Rusça şiir

Bu karar Rusça (bu ekranın üstündeki menüden erişilebilen "dil" sekmesi aracılığıyla), Letonca (burada) ve Ukraynaca (burada) dillerinde de mevcuttur.

Lai iepazītos ar lēmumu latviski, spied šeit.

Щоб прочитати це рішення українською мовою, натисніть тут.

Vaka özeti

Gözetim Kurulu, Meta'nın Ukrayna'daki Rus ordusunu Nazilere benzeten ve faşistlere ölüm çağrısının yer aldığı bir şiirden alıntı içeren bir Facebook gönderisini kaldırma yönünde başta vermiş olduğu kararı bozmuştur. Kurul, ölü bir bedene ait olduğu düşünülen bir görüntünün Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik ilkesini ihlal ettiği yönünde Meta'nın vermiş olduğu kararı da bozmuştur. Meta, ilkeyi ihlal ettiği gerekçesiyle görüntüye uyarı ekranı uygulamıştı. Bu vaka, çatışma durumlarındaki içerik moderasyonu hakkında önemli meseleleri gündeme getirmektedir.

Vaka hakkında

Nisan 2022'de Letonya'daki bir Facebook kullanıcısı, bir caddede yüz üstü yatan ölü bir bedene ait olduğu anlaşılan bir görüntü paylaşmıştır. Görünür herhangi bir yara yoktur. Kurula verdiği bilgide Meta, kişinin Ukrayna'nın Bucha şehrinde vurulduğunu onaylamıştır.

Görüntüye eşlik eden Rusça metinde, İkinci Dünya Savaşında Sovyet askerlerinin Almanya'da işlemiş olduğu öne sürülen zulüm eylemlerinin mazur görüldüğü, buna gerekçe olarak da askerlerin Nazi askerlerinin SSCB'de işlediği suçların intikamını almasının gösterildiği savunulmaktadır. Nazi ordusu ile Ukrayna'daki Rus ordusu arasında bağlantı kuran kullanıcı, Rus ordusunun "became fascist" (faşist hale geldiğini) söylemektedir.

Rus ordusunun Ukrayna'da işlediği iddia edilen zulüm eylemlerinden bahseden gönderide, "after Bucha, Ukrainians will also want to repeat ... and will be able to repeat" (Bucha sonrasında Ukraynalılar da bunu tekrarlamak isteyecek ve tekrarlayabilecek) denilmektedir. Gönderinin sonunda Sovyet şair Konstantin Simonov'un "Kill him!" (Öldür onu!) adlı şiirinden alıntılar paylaşılmakta ve şu dizelere yer verilmektedir: "kill the fascist... Kill him! Kill him! Kill!" (faşisti öldür... Öldür onu! Öldür onu! Öldür!)

Gönderi başka bir Facebook kullanıcısı tarafından şikayet edilmiş ve Nefret Söylemi Topluluk Standardını ihlal ettiği gerekçesiyle Meta tarafından kaldırılmıştır. Kurul vakayı seçtikten sonra, Meta bu gönderiyi yanlışlıkla kaldırdığını tespit etmiş ve geri yüklemiştir. Üç hafta sonra şirket, Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik ilkesini ihlal ettiği gerekçesiyle görüntüye uyarı ekranı uygulamıştır.

Önemli bulgular

Kurul, gönderiyi kaldırmanın ve sonrasında uyarı ekranını uygulamanın Facebook Topluluk Standartları ile, Meta'nın değerleriyle ve şirketin insan hakları sorumluluklarıyla örtüşmediğini tespit etmiştir.

Kurulun tespitine göre gönderi, "Russian soldiers are Nazis" (Rus askerleri Nazidir) gibi genel suçlamalarda bulunmaktansa, söz konusu askerlerin belirli bir zaman ve yerde Naziler gibi hareket ettiğini savunmakta ve tarihte yaşanan olaylarla paralelliğe dikkat çekmektedir. Gönderi ayrıca Rus askerlerini milliyetlerine dayalı olarak değil, birer muharip olarak üstlendikleri role dayalı olarak hedeflemektedir. Bu bağlamda Meta'nın insan hakları sorumlulukları ya da Nefret Söylemi Topluluk Standardı, askerleri ciddi kabahat iddialarından korumamakta ve onların eylemleriyle geçmişte yaşanan olaylar arasında kışkırtıcı benzetmeler yapılmasından korumamaktadır.

Kurul, bir içeriğin şiddeti teşvik edip etmediğini değerlendirirken bağlamın önemini vurgulamaktadır. Bu vakada Kurul, "Kill him!" (Öldür onu!) adlı şiirden yapılan alıntıların, bir söz sanatı olarak kullanılan sanatsal ve kültürel birer atıf olduğu görüşündedir. Kurul, gönderinin genel bağlamında okunduğunda, alıntıların belirli bir ruh halini teşvik etmek için değil betimlemek için kullanıldığını tespit etmiştir. Bu dizeler şiddetin döngüleri ve Ukrayna'da tarihin tekerrür edebileceği hakkında birer uyarı niteliğindedir.

Meta'nın moderatörlere verdiği dahili rehberliğin açıklık getirdiği üzere şirket, Şiddet ve Suça Teşvik Topluluk Standardını yorumlarken, "potansiyel bir neticeye nötr şekilde atıfta bulunmaya" ve "tavsiye niteliğindeki uyarılara" izin vermektedir. Ancak bu husus herkese açık Topluluk Standartlarında açıklanmamaktadır. Benzer şekilde, Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik ilkesi, şiddet içerikli ölümü tasvir eden görüntüleri yasaklamaktadır. Moderatörlere verilen dahili rehberlik, Meta'nın bir ölümün şiddet içerikli olup olmadığını nasıl belirlediğini betimlemektedir. Bu husus da herkese açık ilkede yer almamaktadır.

Bu vakada Kurulun çoğunluğu, gönderideki görüntünün Meta'nın moderatörlere verdiği dahili rehberliğe göre uyarı ekranı gerektirecek açık şiddet göstergeleri içermediği görüşündedir.

Genel olarak bakıldığında Kurul, bu gönderinin şiddeti tırmandırma olasılığının düşük olduğunu tespit etmiştir. Bununla birlikte Kurul, uluslararası hukukun muhariplerin hedeflenmesine izin verdiği uluslararası çatışma durumlarında şiddet söylemini değerlendirirken ek karmaşıklıkların ortaya çıktığına dikkat çekmektedir. Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, uluslararası zeminde hukuka aykırı olarak görülmektedir. Kurul, Meta'ya hukuka aykırı askeri müdahale koşullarını göz önünde bulunduracak şekilde ilkelerini revize etmesini tavsiye etmektedir.

Gözetim Kurulunun kararı

Gözetim Kurulu, Meta'nın başta vermiş olduğu gönderiyi kaldırma kararını ve sonrasında gönderideki görüntünün Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik ilkesini ihlal ettiği yönündeki kararını (bunun sonucunda Meta içeriğe uyarı ekranı eklemiştir) bozmaktadır.

Kurulun Meta'ya tavsiyeleri şu yöndedir:

• Meta'nın ilkeyi yorumlama biçimine dayalı olarak, "potansiyel bir neticeye nötr şekilde atıfta bulunan" içeriklere izin verdiğine açıklık getirecek şekilde, herkese açık Şiddet ve Suça Teşvik Topluluk Standardını değiştirme.
• Bir görüntünün "bir kişinin şiddet içerikli ölümünü" tasvir edip etmediğini nasıl belirlediğini, Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik Topluluk Standardında açıklama.
• Yetişkin kullanıcılara sansürlenmemiş şiddet içeriklerini görmek isteyip istemediklerini ve isteyenlere uyarı ekranıyla mı yoksa uyarı ekranı olmadan mı görmek istediklerini seçme olanağı tanıyacak araçlar sunmanın uygulanabilirliğini değerlendirme.

* Vaka özetleri sadece vakaya genel bakış niteliğinde olup emsal teşkil etmez.

