của trường hợp vi phạm và tiền lệ hành vi mà người của công chúng thực hiện trên nền tảng của Meta. Theo Ủy ban, lời khích nộ cử băng nhóm bạo lực đến nhà người khác có mức độ nghiêm trọng cao nhất. Nhận định này còn dựa trên tiền lệ ông Hun Sen từng khích nộ thành công bạo lực nhắm đến phe đối lập cả trên và ngoài nền tảng, cũng như việc nội dung bị gỡ khỏi trang của ông vào tháng 12/2022 do vi phạm chính sách về Bạo lực và khích nộ. Tiêu chí thứ hai là tầm ảnh hưởng tiềm ẩn từ người của công chúng và mối quan hệ giữa họ với cá nhân thực hiện hành vi bạo lực. Xin nhắc lại rằng yếu tố đó trong trường hợp này có mức độ cao nhất. Ông Hun Sen là vị Thủ tướng có toàn quyền kiểm soát đảng của mình, quân đội, cơ quan hành pháp và tư pháp của Campuchia cũng như mức độ trung thành cao của một bộ phận dân chúng. Tầm ảnh hưởng của ông được thể hiện rõ khi trong thực tế, cả bài phát biểu này và những lời khích nộ trước đây đều dẫn đến hành vi bạo lực nhắm đến đối tượng mục tiêu. Trường hợp này còn đáp ứng tiêu chí cuối cùng là mức độ nghiêm trọng của hành vi bạo lực và tổn hại về thể chất có liên quan. Bài phát biểu khích nộ tấn công vũ trang và những lời khích nộ trước đây đã dẫn đến hành vi sát hại. Cũng theo Ủy ban, trái với kết luận của Meta rằng lời đe dọa trong bài phát biểu của ông Hun Sen "không cụ thể", ông đã nêu tên của ít nhất một thành viên phe chính trị đối lập.

Ngoài các yếu tố cần cân nhắc trong chính sách để xác định xem có nên đình chỉ quyền sử dụng nền tảng của công ty đối với một nhà lãnh đạo chính trị hay không và thời hạn đình chỉ, Meta nên tính đến bối cảnh chính trị và tình hình nhân quyền tại quốc gia đó khi đánh giá hành vi trên nền tảng. Ở trường hợp này, do tách biệt nội dung khỏi bối cảnh khi xem xét và cho đó là một vụ vi phạm đơn lẻ chính sách của công ty nên Meta đã bỏ qua thực tế rằng bài phát biểu này cùng những phát ngôn tương tự khác là để phục vụ một mục đích không ngừng uy hiếp có tính toán liên quan đến hành vi bạo lực ngoài đời. Hơn nữa, tình trạng bạo lực diễn ra trong thực tế còn là bằng chứng xác nhận mức độ nghiêm trọng của lời đe dọa trên mạng xã hội, cho thấy những hành vi bên ngoài nền tảng có ý nghĩa nhất định đối với nền tảng. Như phần trước của quyết định này đã nêu, ông Hun Sen thường dùng mạng xã hội để thúc đẩy lời đe dọa ngụ ý và rõ ràng nhắm đến phe đối lập, cũng như uy hiếp bất kỳ ai mà ông cho là sẽ đe dọa quyền kiểm soát liên tục của mình.

Theo thông tin Ủy ban nhận được, dường như ông Hun Sen dùng mạng xã hội để thúc đẩy lời đe dọa nhắm đến phe đối lập, lan truyền nội dung này rộng rãi hơn và gây thêm nhiều tổn hại so với những gì ông có thể làm nếu không sử dụng được các nền tảng của Meta. Việc ông Hun Sen dùng các nền tảng để khích nộ bạo lực nhắm đến phe chính trị đối lập, xét đến tiền lệ của ông, hành vi vi phạm nhân quyền của chính phủ mà ông lãnh đạo và cuộc bầu cử sắp tới đều là những lý do cho thấy phải áp dụng ngay biện pháp xử lý. Theo Ủy ban, nội dung trong trường hợp này nên được xem là trường hợp vi phạm nghiêm trọng cần triển khai ngay biện pháp đình chỉ quyền sử dụng Facebook và Instagram.

Ủy ban lưu ý rằng công ty hiện không thông báo cho công chúng khi một viên chức, trang hoặc tài khoản chính thức của họ bị đình chỉ/có nội dung bị gỡ. Meta nên thông báo khi trang hoặc tài khoản của viên chức bị đình chỉ và lý do làm vậy. Meta cũng nên cân nhắc giữ lại nội dung bị gỡ cho các mục đích nghiên cứu và pháp lý cũng như tạo điều kiện để mọi người có thể tiếp cận và thảo luận trong môi trường báo chí.

8.2 Sự tuân thủ trách nhiệm của Meta về nhân quyền

Như nhận định ở trên của Ủy ban, theo các chính sách riêng của Meta thì bài viết của ông Hun Sen phải bị gỡ bỏ. Ủy ban cũng kết luận rằng chính sách của Meta về việc hạn chế tài khoản do người của công chúng sở hữu trong thời kỳ bất ổn dân sự là cơ sở để đình chỉ quyền sử dụng các nền tảng của Meta đối với ông Hun Sen. Quyết định cho phép nội dung này tiếp tục hiển thị trên Facebook, cũng như việc ông Hun Sen liên tục dùng các nền tảng của Meta để khích nộ bạo lực, là không phù hợp với trách nhiệm của công ty về nhân quyền. Vấn đề này đặc biệt có liên quan đến nguy cơ mà nội dung gây ra đối với quyền bỏ phiếu và tham gia vào các công việc chung (Điều 25 trong ICCPR), quyền hội họp ôn hòa (Điều 21 trong ICCPR), quyền được đảm bảo an toàn thể chất (Điều 9 trong ICCPR) cũng như quyền được sống (Điều 6 trong ICCPR) ở Campuchia. Theo phân tích dưới đây, Ủy ban đánh giá đây là biện pháp hạn chế phát ngôn dựa trên trách nhiệm của Meta đối với việc bảo vệ quyền tự do biểu đạt (Điều 19 trong ICCPR).

Quyền tự do biểu đạt (Điều 19 trong ICCPR)

Đoạn 2 của Điều 19 trong Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) bảo vệ "the expression and receipt of communications of every form of idea and opinion capable of transmission to others" (quyền biểu đạt và tiếp nhận thông tin trao đổi thuộc mọi dạng ý kiến và quan điểm truyền tải được đến người khác), bao gồm cả nội dung về chính trị, công việc chung và nhân quyền (đoạn 11-12 trong Chú giải chung số 34 (năm 2011) của Ủy ban Nhân quyền). Hơn nữa, Ủy ban Nhân quyền Liên Hiệp Quốc còn nêu rằng "free communication of information and ideas about public and political issues between citizens, candidates and elected representatives is essential" (việc tự do trao đổi thông tin và ý kiến về vấn đề chung cũng như vấn đề chính trị giữa công dân, ứng cử viên và đại biểu được bầu là quyền thiết yếu) (đoạn 20 trong Chú giải chung số 34).

Nếu nhà nước áp dụng các biện pháp hạn chế quyền biểu đạt thì những biện pháp đó phải đáp ứng yêu cầu về tính hợp pháp, mục đích chính đáng, cũng như tính cần thiết và tương xứng (đoạn 3 của Điều 19 trong ICCPR). Những yêu cầu nêu trên thường được gọi là "quy trình kiểm tra 3 yếu tố". Ủy ban dùng khung này để diễn giải cam kết tự nguyện của Meta về nhân quyền, liên quan đến cả quyết định riêng lẻ về nội dung ở bước xem xét lại và cách tiếp cận rộng hơn của công ty đối với việc quản lý nội dung. Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về quyền tự do biểu đạt nêu rằng mặc dù "companies do not have the obligations of Governments, their impact is of a sort that requires them to assess the same kind of questions about protecting their users' right to freedom of expression" (các công ty không có nghĩa vụ như Chính phủ, nhưng với tầm ảnh hưởng của mình, họ phải đánh giá những câu hỏi giống vậy liên quan đến việc bảo vệ quyền tự do biểu đạt của người dùng) (đoạn 41 trong báo cáo A/74/486). Ở trường hợp này, Ủy ban đã áp dụng quy trình kiểm tra 3 yếu tố để đánh giá xem quyết định gỡ nội dung và đình chỉ quyền sử dụng của ông Hun Sen (theo chính sách của Meta) có phù hợp với trách nhiệm của công ty trong việc bảo vệ quyền tự do biểu đạt hay không.