Vaka kararı tam metni

1. Karar özeti

Gözetim Kurulu, Ukrayna'daki çatışmaları ele alan bir Facebook gönderisini kaldırma yönünde Meta'nın başta vermiş olduğu kararı bozmaktadır. Letonya'dan Rusça dilinde paylaşılan içerik, büyük olasılıkla vefat etmiş birinin yerde yattığı sokak görünümünün fotoğrafik görüntüsünden ve yanındaki metinden oluşmaktadır. Sovyet şair Konstantin Simonov'un II. Dünya Savaşı sırasında Alman işgalcilere karşı direniş çağrısında bulunduğu ünlü bir şiirden alıntılar içeren metin, Rus işgalcilerin Ukrayna'da oynadığı rolün, Alman askerlerin SSCB'de oynadığı role benzediğini ima etmektedir. Kurul değerlendirmek üzere bu gönderiyi seçtikten sonra, Meta duruşunu değiştirmiş ve içeriği platforma geri yüklemiştir. İçerik, Meta'nın Nefret Söylemi ve Şiddet ve Suça Teşvik ilkeleri kapsamında önemli tanımsal soruları gündeme getirmektedir. Meta, gönderiyi geri yüklemeye karar verdikten birkaç hafta sonra, fotoğrafa bir uyarı ekranı eklemiştir. Kurulun çoğunluğu, görüntü Meta'nın içerik moderatörlerine verdiği dahili yönergelere göre uyarı ekranı gerektirecek açık görsel şiddet göstergelerini barındırmadığından, fotoğrafik görüntünün Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik ilkesini ihlal etmediği görüşündedir.

2. Vaka açıklaması ve arkaplanı

Nisan 2022'de Letonya'daki bir Facebook kullanıcısı, kendi Haber Kaynağında bir fotoğraf ve Rusça bir metin paylaşmıştır. Gönderi yaklaşık 20.000 kez görüntülenmiş, yaklaşık 100 kez paylaşılmış, neredeyse 600 ifade ve 100'den fazla yorum almıştır.

Fotoğrafta, vefat etmiş olması olası bir insan, düşmüş bir bisikletin yanında sokakta yerde yatmaktadır. Görünür herhangi bir yara yoktur. Metin, "they wanted to repeat and repeated" (tekrarlamak istediler ve tekrarladılar) şeklinde başlamaktadır. Gönderi, İkinci Dünya Savaşı sırasında Sovyet askerlerinin Almanya'da işlediği iddia edilen suçlara yorum getirmektedir. Gönderiye göre bu suçlar mazur görülmüş, buna gerekçe olarak da askerlerin Nazilerin SSCB'ye yaşattığı vahşetin intikamını alması gösterilmiştir. İkinci Dünya Savaşı ile Ukrayna'nın işgali arasında bağlantı kuran gönderide, Rus ordusunun "became fascist" (faşist hale geldiği) savunulmaktadır. Gönderiye göre Ukrayna'daki Rus ordusu "rape[s] girls, wound[s] their fathers, torture[s] and kill[s] peaceful people" (kızlara tecavüz ediyor, babalarını yaralıyor ve barışçıl insanlara işkence edip onları öldürüyor). Gönderide, "after Bucha, Ukrainians will also want to repeat ... and will be able to repeat" (Bucha sonrasında Ukraynalılar da bunu tekrarlamak isteyecek ve tekrarlayabilecek) sonucuna varılmaktadır. Gönderinin sonunda Sovyet şair Konstantin Simonov'un "Kill him!" (Öldür onu!) adlı şiirinden alıntılar paylaşan kullanıcı, şu dizelere yer vermektedir: "kill the fascist so he will lie on the ground's backbone, not you" (faşisti öldür ki yerde o yatsın senin yerine); "kill at least one of them as soon as you can" (onlardan en az birini olabildiğince çabuk öldür); "Öldür onu! Öldür onu! Öldür!"

Paylaşıldığı gün, başka bir kullanıcı içeriği "şiddet içeren ve sansürlenmemiş içerik" olarak şikayet etmiştir. Bir değerlendirme görevlisinin kararına dayalı olarak Meta, içeriği Nefret Söylemi Topluluk Standardını ihlal ettiği gerekçesiyle kaldırmıştır. Birkaç saat sonra içeriği paylaşan kullanıcı itirazda bulunmuş, ikinci bir değerlendirme görevlisi de içeriğin aynı ilkeyi ihlal ettiği kararına varmıştır.

Kullanıcı Gözetim Kuruluna itirazda bulunmuştur. 31 Mayıs 2022 tarihinde Kurul itirazı değerlendirme için seçtikten sonra Meta, daha önce vermiş olduğu içeriği kaldırma kararının yanlış olduğunu belirlemiş ve içeriği geri yüklemiştir. Meta 23 Haziran 2022 tarihinde, yani içerik geri yüklendikten 23 gün sonra, bir insanın şiddet içerikli ölümünü gösterdiği gerekçesiyle Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik Topluluk Standardı kapsamında gönderideki fotoğrafa uyarı ekranı eklemiştir. "Hassas içerik - bu fotoğraf sansürlenmemiş şiddet içeriyor olabilir" ibaresinin yer aldığı uyarı ekranında, kullanıcılara "daha fazla bilgi al" ve "fotoğrafı gör" şeklinde iki seçenek sunulmaktadır.

Kurulun kararında, Kurulun yaptırdığı araştırmalara dayalı olarak elde edilen aşağıdaki arkaplan bilgileri etkili olmuştur:

• Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 2 Mart 2022 tarihinde hukuka aykırı olarak görülmüştür (A/RES/ES-11/1).
• BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Michelle Bachelet, Ukrayna'daki "olası savaş suçları hakkında ciddi ve rahatsız edici sorular, uluslararası insani hukukun ağır şekilde çiğnenmesi ve uluslararası insan hakları hukukunun ciddi ihlalleri" üzerine endişelerini dile getirmiştir.
• Sovyet sonrası kültürlerde "faşist" terimi, II. Dünya Savaşı bağlamı başta olmak üzere sıklıkla Nazilere atıfta bulunmaktadır. Ancak "faşist" teriminin tanımı artık doğrudan Alman Nazileriyle ilişkilendirilmemektedir. "Faşist" teriminin farklı siyasi görüşleri destekleyen karşıt fikirlileri yaftalamak üzere kullanıldığı siyasi tartışmalar nedeniyle, Rusya ve Ukrayna'da bu terim eskisi kadar net bir anlam taşımamaktadır.
• Kullanıcının ilk cümlesi olan "they wanted to repeat and repeated" (tekrarlamak istediler ve tekrarladılar) ifadesi, popüler bir Rusça slogan olan ve bir kesimin II. Dünya Savaşı sırasında Sovyetlerin Nazilere karşı aldığı zafere atıfta bulunarak kullandığı "we can repeat" (tekrarlayabiliriz) ifadesine atıfta bulunmaktadır. Kullanıcı, Rus ordusunun eylemlerini kastederek "after Bucha, Ukrainians will also want to repeat ... and will be able to repeat" (Bucha sonrasında Ukraynalılar da bunu tekrarlamak isteyecek ve tekrarlayabilecek) diyerek bu slogana gönderme yapmaya devam etmektedir.

3. Gözetim Kurulunun yetkisi ve kapsamı

Kurul, içeriği kaldırılan kullanıcıdan gelen itiraz üzerine Meta'nın kararını değerlendirme yetkisine sahiptir (Tüzük Madde 2, Kısım 1; İç Yönetmelikler Madde 3, Kısım 1). Kurul, Meta'nın kararını onaylayabilir veya bozabilir (Tüzük Madde 3, Kısım 5) ve verilen karar şirket açısından bağlayıcıdır (Tüzük Madde 4). Meta ayrıca kararın paralel bağlama sahip benzer içeriklere uygulanmasının ne kadar makul olduğunu da değerlendirmelidir (Tüzük Madde 4). Kurulun kararları, bağlayıcı olmayan ancak Meta'nın yanıtlaması gereken tavsiyelerin yer aldığı ilke tavsiyesi beyanları içerebilir (Tüzük Madde 3, Kısım 4; Madde 4).