I. Tính hợp pháp (sự rõ ràng và khả năng tiếp cận của các quy tắc)

Theo luật quốc tế về nhân quyền, nguyên tắc về tính hợp pháp yêu cầu các quy tắc hạn chế quyền biểu đạt phải rõ ràng và có thể tiếp cận công khai (đoạn 25 trong Chú giải chung số 34). Các quy tắc hạn chế quyền biểu đạt "may not confer unfettered discretion for the restriction of freedom of expression on those charged with [their] execution" (không được trao quyền cho những người chịu trách nhiệm thực thi đưa ra các quyết định tùy ý, không chịu sự ràng buộc để hạn chế quyền tự do biểu đạt) và phải "provide sufficient guidance to those charged with their execution to enable them to ascertain what sorts of expression are properly restricted and what sorts are not" (hướng dẫn đủ rõ ràng cho những người chịu trách nhiệm thực thi để họ có thể xác định xem hình thức biểu đạt nào đang được hạn chế đúng cách và hình thức nào thì không) (cùng nguồn nêu trên). Theo Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về quyền tự do biểu đạt, các quy tắc điều chỉnh phát ngôn trên mạng cần rõ ràng và cụ thể (đoạn 46 trong báo cáo A/HRC/38/35). Người dùng nền tảng của Meta phải có khả năng tiếp cận và hiểu được các quy tắc, còn người xét duyệt nội dung cần có hướng dẫn thực thi rõ ràng.

Ủy ban thấy rằng ông Hun Sen và những người duy trì sự hiện diện của ông trên mạng xã hội có thể dễ dàng nhận ra nội dung đó vi phạm quy định cấm của Tiêu chuẩn cộng đồng về Bạo lực và khích nộ đối với phát ngôn đe dọa, nhất là trong bối cảnh cuộc bầu cử sắp diễn ra. Hành vi đe dọa rằng người chỉ trích sẽ phải "bat" (ăn gậy) và bị những người theo đảng đó đánh đập rõ ràng là trái với quy tắc. Tương tự, chính sách của Meta về việc hạn chế tài khoản do người của công chúng sở hữu nêu rõ rằng những hành vi vi phạm nghiêm trọng mà họ thực hiện dẫn đến bạo lực và tổn hại về thể chất, trong bối cảnh rộng hơn khi tình trạng bạo lực đang diễn ra, là cơ sở để áp dụng biện pháp đình chỉ. Như đã nêu ở trên, Ủy ban thấy rằng chính sách hiện tại áp dụng cho trường hợp này. Tuy nhiên, Meta nên công khai nêu rõ phạm vi của chính sách.

II. Mục đích chính đáng

Mục đích của Tiêu chuẩn cộng đồng về Bạo lực và khích nộ là "ngăn chặn hành vi gây hại ngoài đời có thể xảy ra" và gỡ nội dung chứa "nguy cơ có thật gây tổn hại về thể chất hay mối đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của cộng đồng". Ngoài ra, chính sách của Meta về việc hạn chế tài khoản do người của công chúng sở hữu sẽ áp dụng khi "các biện pháp hạn chế thông thường có thể không tương xứng với mức độ vi phạm hoặc chưa đủ hiệu quả để làm giảm nguy cơ gia tăng hành vi gây hại". Do bảo vệ "quyền được sống của người khác" (Điều 6 trong ICCPR) và an toàn thể chất cho họ khỏi hành vi bắt và giam giữ tùy tiện (đoạn 1 của Điều 9 trong ICCPR), quy định cấm kêu gọi bạo lực và đe dọa bắt giữ tùy tiện trên nền tảng để đảm bảo an toàn cho mọi người cấu thành mục đích chính đáng theo đoạn 3 của Điều 19. Đặc biệt là trước thềm cuộc bầu cử, cả hai chính sách cũng có thể phục vụ mục đích chính đáng là bảo vệ quyền của người khác đối với việc hội họp ôn hòa (Điều 21 trong ICCPR) cũng như bỏ phiếu và tham gia vào các công việc chung (Điều 25 trong ICCPR).

III. Tính cần thiết và tương xứng

Nguyên tắc về tính cần thiết và tương xứng quy định rằng mọi biện pháp hạn chế quyền tự do biểu đạt "must be appropriate to achieve their protective function; they must be the least intrusive instrument amongst those which might achieve their protective function; [and] they must be proportionate to the interest to be protected" (phải phù hợp để thực hiện chức năng bảo vệ; phải là công cụ ít xâm phạm nhất trong số những công cụ có thể thực hiện chức năng bảo vệ; [cũng như] phải tương xứng với lợi ích cần được bảo vệ) (đoạn 34 của Chú giải chung số 34).