Meta'nın hatasını kabul ettiği böyle vakaları seçtiği zaman Kurul, hataların neden meydana geldiğini daha iyi anlamak için asıl kararı değerlendirmekte; hataları azaltmaya ve adil, şeffaf süreçleri iyileştirmeye katkıda bulunabilecek gözlemlerde veya tavsiyelerde bulunmaktadır.

4. Yetki kaynakları

Gözetim Kurulu, aşağıdaki yetki ve standartları göz önünde bulundurmuştur:

I. Gözetim Kurulu kararları:

Önceki Gözetim Kurulu kararları arasında en alakalı olanlardan bazıları şunlardır:

• "Tigray İletişim İşleri Dairesi" vakası (2022-006-FB-MR). Bu vakada Kurul, kullanıcının profilini (bir bölgesel hükümet bakanlığı), benimsenen dili (teslim olmayan askerlerin öldürülmesi için açık bir çağrı) ve sayfanın erişimini (yaklaşık 260.000 takipçi) göz önünde bulundurup gönderinin daha fazla şiddete yol açma riskinin yüksek olduğu sonucuna vararak Meta'nın içeriği kaldırma kararını onaylamıştır.
• "Sudan'daki sansürlenmemiş video" vakası (2022-002-FB-MR). Bu vakada Kurulun Meta'ya tavsiyeleri şu yönde olmuştur: (i) Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik Topluluk Standardını, insan hakları istismarları hakkında farkındalık yaratmak veya insan hakları istismarlarını belgelemek üzere paylaşıldığında insanların veya ölü bedenlerin videolarına izin verecek şekilde tadil etme ve (ii) insan hakları istismarları hakkında farkındalık yaratmak veya insan hakları istismarlarını belgelemek üzere paylaşıldığında insanların veya ölü bedenlerin videolarını tespit ederken kullanılacak kriterler geliştiren bir ilke geliştirme süreci üstlenme.

II. Meta'nın içerik ilkeleri:

Meta, Nefret Söylemi Topluluk Standardı kapsamında, korunan özelliklerinden dolayı kişilere veya gruplara yöneltilen "şiddet içerikli" veya "insanlık onurunu zedeleyen" söylemlere izin vermemektedir. "Şiddet suçu ve cinsel suçtan hüküm giymiş kişiler ... hakkındaki kıyaslama, genelleme veya temellendirilmemiş davranışsal ifadeler" ilkeye göre "insanlık onurunu zedeleyen söylem" teriminin kapsamı dahilindedir. İlkenin temellendirilmiş davranışsal ifadeler için geçerli olmadığı açıkça belirtilmiştir. "Şiddet suçu veya cinsel suçlar işlediği" ifade edilen gruplar, Nefret Söylemi ilkesi kapsamındaki saldırılardan korunmamaktadır.

Meta, Şiddet ve Suça Teşvik Topluluk Standardı kapsamında, "kişileri veya yerleri hedef alarak ölümle (veya diğer şekillerde yüksek derecede şiddete maruz kalınmasıyla) sonuçlanabilecek tehditlere" izin vermemektedir. Burada "tehdit" teriminin tanımları arasında "yüksek derecede şiddet çağrıları" ve "yüksek derecede şiddeti savunan ifadeler" bulunmaktadır. Meta'nın içerik değerlendirme görevlilerine verdiği dahili yönergeler, şirketin bu ilkeyi "bir eylemin potansiyel neticesine nötr şekilde yapılan atıflar veya tavsiye niteliğinde uyarılar" barındıran içeriklere izin verecek şekilde yorumladığına açıklık getirmektedir.

Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik Topluluk Standardı kapsamında, "bir kişinin veya kişilerin kaza veya cinayet sonucu korkunç şekilde can verişini gösteren" görseller uyarı ekranıyla kapatılır.

III. Meta'nın değerleri:

Meta, Facebook'un "Söz Hakkı," "Onur" ve "Emniyet" değerlerini Topluluk Standartlarının girişinde açıklamıştır. Bu kararda, alakalı olduğu ölçüde söz konusu değerlere atıfta bulunulacaktır.

IV. Uluslararası insan hakları standartları:

2011 yılında BM İnsan Hakları Konseyi tarafından desteklenen BM İş Dünyası ve İnsan Haklarına Dair Rehber İlkeler (BM Rehber İlkeleri), özel işletmelerin insan haklarına yönelik sorumlulukları için gönüllülük esasına dayalı bir çerçeve tesis etmektedir. 2021 yılında Meta, BM Rehber İlkelerine uygun olarak insan haklarına riayet etme taahhüdünü tekrar tasdik ettiği Kurumsal İnsan Hakları İlkesi'ni duyurmuştur. Bu vakada Kurulun Meta'nın insan hakları sorumlulukları üzerinde gerçekleştirdiği analizler, aşağıdaki insan hakları standartları ışığında gerçekleştirilmiştir:

• Fikir ve ifade özgürlüğü hakları: Madde 19, Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi (ICCPR), Genel Yorum No. 34, İnsan Hakları Komitesi, 2011; Fikir ve ifade özgürlüğü hakkında BM Özel Raportörü, raporlar: A/HRC/38/35 (2018), A/74/486 (2019) ve A/HRC/44/49/Ek.2 (2020); BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, rapor: A/HRC/22/17/Ek.4 (2013).
• Eşitlik ve ayrımcılığa maruz kalmama: Madde 2, paragraf 1, ICCPR.
• Fiziksel güvenlik hakkı: Madde 9 ICCPR.
• Yaşama hakkı: Madde 6 ICCPR.

5. Kullanıcı bildirimleri

Kurula bulunduğu itirazda kullanıcı, paylaştığı fotoğrafı "where dozens of dead civilians lie on the streets" (düzinelerce sivilin sokaklarda ölü yattığı) "crimes of the Russian army in the city of Bucha" (Bucha şehrinde Rus ordusunun işlediği suçları) belgeleyen resimlerden "most innocuous" (en masum olanı) olarak nitelemektedir. Kullanıcı, gönderisinin şiddet çağrısında bulunmadığını ve "past history and the present" (geçmiş tarih ve günümüz) hakkında olduğunu söylemektedir. Şiirin başta "struggle of Soviet soldiers against the Nazis" (Sovyet askerlerinin Nazilere karşı mücadelesine) ithaf edildiğini dile getiren kullanıcı, şiiri "the Russian army became an analogue of the fascist army" (Rus ordusunun artık faşist orduya benzediğini) göstermek için paylaştığını belirtmiştir. İtirazı kapsamında kullanıcı, kendisinin gazeteci olduğunu beyan etmekte ve insanların özellikle de savaş zamanında olup biteni anlamasının önemli olduğuna inandığını dile getirmektedir.

6. Meta'nın bildirimleri

Meta'nın Kurula verdiği gerekçede; şirket bu vakanın içeriğini üç farklı ilke ışığında analiz etmiş ve ilk olarak Nefret Söylemi ile başlamıştır. Meta, başta vermiş olduğu karara nasıl vardığını açıklamaktansa, baştaki kararını neden geri çevirdiğine odaklanmıştır. Meta'ya göre Rus askerlerinin Rusya-Ukrayna çatışmaları bağlamında çeşitli suçlar işlediğini iddia etmek, platformda "temellendirilmiş davranışsal ifadelere" izin verildiğinden, Nefret Söylemi ilkesi kapsamında saldırı teşkil etmemektedir. Faşizmin siyasal bir ideoloji olduğuna değinen Meta, "Rus ordusu (Rus askerlerinin aksine) bir kurum olduğundan, Nefret Söylemi ilkesinin kapsadığı korunan özelliklere sahip bir grup veya alt grup değildir" diyerek, Rus ordusuyla belirli bir siyasi ideoloji arasında bağlantı kurmanın kendi başına saldırı teşkil etmediğini açıklamıştır. Son olarak Meta, gönderi metninde alıntı yapılan "Kill him!" (Öldür onu!) adlı şiirin farklı kesitlerinin (ör. "kill a fascist" (bir faşisti öldür), "kill at least one of them" (en az birini öldür) ve "kill him!" (öldür onu!)) II. Dünya Savaşı bağlamında "Nazilere" atıfta bulunduğuna ve Nazilerin korunan bir grup olmadığına dikkat çekmiştir.

Meta, gönderiyi Şiddet ve Suça Teşvik ilkesi ışığında da analiz etmiştir. Bu bakımdan Meta, Bucha'da yaşanan olaylar sonrasında "Ukrainians will also want to repeat ... and will be able to repeat" (Ukraynalılar da bunu tekrarlamak isteyecek ve tekrarlayabilecek) şeklinde beyanda bulunmanın şiddeti savunmadığını açıklamıştır. Getirdiği yorumda Meta, bunun "potansiyel bir neticeye nötr şekilde yapılan bir atıf" olduğunu iddia etmiş ve dolayısıyla Şiddet ve Suça Teşvik ilkesi kapsamında bu içeriğe izin verildiğini dile getirmiştir. Meta, Simonov'un şiirinden alıntı yapmanın, Ukrayna'da tarihin tekerrür etme potansiyeli hakkında farkındalık yaratmanın bir yolu olduğunu da ifade etmiştir. Şirket son olarak, Şiddet ve Suça Teşvik Topluluk Standardı uyarınca, Naziler (Simonov şiirinde bu kişilere atıfta bulunurken "fascists" (faşistler) terimini kullanmaktadır) gibi Tehlikeli Kişi ve Örgütler ilkesi kapsamındaki kişilere karşı şiddeti savunmaya izin verildiğini açıklamıştır.

Meta bunun ardından, içerikte yer alan görüntü bir insanın şiddet içerikli ölümünü gösterdiğinden, Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik ilkesi kapsamında gönderiye uyarı ekranının ve uygun yaş kısıtlamalarının uygulandığını belirtmiştir. Meta, görüntünün Ukrayna'nın Bucha şehrinde vurulan bir kişiyi tasvir ettiğini onaylamıştır.

Meta, Kurulun sorularına yanıt olarak Ukrayna'daki çatışmalar bağlamında geliştirdiği girişimler hakkında ek açıklamalarda bulunmuştur. Öte yandan Meta, bu girişimlerden hiçbirinin bu vakadaki içeriği kaldırma yönünde verilen ilk kararla veya içeriği uyarı ekranı ekleyerek geri yükleme kararıyla alakalı olmadığını onaylamıştır. Şirket, çatışma dönemlerinde üstüne düşenleri yapmak üzere, BM İş Dünyası ve İnsan Haklarına Dair Rehber İlkeleri ile tutarlı birkaç adım attığını eklemiştir. Bu adımlar kapsamında, Meta'nın çatışmanın ilk dönemlerinde benimsediği önlemlerin etkisi hakkında görüş almak amacıyla, hem Ukrayna ve Rus sivil toplumlarıyla hem de Rus bağımsız medyasıyla etkileşimde bulunulmuştur.

Kurul Meta'ya 11 soru sormuştur ve Meta hepsini tam olarak yanıtlamıştır.

7. Herkese açık yorumlar

Gözetim Kurulu, bu vakayla ilgili sekiz adet herkese açık yorum almıştır. Yorumların üçü Avrupa, dördü Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada, biri ise Latin Amerika ve Karayipler'den gönderilmiştir. Bildirimler şu temaları kapsamaktadır: uluslararası silahlı çatışmalar; içerik moderasyonunda bağlamın önemi; çatışma durumlarında gazetecilerin rolü; savaş suçlarının belgelenmesi; sanalsal ifade özgürlüğü.

Bu vaka için gönderilen herkese açık yorumları okumak isterseniz lütfen buraya tıklayın.

8. Gözetim Kurulu analizi

Kurul ilk olarak Meta'nın içerik ilkeleri kapsamında içeriğe izin verilip verilmeyeceğini incelemiş, gerektiğinde bilgileri platformun değerleri ışığında yorumlamış ve ardından içeriğe uygulanan işlemlerin şirketin insan hakları sorumluluklarıyla bağdaşıp bağdaşmadığını değerlendirmiştir.

Kurulun bu vakayı seçmesinin nedeni, bu gönderinin kaldırılmasının sanatsal ifade özgürlüğü hakkında ve kültürel atıfların çatışma durumlarında şiddeti teşvik etme riski taşıyabilecek yeni bağlamlarda kullanımı hakkında önemli endişeleri gündeme getirmesi olmuştur. Savaştan etkilenen kişiler için çevrimiçi ifade alanları bilhassa önemlidir ve sosyal medya şirketleri bu kişilerin haklarını korumaya normalde olduğundan daha fazla dikkat etmelidir. Bu vaka, geniş ölçekli içerik moderasyonunda yaygın şekilde yaşanan bağlamsal analiz eksikliğinin, kullanıcıları çatışma hakkındaki fikirlerini ifade etmekten ve kışkırtıcı bir yaklaşımla tarihte yaşanan olaylarla paralelliğe dikkat çekmekten alıkoyabileceğini gözler önüne sermektedir.

8.1 Meta'nın içerik ilkeleriyle uyumluluk

Kurul, bu vakadaki içeriğin Nefret Söylemi Topluluk Standardını veya Şiddet ve Suça Teşvik Standardını ihlal etmediğini tespit etmiştir. Kurulun çoğunluğu, içeriğin Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik Topluluk Standardını ihlal etmediği görüşündedir.

I. Nefret Söylemi

Meta'nın Nefret Söylemi ilkesi, milliyet dahil olmak üzere korunan özelliklere dayalı olarak kişilere yapılan saldırıları yasaklamaktadır. Meslek, koruma altındaki bir özellikle birlikte atıfta bulunulduğunda, "bazı korumalara" tabi olmaktadır. Şirketin moderatörlere verdiği dahili yönergeler, hem korunan bir özelliğiyle hem de mesleğiyle tanımlanan gruplar (ör. Rus askerler) dahil olmak üzere, "yarı korunan alt grupların" genellikle 1. Kategori Nefret Söylemi saldırılarından korunduğuna açıklık getirmektedir. "Şiddet söylemleri" ve "şiddet suçu ve cinsel suçtan hüküm giymiş kişiler ... hakkındaki" "kıyaslamalar, genellemeler veya temellendirilmemiş davranışsal ifadeler ... şeklindeki insanlık onurunu zedeleyen söylemler" bu saldırılardan bazılarıdır. Meta'nın Nefret Söylemi ilkesi, "şiddet suçu veya cinsel suçlar işlediği ifade edilen gruplara" koruma sağlamamaktadır.

Rus askerlerinin suç işlemeye meyilli olduğu yönünde genel iddialar, içeriğe ve bağlama dayalı olmak kaydıyla Meta'nın Nefret Söylemi ilkesini ihlal edebilir. Bu tür iddialar, ilgili ilkenin "temellendirilmemiş davranışsal ifadeler" kategorisi altında, "insanlık onurunu zedeleyen söylem" yasağının kapsamına girebilir. Meta'nın ilkesi şunlar arasında ayrım yapmaktadır: (i) kötü karakter özelliklerinin veya arzulanmayan niteliklerin etnik kökenine, milli kökenine veya başka korunan özelliklerine dayalı olarak bir grupla ilişkilendirilmesi (Meta "genellemeler" derken bunu kastetmektedir); (ii) bir grubun üyelerinin bağlam olmadan eleştirilmesi (Meta "temellendirilmemiş davranışsal ifadeler" derken bunu kastetmektedir) ve (iii) bir grubun üyelerinin geçmişteki davranışları için eleştirilmesi (Meta "temellendirilmiş davranışsal ifadeler" derken bunu kastetmektedir). Bu vakada işgalci Rus askerleri hakkındaki iddialar genel olarak değil, Ukrayna çatışmalarındaki eylemleri bağlamında dile getirilmektedir.