Khi phân tích nguy cơ mà nội dung cổ xúy bạo lực gây ra, Ủy ban thường dựa trên quy trình kiểm tra 6 yếu tố như mô tả trong Kế hoạch hành động Rabat, theo đó giải quyết trường hợp ủng hộ lòng hận thù dân tộc, chủng tộc hay tôn giáo cấu thành hành vi khích nộ thái độ thù địch, tình trạng phân biệt đối xử hoặc bạo lực. Theo kết quả đánh giá các yếu tố liên quan, nhất là người nói, bối cảnh và mức độ của hành động phát biểu (như được mô tả kỹ hơn ở bên dưới), Ủy ban thấy rằng quyết định gỡ nội dung khích nộ của ông Hun Sen là phù hợp với trách nhiệm của Meta về nhân quyền do nội dung đó chứa nguy cơ gây hại sắp xảy ra. Gỡ nội dung là biện pháp hạn chế cần thiết và tương xứng với quyền biểu đạt nhằm bảo vệ quyền được sống và an toàn thể chất của mọi người, kể cả các thành viên phe đối lập, khỏi hành vi bạo lực và áp bức có thể xảy ra.

Bài phát biểu trong video đã đăng là của người đứng đầu chính phủ Campuchia. Ông là người của công chúng, nắm quyền từ năm 1985 và có phạm vi tiếp cận cũng như thế lực đáng kể. Do đó, bài phát biểu là hành động mang tính quốc gia. Theo nội dung phản ánh ở mục dữ kiện về trường hợp, chính phủ của ông Hun Sen được cho là đã sử dụng cả hành vi bạo lực thể chất lẫn hệ thống tòa án Campuchia để dập tắt quyền bày tỏ cũng như áp bức những người có ý kiến bất đồng và thành viên phe đối lập. Như đã đề cập trong quyết định cuối cùng về trường hợp "Đình chỉ quyền sử dụng của cựu Tổng thống Trump" (2021-001-FB-FBR), những yếu tố này làm tăng cả mức độ nguy cơ gây hại liên quan đến tuyên bố của ông và mức độ quan tâm của công chúng đối với các tuyên bố đó.

Hơn 6 tháng trước cuộc bầu cử nghị viện tháng 07/2023 ở Campuchia, ông Hun Sen đã phát biểu như vậy và đề cập đến các vấn đề mà công chúng quan tâm, trong đó thảo luận thêm về cuộc bầu cử và cơ sở hạ tầng quốc gia. Ủy ban lưu ý rằng người dân ở Campuchia có quyền tiếp cận thông tin về những vấn đề này thông qua các phương tiện khác, bao gồm cả tài khoản mạng xã hội khác và tin tức về bài phát biểu không đề cập đến lời đe dọa. Tuy nhiên, việc dùng các thuật ngữ như "bat" (ăn gậy) (mà ngữ cảnh cho thấy rõ là ám chỉ vũ khí) và "sending gangsters to [your] house" (cử dân xã hội đen đến nhà [các vị]) hoặc "legal action" (biện pháp chế tài) như bắt giữ lúc nửa đêm, khi trực tiếp nhắm đến các nhà lãnh đạo phe đối lập, là hành vi khích nộ bạo lực và đe dọa bắt giữ tùy tiện để kìm hãm ý kiến bất đồng chính trị và làm suy yếu phe đối lập.

Ở phần lý do đưa ra quyết định, Meta khẳng định rằng "lời đe dọa trong trường hợp này không cụ thể và không liên quan đến vụ bạo lực hoặc cuộc xung đột vũ trang nào đang diễn ra". Ủy ban không chấp nhận việc Meta xác định rằng lời đe dọa là không cụ thể. Dựa theo bối cảnh, các thông tin tham chiếu gián tiếp vẫn mang ý nghĩa cụ thể. Ở trường hợp này, lời đe dọa đã được thể hiện rõ trong bối cảnh cuộc bầu cử sắp diễn ra và bằng việc xác định phe chính trị đối lập của ông Hun Sen là đối tượng mục tiêu. Ngoài ra, với tiền lệ từng sử dụng bạo lực của những người ủng hộ ông Hun Sen và hành vi uy hiếp phe đối lập, Ủy ban thấy rằng bất kỳ lời kêu gọi bạo lực nào của Thủ tướng đều có thể xảy ra và gây sợ hãi. Nhận định này còn dựa trên tình hình cụ thể là chính phủ Campuchia có toàn quyền kiểm soát các phương pháp bạo lực, bên cạnh những quyền lực mềm.