Burada cevaplanması gereken soru, kullanıcının Rus askerlerini II. Dünya Savaşı dönemindeki Alman faşistlere benzetmesinin ve onların kadınlara tecavüz ettiği, babalarını öldürdüğü ve masum insanlara işkence ettiği yönündeki iddiasının Meta'nın Nefret Söylemi ilkesini ihlal edip etmediğidir. Farklı sebeplerle de olsa hem Meta hem de Kurul, gönderinin Nefret Söylemi ilkesi kapsamında şiddet içerikli veya insanlık onurunu zedeleyen söylem teşkil etmediği sonucuna varmaktadır. Nefret Söylemi ilkesinin bu vakayla alakalı olduğu belirlenen tek bölümü budur.

Meta, suçlayıcı ifadelerin birer insan olan Rus askerlerine değil bir kurum olan Rus ordusuna yöneltilmesi sebebiyle gönderinin ihlal teşkil etmediğini savunmaktadır. Kurul, kullanıcı "ordu" ve "askerler" sözcüklerini birbirinin yerine kullandığından, bu vakada bu ayrımın önem taşımadığı görüşündedir.

Buna rağmen, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali bağlamında Rus askerlerinin Nazilerin işlediği suçlara benzer suçlar işlediği yönünde kullanıcının dile getirdiği suçlama, Kurulun gözünde izin verilmesi gereken bir ifadedir. Belirli eylemlere atıfta bulunan ifadeler (ör. "they began to really take revenge – rape girls, cut their fathers, torture and kill peaceful people of peaceful outskirts Kyiv" (Gerçek anlamda intikam almaya başladılar. Kiev'in barışçıl kenar mahallelerinde kızlara tecavüz ettiler, babalarını kestiler ve barışçıl insanlara işkence ettiler)) ve Rus askerlerinin Ukrayna'daki eylemlerini savaş suçları işlediği bilinen diğer orduların eylemleriyle karşılaştıran ifadeler ("the Russian army, after 70 years, completely repeated itself in Germany and the German [army] in Ukraine" (Almanya'nın ve Alman ordusunun yaptıklarının aynısını 70 yıl sonra Rus ordusu Ukrayna'da yaptı)), belirli bir çatışma sırasında gözlemlenen davranışlarla ilgili "temellendirilmiş" ifadelerdir.

Dolayısıyla Kurul, Nazilere yapılabilecek genel bir benzetmeye izin verilip verilmeyeceğinden bağımsız olarak, Rus askerlerinin belirli bir bağlamdaki eylemlerinin Nazi suçlarına benzetilmesine Topluluk Standartları kapsamında izin verilmesi gerektiği görüşündedir. Meta'nın dahili yönergelerine göre normalde nefret söylemi teşkil edecek materyaller, "şiddet suçu veya cinsel suçlar işlediği ifade edilen" gruplara yöneltildiğinde ilkeyi ihlal etmemektedir. Hatta daha da genel olarak, ilgili kişiler milli kökenlerine atıfta bulunularak belirtilmiş olsa bile, belirli bir bağlamdaki insan hakları ihlali eylemlerinin bildirilmesi nefret söylemi ilkesini ihlal etmemektedir.

Kurul buna ek olarak, içerikte alıntı yapılan "Kill him!" (Öldür onu!) adlı şiirin farklı kesitlerinin (ör. "kill a fascist" (bir faşisti öldür), "kill at least one of them" (en az birini öldür) ve "kill him!" (öldür onu!)) "şiddet söylemi" olarak görülmemesi gerektiği görüşündedir. Gönderinin geri kalanıyla birlikte okunduğunda Kurul, kullanıcının şiddeti teşvik etmek yerine, şiddet döngüsüne dikkat çektiğini anlamaktadır.

Son olarak Kurul, Rus askerlerinin milliyetlerine dayalı olarak değil, birer muharip olarak üstlendikleri role dayalı olarak hedeflendiği sonucuna varmaktadır. İddialar, korunan özelliklerine "dayalı olarak" bir gruba yöneltilen saldırılar değildir. Herhangi bir korunan özellik söz konusu olmadığından, içerik de nefret söylemi değildir.

II. Şiddet ve Suça Teşvik

Meta'nın, Şiddet ve Suça Teşvik ilkesi kapsamında kaldırdığı içerik türleri arasında "yüksek derecede şiddet çağrıları," "yüksek derecede şiddeti savunan ifadeler" ve "yüksek derecede şiddet uygulamaya yönelik istek uyandıran veya koşullandıran ifadeler" bulunmaktadır. Şirketin moderatörlere verdiği dahili yönergeler, Meta'nın bu Topluluk Standardını "bir eylemin potansiyel neticesine nötr şekilde yapılan atıflar veya tavsiye niteliğinde uyarılar" barındıran içeriklere izin verecek şekilde yorumladığına daha da açıklık getirmektedir. Buna ek olarak, dahili yönergelerde "şiddet tehditlerini kınayan veya bunlar hakkında farkındalık oluşturan" içeriklere Şiddet ve Suça Teşvik ilkesi kapsamında izin verildiği açıklanmaktadır. Bu kural, akademik raporlar ve basındaki haberler dahil olmak üzere, "başkalarını belirli bir konu veya mesele hakkında bilgilendirmeyi ve eğitmeyi amaçladığı veya kişinin tehdit veya şiddet hedefi olduğunda yaşadığı deneyimi anlattığı açık olan" içerikler için geçerlidir.

Kurula yaptığı açıklamada Meta, şiddeti savunmadığı için bu içeriği geri yüklemeye karar verdiğini bildirmiştir. Getirdiği yorumda Meta, Bucha'da yaşanan olaylar sonrasında kullanıcının "Ukrainians will also want to repeat ... and will be able to repeat" (Ukraynalılar da bunu tekrarlamak isteyecek ve tekrarlayabilecek) şeklindeki ifadesini "potansiyel bir neticeye nötr şekilde yapılan bir atıf" olarak nitelendirmekte ve dolayısıyla Şiddet ve Suça Teşvik ilkesi kapsamında bu içeriğe izin verilmesi gerektiğini dile getirmektedir. Meta, Simonov'un şiirinden alıntı yapmanın, Ukrayna'da tarihin tekerrür etme potansiyeli hakkında farkındalık yaratmanın bir yolu olduğunu da ifade etmektedir. Şirket son olarak Simonov'un şiirinin Alman faşistlere yöneltildiğine dikkat çekmiş ve Şiddet ve Suça Teşvik Topluluk Standardı uyarınca, Naziler gibi Tehlikeli Kişi ve Örgütler ilkesi kapsamındaki kişilere karşı şiddeti savunmaya izin verildiğini açıklamıştır.

Bu gerekçelendirme, Kurul için kısmen ikna edicidir. Kurul, "Ukrainians will also want to repeat ... and will be able to repeat" (Ukraynalılar da bunu tekrarlamak isteyecek ve tekrarlayabilecek) cümlesinin şiddet çağrısında bulunmadığı ve şiddeti savunmadığı konusunda hemfikirdir. Kelimenin tam anlamıyla okunduğunda gönderinin bu kısmı, Ukraynalıların Rus ordusuna, Sovyetlerin Nazilere müdahalesi kadar şiddetli bir müdahalede bulunabileceğini beyan etmektedir. Diğer bir deyişle, "potansiyel bir neticeye nötr şekilde yapılan bir atıf" olduğu için, içerik moderatörlerine verilen dahili yönergelerde açıklık getirildiği üzere Meta'nın Şiddet ve Suça Teşvik ilkesi yorumu uyarınca izin verilen bir ifadedir.