Hoạt động bầu cử là một phần quan trọng của nền dân chủ và Ủy ban lưu ý đến cuộc bầu cử nghị viện sắp diễn ra ở Campuchia. Các bình luận công khai nhấn mạnh rằng bài phát biểu của ông Hun Sen nên được đánh giá "within the overall context of the poor human rights situation and democratic deficit in Cambodia in the lead-up to the July 2023 election, and the ongoing violence and crackdown against perceived political opponents" (trong bối cảnh tổng thể về tình hình nhân quyền tồi tệ và thiếu tính dân chủ ở Campuchia trước thềm cuộc bầu cử tháng 07/2023, cũng như tình trạng bạo lực và đàn áp đang diễn ra nhắm vào đối tượng được cho là phe chính trị đối lập), dẫn đến "a real risk of human rights abuses and other harm to concerned persons" (nguy cơ có thực về hành vi vi phạm nhân quyền và các hành vi gây hại khác đối với những người liên quan) (bình luận PC-11038 của ICJ; xem thêm bình luận PC-11041 của HRF). Báo cáo năm 2022 do Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc thực hiện về tình hình nhân quyền ở Campuchia cảnh báo rằng nhiều đảng phái chính trị tham gia cuộc bầu cử địa phương năm 2022 theo kiểu "more of form than of substance" (lấy lệ chứ không thực chất) và rằng kể từ cuộc bầu cử năm 2017, "the playing field for democratic pluralism has been heavily undermined and the imposition of one-party rule has ridden roughshod over the political lawn" (không gian dành cho chủ nghĩa đa nguyên dân chủ đã bị hủy hoại nặng nề và việc áp đặt chế độ đơn đảng đã chà đạp chính trường).

Theo Ủy ban, đây là bài phát biểu của một công chức (từng đàn áp về mặt chính trị, sử dụng bạo lực và uy hiếp) trước thềm cuộc bầu cử, thuộc một chiến dịch lớn hơn nhằm khích nộ bạo lực cũng như uy hiếp, dập tắt quyền bày tỏ của những người có ý kiến bất đồng và phe đối lập. Do đó, Ủy ban thấy rằng cần gỡ nội dung theo chính sách về Bạo lực và khích nộ, vì không có biện pháp nào khác ít hạn chế hơn đối với quyền tự do biểu đạt mà vẫn phù hợp để bảo vệ quyền của mọi người. Ủy ban cũng kết luận rằng quyết định gỡ như vậy là tương xứng, xét đến khả năng và trạng thái sắp xảy ra tổn hại về nhân quyền bị ảnh hưởng ở trường hợp này.

Do ông Hun Sen từng vi phạm nhân quyền, uy hiếp và đàn áp phe chính trị đối lập cũng như dùng mạng xã hội để thúc đẩy lời đe dọa của mình, Ủy ban thấy rằng việc chỉ gỡ nội dung chưa phải là cách đủ hiệu quả để đảm bảo quyền của người khác trong trường hợp này và cần áp dụng biện pháp đình chỉ đối với ông Hun Sen. Nếu chỉ gỡ nội dung thì sẽ không ngăn ngừa được các hành vi vi phạm và khích nộ bạo lực trong tương lai. Vấn đề này đặc biệt nguy hiểm khi xét đến bối cảnh gần đây và cuộc bầu cử sắp diễn ra. Do đó, Ủy ban cũng thấy rằng quyết định đình chỉ trang Facebook và tài khoản Instagram chính thức của ông Hun Sen là tương xứng.

9. Quyết định của Ủy ban Giám sát

Ủy ban Giám sát hủy bỏ quyết định của Meta về việc để lại nội dung, đồng thời yêu cầu Meta gỡ bài viết.

10. Đề xuất

A. Chính sách nội dung

1. Meta nên nêu rõ rằng chính sách hạn chế tài khoản do người của công chúng sở hữu sẽ áp dụng cho những bối cảnh mà công dân tiếp tục bị chính phủ đe dọa trả đũa bằng bạo lực. Meta phải trình bày rõ rằng chính sách này không chỉ bó hẹp ở các vụ bạo lực hoặc bất ổn dân sự đơn lẻ mà còn áp dụng khi quyền biểu đạt về chính trị bị nhà nước đàn áp ngay từ đầu/đáp trả bằng hành vi bạo lực hoặc đe dọa sử dụng bạo lực. Ủy ban sẽ xem như đề xuất này được triển khai khi Meta cập nhật khung công khai về việc hạn chế tài khoản do người của công chúng sở hữu để phản ánh phần diễn giải này.