Kurul ayrıca, yukarıdaki kısımda alıntı yapılan "Kill him!" (Öldür onu!) adlı şiirin şiddet içerikli dil barındıran kesitlerinin belirli bir ruh halini teşvik etme için değil betimleme amacı taşıyor olabileceği görüşündedir. Fotoğrafik görüntü dahil olmak üzere gönderinin tamamıyla birlikte okunduğunda; söz konusu kesitler, Ukrayna'da tarihin tekerrür etme potansiyeli hakkında uyarıda bulunan daha geniş bir mesajın parçasıdır. Bunlar, kullanıcının mesajını iletmek üzere bir söz sanatı olarak kullandığı sanatsal ve kültürel birer atıf niteliğindedir. Dolayısıyla Kurul, içeriğin bu kısmına da Meta'nın dahili yönergeleri kapsamında izin verilmesi gerektiği sonucuna varmaktadır.

Öte yandan Kurul, Meta'nın bu gönderiyi Nazilere karşı şiddet çağrısıymış gibi analiz etmesinin gerçeklikten uzak olduğu sonucuna varmaktadır. Kullanıcı, Ukrayna'daki Rus askerlerini, II. Dünya Savaşı sırasında Rusya'daki Almanlara benzettiğini açıkça dile getirmektedir. Simonov'un şiirinden yapılan alıntılarla birlikte gönderinin şu anda sivillere karşı zulümlerde bulunan askerlere atıfta bulunacak şekilde düşünüldüğü ölçüde, okuyucuların bunu günümüzün Rus askerlerine karşı şiddet çağrısı olarak okuması riski mevcuttur. Buna rağmen Kurul, bağlam içerisinde değerlendirildiğinde asıl anlamı şiddet döngüsüne karşı bir uyarı niteliği taşıdığından, gönderinin Şiddet ve Suça Teşvik Standardını ihlal etmediği yönünde Meta'nın vardığı sonuçla hemfikirdir.

III. Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik

Meta, Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik ilkesi kapsamında, "insanların bu içeriklere tıklayıp görüntülemeden önce şiddet barındırdığını bilmesi" amacıyla içeriklere uyarı etiketleri eklemektedir. "Bir kişinin veya kişilerin kaza veya cinayet sonucu korkunç şekilde can verişini gösteren görseller" için de bu husus geçerlidir. Meta, içerik moderatörlerine verdiği dahili yönergelerde, "bedendeki kan veya yaralar, kurbanı çevreleyen kan, şişmiş veya rengi solmuş beden, enkazdan kazılarak çıkarılmış bedenler" gibi "kurbanın ölü gibi göründüğü veya görünür şekilde hareket edemediği ve şiddete dair ek görsel göstergelerin olduğu şiddet içerikli ölüm anının devamına dair" sansürlenmemiş görüntüleri "şiddet içerikli ölümün göstergeleri" olarak tanımlamaktadır. Dahili yönergeler ayrıca "görünür bir şiddet içerikli ölüm göstergesi" veya "en az bir şiddet göstergesi" içermeyen bedenlerin "şiddet içerikli ölüm" tasviri olarak düşünülmemesi gerektiğini açıklamaktadır.

İçerikteki fotoğrafta, bir insan sokakta yerde yatmaktadır. Görünür herhangi bir yara yoktur. Meta, kişinin Ukrayna'nın Bucha şehrinde vurulduğunu onaylamıştır. Kurul, geniş ölçekte çalışan içerik moderatörlerinin bu tür bilgilere erişemeyebileceğinin bilincindedir. Kurulun çoğunluğu, fotoğrafik görüntü Meta'nın içerik moderatörlerine verdiği dahili yönergelere göre açık görsel şiddet göstergelerini barındırmadığından, Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik ilkesinin ihlal edilmediği görüşündedir. Dolayısıyla Kurulun çoğunluğu, uyarı ekranının uygulanmasının yanlış bir karar olduğu sonucuna varmıştır.

Kurulun azınlıkta kalan kısmı Ukrayna'daki silahlı çatışma bağlamını ve görüntüde tasvir edilen enkazı göz önünde bulundurmaktadır ve içeriğin Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik Topluluk Standardını ihlal ettiği görüşündedir.

IV. Yaptırım işlemi

İçerik bir kullanıcı tarafından Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik ilkesi gerekçe gösterilerek şikayet edilmiş ancak Nefret Söylemi ilkesi kapsamında kaldırılmıştır. İçerik ancak Kurul tarafından Meta'nın dikkatine sunulduktan sonra geri yüklenmiştir. Kurulun sorularına verdiği yanıtlarda Meta, vakadaki içeriğin ek değerlendirme için ilke veya konu uzmanlarına iletilmediğini açıklamıştır. İçeriğin "değerlendirme için üst birimlere iletilmesi," kararın geniş ölçekli değerlendirme faaliyetleri yürüten içerik moderatörleri tarafından yeniden incelenmesi yerine, Meta'da alakalı ilkeden veya konudan sorumlu dahili bir ekibe gönderilmesi anlamına gelmektedir.

8.2 Meta'nın değerleriyle uyumluluk

Kurul, içeriğin kaldırılmasının ve içerdiği görüntüye uyarı ekranı eklenmesinin Meta'nın değerleriyle örtüşmediği sonucuna varmıştır.

Kurul, Rus sivillerin içinde bulunduğu durum ve geneli itibarıyla Rusları hedefleyen şiddet söylemlerinin olası etkileri hakkında endişe taşımaktadır. Ancak bu vakada Kurul, özellikle de Meta'nın savaştan etkilenen kişilere savaşın sonuçlarını tartışma imkanı tanıması gereken bir bağlamda, içeriğin bu kişilerin "Onur" ve "Emniyet" değerlerine karşı "Söz Hakkı" değerini görmezden gelmeyi haklı çıkaracak gerçek bir risk teşkil etmediği görüşündedir.

8.3 Meta'nın insan hakları sorumluluklarıyla uyumluluk

Kurul, hem Meta'nın başta vermiş olduğu içeriği kaldırma kararının hem de Meta'nın vermiş olduğu içeriğe uyarı ekranı uygulama kararının, Meta'nın bir işletme olarak insan hakları sorumluluklarıyla örtüşmediği görüşündedir. Meta, BM İş Dünyası ve İnsan Haklarına Dair Rehber İlkeleri (BM Rehber İlkeleri) kapsamında insan haklarına riayet etme taahhüdünde bulunmuştur. Facebook'un Kurumsal İnsan Hakları İlkesi, buna Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesinin (ICCPR) de dahil olduğunu belirtmektedir.

İfade özgürlüğü (Madde 19 ICCPR)

İfade özgürlüğü hakkının kapsamı oldukça geniştir. ICCPR Madde 19, paragraf 2'de, siyasi meselelere ilişkin ifadelere (sanatsal ifade özgürlüğü dahil), kamusal meselelerin yorumlanmasına ve insan haklarının ve tarihsel iddiaların tartışılmasına ilave koruma verilmektedir (Genel Yorum No. 34, paragraf 11 ve 49). "Son derece rahatsız edici" bulunabilecek ifadeler bile korumaya tabidir (Genel Yorum No. 34, paragraf 11). Kurulun bu vakada incelediği içerik, sert bir dil içermektedir. Ancak siyasi söylem niteliğindedir ve savaş bağlamında yaşanan insan hakları istismarlarına dikkat çekmektedir.

Bu vakadaki içerik, ünlü bir savaş şiirinden alıntılar barındırmaktadır. Kullanıcı bu şiiri, hedef kitlesini Rus askerlerinin Ukrayna'daki eylemlerinin potansiyel sonuçları hakkında eğitmek ve uyarmak için kışkırtıcı bir kültürel atıf olarak kullanmıştır. İfade özgürlüğü hakkında BM Özel Raportörü, sanatsal ifade özgürlüğünün "eğiten, dikkati başka yöne çeken veya kışkırtan kurgusal ve kurgu dışı hikayeleri" de içerdiğini vurgulamıştır ( A/HRC/44/49/Ek.2, paragraf 5).

Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi (ICCPR) Madde 19, bir devlet tarafından ifade özgürlüğüne getirilecek her türlü kısıtlamanın yasalara uygun olma, meşru amaç ve gerekli ve orantılı olma koşullarını karşılamasını şart koşmaktadır (Madde 19, paragraf 3, ICCPR). İfade özgürlüğü hakkında BM Özel Raportörü, sosyal medya şirketlerini internette ifadeyi modere ederken bu ilkelerden rehberlik almaya teşvik etmiştir (A/HRC/38/35, paragraf 45 ve 70).

I. Yasalara uygun olma (kuralların netliği ve erişilebilirliği)

Yasalara uygun olma prensibi, ifade özgürlüğünü sınırlamak için devletler tarafından kullanılan tüm kuralların net ve erişilebilir olmasını şart koşmaktadır (Genel Yorum 34, paragraf 25). İnsan Hakları Komitesi ayrıca kuralların "ifade özgürlüğü kısıtlamalarının uygulanmasından sorumlu kişi veya kuruluşlara ifade özgürlüğünün kısıtlanması konusunda sınırsız bir takdir hakkı veremeyeceğini" vurgulamıştır (Genel Yorum 34, paragraf 25). Bireyler, davranışlarını ayarlayabilmek adına, kendilerini ifade etmelerinin sınırlanıp sınırlanmayacağını ve nasıl sınırlanabileceğini belirlemek için yeterli bilgiye sahip olmalıdır. Meta'nın Facebook'taki içerik kuralları için yorumlamak gerekirse, şirketin sunduğu kullanıcılar neye izin verilip neyin yasaklandığını anlayabilmelidir.

Meta'nın dahili yönergelerinde Şiddet ve Suça Teşvik Topluluk Standardının nasıl uygulanacağını açıklayan iki kısım, hem Meta'nın hem de Kurulun içeriğin Facebook'ta kalması gerektiği yönünde vardığı sonuç açısından alakalıdır. İlk olarak Meta bu ilkeyi, "bir eylemin potansiyel neticesine nötr şekilde yapılan atıflar veya tavsiye niteliğinde uyarılar" barındıran ifadeler olduğu sürece, üçüncü tarafların olası şiddet eylemleri hakkında uyarıda bulunan mesajlara izin verecek şekilde yorumlamaktadır. İkinci olarak, normalde ihlal teşkil edecek ancak "şiddet tehditlerini kınayan veya bunlar hakkında farkındalık oluşturan" içeriklere izin verilmektedir. Bununla birlikte Kurul, Şiddet ve Suça Teşvik Topluluk Standardının herkese açık metninde bu dahili yönergelere yer verilmediğine dikkat çekmektedir. Bu vakadaki gönderi ve benzer içerikler aslında ihlal teşkil etmiyor olmasına rağmen, kullanıcılar bu sebeple bunların ihlalde bulunduğunu düşünebilmektedir. Meta, kullanıcıların açıkça anlayabilmesi açısından, bu kısımları Şiddet ve Suça Teşvik ilkesinin herkese açık metnine entegre etmelidir. Kurul, Meta'nın içerik ilkeleri hakkında daha fazla detayı ilan etmenin, kötü niyetli kullanıcılara Topluluk Standartlarını daha kolay atlatma imkanı tanıyabileceğinin bilincindedir. Ancak Kurul, netlik ve belirginlik ihtiyacının, bazı kullanıcıların bunu sistemin bir açığı gibi kullanabileceğine dair endişelerden daha öncelikli olduğu görüşündedir. Şiddet içerikli tehditlerle ilgili olarak "potansiyel bir neticeye nötr şekilde yapılan atıflara," "tavsiye niteliğindeki uyarılara," "kınamaya" veya "farkındalık yaratmaya" izin verildiğini bilmemeleri, kullanıcıların Meta'nın platformlarında kamu yararına olan tartışmalar başlatmaktan veya bu tartışmalara katılmaktan kaçınmasına yol açabilir.

Kurul bu vakada, Meta'nın uyarı ekranı ekleme kararının, içerik moderatörlerine verdiği dahili yönergelerle örtüşmediğinden de endişe duymaktadır. Buna ek olarak kullanıcılar, Meta'nın Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik ilkesine getirdiği yorumu açık bir şekilde anlayamayabilir. Meta, şirketin içerik moderatörlerine verdiği dahili yönergeler doğrultusunda, Meta'nın ilkeyi nasıl yorumladığına ve çatışma bağlamında bir görüntünün "bir kişinin veya kişilerin kaza veya cinayet sonucu korkunç şekilde can verişini" gösterip göstermediğini nasıl belirlediğine ilkenin herkese açık metninde açıklık getirmeyi amaçlamalıdır.

Buna ek olarak Kurula verdiği bilgide Meta, içeriği başta şikayet eden kullanıcıya, gönderinin daha sonra şirket tarafından geri yüklendiği konusunda kendisini bilgilendirmek üzere herhangi bir mesaj gönderilmediğini söylemiştir. Kullanıcılara alakalı bilgilerin sunulmaması "bireyin içerikle ilgili işlemlere itiraz etme veya şikayetleri takip etme imkanına" müdahale edebileceği için bu husus, yasalara uygun olma endişelerini gündeme getirmektedir (A/HCR/38/35, paragraf 58). Kurul, şikayette bulunan kişileri şikayet ettikleri içeriğe uygulanan yaptırım işlemi ve uygulanan alakalı Topluluk Standardı hakkında bilgilendirmenin, Meta'nın kurallarını anlama ve bunlara uyma konusunda kullanıcılara yardımcı olacağına dikkat çekmektedir.

II. Meşru amaç

İfade özgürlüğüne yönelik her türlü kısıtlama aynı zamanda bir "meşru amaç" taşımalıdır. Kurul, Nefret Söylemi Topluluk Standardının eşitlik ve ayrımcılığa (ırka ve etnik kökene dayalı ayrımcılık dahil) maruz kalmama hakları (Madde 2, paragraf 1, ICCPR) dahil olmak üzere başkalarının haklarını koruma (Genel Yorum No. 34, paragraf 28) noktasında meşru bir amaca hizmet ettiğinin bilincindedir. Dolayısıyla nefretin hedefi olan Rusları korumak, meşru bir amaçtır. Öte yandan Kurul, milliyetlerine veya başka bir korunan özelliklerine değil savaş sırasında birer muharip olarak üstlendikleri role dayalı olarak hedeflendiklerinde, "askerleri" kabahatlerden korumanın meşru bir amaç olmadığı; ordu gibi kurumların eleştirilmesinin yasaklanmaması gerektiği görüşündedir (Genel Yorum No. 34, paragraf 38).

Şiddet ve Suça Teşvik Topluluk Standardı, düzgün bir çerçeveye oturtulduğunda ve uygulandığında başkalarının haklarını koruma noktasında meşru bir amaca hizmet etmektedir. Bu vaka bağlamında düşünüldüğünde bu ilke, şiddet seviyesinin artmasını, dolayısıyla da Rusya-Ukrayna çatışmalarından etkilenen alanlardaki kişilerin fiziksel güvenliğine (Madde 9, ICCPR) ve canına (Madde 6, ICCPR) zarar gelmesini önlemeyi amaçlamaktadır.

Kurul, işgale karşı başlatılan silahlı direniş bağlamında şiddet söylemini değerlendirirken ek karmaşıklıkların ortaya çıktığına dikkat çekmektedir. Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, uluslararası zeminde hukuka aykırı olarak görülmektedir (A/RES/ES-11/1) ve bu tür saldırganlık eylemlerine karşı nefsi müdafaa amaçlı kuvvet kullanımına izin verilmektedir (Madde 51, BM Antlaşması). Uluslararası silahlı çatışma bağlamında çatışma taraflarının davranışlarına ilişkin uluslararası insani hukuk, silahlı çatışma esnasında aktif muhariplerin hukuka uygun şekilde hedeflenmesine izin vermektedir. Savaş esirleri dahil olmak üzere, artık çatışmada aktif görev üstlenmeyen kişiler için aynı durum geçerli değildir (Madde 3, Savaş Esirlerine Yapılacak Muameleye İlişkin Cenevre Sözleşmesi). Uluslararası hukuk kapsamında şiddetin kendisi hukuki olduğunda, söz konusu şiddeti teşvik eden söylemler, ayrıca incelenmesi gereken farklı hususları gündeme getirmektedir. Bu vakadaki içeriğin ihlalde bulunmadığını tespit etmiş olmakla birlikte Kurul, Meta'ya hukuka aykırı askeri müdahale koşullarını göz önünde bulunduracak şekilde ilkelerini revize etmesini tavsiye etmektedir.