2. Meta nên cập nhật chính sách về nguyên tắc cho phép nội dung đáng đưa tin, cụ thể là bổ sung quy định rằng nội dung trực tiếp khích nộ bạo lực sẽ không đủ điều kiện áp dụng nguyên tắc này, dựa theo các ngoại lệ hiện có của chính sách. Ủy ban sẽ xem như đề xuất này được triển khai khi Meta đăng chính sách đã cập nhật về nội dung đáng đưa tin, trong đó vạch rõ giới hạn này đối với nguyên tắc cho phép.

B. Biện pháp thực thi

3. Meta nên đình chỉ ngay trang Facebook và tài khoản Instagram chính thức của Thủ tướng Campuchia Hun Sen trong tối thiểu 6 tháng theo chính sách của Meta về việc hạn chế tài khoản do người của công chúng sở hữu trong thời kỳ bất ổn dân sự. Ủy ban sẽ xem như đề xuất này được triển khai khi Meta đình chỉ các tài khoản đó và thông báo công khai rằng công ty đã làm vậy.

4. Meta nên cập nhật hệ thống ưu tiên xét duyệt để đảm bảo rằng chuyên viên xét duyệt luôn ưu tiên xem xét ngay nội dung của các nguyên thủ quốc gia và thành viên cấp cao trong chính phủ nếu nội dung đó có khả năng vi phạm chính sách về Bạo lực và khích nộ. Ủy ban sẽ xem như đề xuất này được triển khai khi Meta công bố chi tiết về các thay đổi đối với hệ thống xếp thứ tự xét duyệt, cho thấy cách những thay đổi đó sẽ đảm bảo hoạt động xét duyệt nội dung này cũng như nội dung tương tự của các nguyên thủ quốc gia và thành viên cấp cao trong chính phủ.

5. Meta nên triển khai các thay đổi về nguyên tắc hoạt động và/hoặc sản phẩm giúp xem xét video dạng dài một cách chính xác hơn (ví dụ: dùng thuật toán để dự đoán mốc thời gian vi phạm, đảm bảo thời gian xem xét tương xứng với thời lượng video, cho phép video chạy nhanh hơn gấp 1,5 hoặc 2 lần, v.v.). Ủy ban sẽ xem như đề xuất này được triển khai khi Meta chia sẻ với Ủy ban về các quy trình kiểm duyệt mới dành cho video dạng dài, bao gồm cả số liệu cho thấy hoạt động xét duyệt video dạng dài đã chuẩn xác hơn.

C. Tính minh bạch

6. Đối với trường hợp của Thủ tướng Hun Sen, cũng như tất cả các biện pháp xử lý ở cấp độ tài khoản áp dụng cho nguyên thủ quốc gia và thành viên cấp cao trong chính phủ, Meta nên công khai tiết lộ mức độ của biện pháp xử lý và lý giải quyết định mà công ty đưa ra. Ủy ban sẽ xem như đề xuất này được triển khai khi Meta công bố thông tin này về ông Hun Sen, cũng như cam kết làm vậy đối với các biện pháp thực thi trong tương lai áp dụng cho mọi nguyên thủ quốc gia và thành viên cấp cao của chính phủ.

*Lưu ý về quy trình:

Quyết định của Ủy ban Giám sát do ban hội thẩm gồm 5 Thành viên soạn thảo và được đa số thành viên trong Ủy ban thông qua. Quyết định của Ủy ban không nhất thiết đại diện cho quan điểm cá nhân của tất cả các Thành viên.

Ủy ban đã ủy quyền cho tổ chức nghiên cứu độc lập đưa ra quyết định cuối cùng đối với trường hợp này. Ủy ban nhận được sự hỗ trợ của tổ chức nghiên cứu độc lập đặt trụ sở tại Đại học Gothenburg và có đội ngũ bao gồm hơn 50 nhà khoa học xã hội ở 6 châu lục, cũng như hơn 3.200 chuyên gia nhà nước trên khắp thế giới. Ủy ban còn nhận được sự hỗ trợ của Duco Advisors – một công ty tư vấn chuyên về sự giao thoa giữa các lĩnh vực địa chính trị, niềm tin và sự an toàn cũng như công nghệ. Memetica – một tổ chức tham gia nghiên cứu mã nguồn mở về các xu hướng trên mạng xã hội – cũng cung cấp dữ liệu phân tích. Các chuyên gia của công ty Lionbridge Technologies, LLC thông thạo hơn 350 ngôn ngữ và làm việc tại 5.000 thành phố trên khắp thế giới đã cung cấp kiến thức chuyên môn về ngôn ngữ.