Şirketin fotoğrafa uyarı ekranı ekleme kararına atıfta bulunan Meta, Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik ilkesinin, "şiddeti yücelten veya insanların acı çekmesini ya da aşağılanmasını öven içerikleri" sınırlamak suretiyle, farklı kesimlerden katılımı teşvik eden bir ortama önayak olma amacı taşıdığına dikkat çekmektedir. Kurul, Meta'nın kapsayıcı bir platforma önayak olma hedefi bağlamında, bu amacın meşru olduğu konusunda hemfikirdir.

III. Gerekli ve orantılı olma

Gerekli ve orantılı olma prensibi uyarınca, ifade özgürlüğüne getirilen her türlü kısıtlama "koruyucu işlevini yerine getirmeye uygun olmalıdır; koruyucu işlevini yerine getirebilecek araçlar arasında en az müdahaleci olanı olmalıdır ve korunanların çıkarı açısından orantılı olmalıdır" (Genel Yorum 34, paragraf 34).

Kurul, şiddet içerikli veya nefret dolu içeriklerin doğurduğu riskleri değerlendirirken, genellikle Rabat Eylem Planı'nda açıklanan altı faktörlü testi rehber olarak kullanır. Bu test düşmanlığı, ayrımcılığı veya şiddeti teşvik eden ulusal, ırksal veya dini nefretin savunuculuğunu ele almaktadır. Bu vakada Kurul, devam eden silahlı çatışma bağlamına ve kullanıcının yer verdiği sert kültürel atıflara rağmen, şiddet döngüsüne karşı bir uyarı niteliğindeki bu gönderinin zarara yol açma olasılığının düşük olduğu görüşündedir. Kurul, içeriği kaldırma yönünde başta verilen kararın gerekli olmadığı sonucuna varmıştır. Ayrıca Kurulun çoğunluğu uyarı ekranının da gerekli olmadığı sonucuna varmış, Kurulun azınlıkta kalan kısmı ise bu uygulamanın hem gerekli hem de orantılı olduğu yönünde görüş bildirmiştir.

Buradaki alakalı etkenleri göz önünde bulunduran Kurul, Rusya'nın Ukrayna'yı hukuka aykırı şekilde işgal ettiği ve dolayısıyla kışkırtıcı olabilecek söylemlerin gerginliği artırabileceği mevcut bağlama rağmen; kullanıcının bariz niyeti (savaş ve neticeleri hakkında farkındalık yaratma), savaşla ilgili bir şiirden alıntı yapılarak benimsenen eleştirel ton ve Ukrayna'daki korkunç olaylarla ilgili yayılan diğer haberler ışığında, içeriğin şiddeti tırmandırma olasılığının oldukça düşük olduğu sonucuna varmaktadır.

Kurulun çoğunluğu, fotoğrafik görüntü Meta'nın içerik moderatörlerine verdiği dahili yönergelere göre uyarı ekranı gerektirecek açık görsel şiddet göstergelerini barındırmadığından, uyarı ekranı kullanımının ifade özgürlüğünü olumsuz etkilediği ve bu vakada gerekli bir yanıt olmadığı sonucuna varmaktadır. Sosyal medya şirketleri, kısıtlamaların dar kapsamlı olması amacıyla, sorunlu içeriklere verilebilecek olası yanıt yelpazesini göz önünde bulundurmalıdır (A/74/486, paragraf 51). Kurul bu bakımdan, kullanıcıların Facebook ve Instagram'da hassas sansürlenmemiş şiddet içeriklerini uyarıyla veya uyarı olmadan görüp görmeyeceklerine karar verebilmesi için Meta'nın daha fazla özelleştirme aracı geliştirmesi gerektiğini düşünmektedir.

Kurulun azınlığına göre uyarı ekranı gerekli ve orantılı bir önlemdir ve hem katılımı hem de ifade özgürlüğünü teşvik etmeye uygundur. Bu azınlık, özellikle de silahlı çatışma bağlamında vefat eden kişilerin onurunu ve çok sayıda kullanıcının görebileceği şekilde ölümü ve şiddeti tasvir eden görüntülerin olası etkilerini göz önünde bulundurarak, Meta'nın şu anda analiz edilene benzer içeriklere uyarı ekranları eklemek suretiyle ihtiyatlı kalmayı tercih edebileceğine inanmaktadır.

9. Gözetim Kurulu kararı

Gözetim Kurulu, Meta'nın başta vermiş olduğu içeriği kaldırma kararını ve sonrasında Meta'nın Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik ilkesinin ihlal edildiği yönündeki kararını (bunun sonucunda şirket gönderideki fotoğrafik görüntüye uyarı ekranı eklemiştir) bozmaktadır.

10. İlke tavsiyesi beyanı

İçerik ilkesi

1. Meta, şirketin ilkeyi "bir eylemin potansiyel neticesine nötr şekilde yapılan atıflar veya tavsiye niteliğinde uyarılar" barındıran içeriklere ve "şiddet tehditlerini kınayan veya bunlar hakkında farkındalık oluşturan" içeriklere izin verecek şekilde yorumladığını Şiddet ve Suça Teşvik Topluluk Standardının herkese açık metnine eklemelidir. Kurulun beklentisi, uygulandığı takdirde bu tavsiye sonucunda Meta'nın Şiddet ve Suça Teşvik ilkesinin herkese açık metnini bu eklemeleri yansıtacak şekilde güncellemesi olacaktır.

2. Meta, Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik Topluluk Standardının herkese açık metnine, şirketin bir görüntünün "bir kişinin veya kişilerin kaza veya cinayet sonucu korkunç şekilde can verişini" gösterip göstermediğini nasıl belirlediği hakkında dahili yönergelerinden detaylar eklemelidir. Kurulun beklentisi, uygulandığı takdirde bu tavsiye sonucunda Meta'nın Şiddet İçeren ve Sansürlenmemiş İçerik Topluluk Standardının herkese açık metnini bu eklemeyi yansıtacak şekilde güncellemesi olacaktır.

Yaptırım

3. Meta, 18 yaşın üstündeki kullanıcıların hem Facebook hem de Instagram'da hassas sansürlenmemiş şiddet içeriklerini uyarı ekranıyla veya uyarı ekranı olmadan görüp görmeyeceklerine karar verme olanağı tanıyacak özelleştirme araçlarının uygulanabilirliğini değerlendirmelidir. Kurulun beklentisi, uygulandığı takdirde bu tavsiye sonucunda Meta'nın bu uygulanabilirlik değerlendirmesinin sonuçlarını yayınlaması olacaktır.

*Prosedür notu:

Gözetim Kurulunun kararları beş Üyeden oluşan alt kurullar tarafından hazırlanmaktadır ve Kurulun çoğunluğu tarafından onaylanma şartı aranmaktadır. Kurul kararları, tüm Üyelerin kişisel görüşlerini yansıtmayabilir.

Bu vaka kararında, Kurul adına bağımsız araştırmalar yürütülmüştür. Hem merkezi Gothenburg Üniversitesi'nde bulunan ve altı kıtadan 50'yi aşkın sosyal bilimciden oluşan ekibiyle faaliyet gösteren bağımsız bir araştırma enstitüsü hem de dünyanın dört bir yanından 3200'ü aşkın ülke uzmanı. Jeopolitik, güven, emniyet ve teknolojinin kesişimine odaklanan Duco Advisors danışmanlık firması da Kurula yardımlarını sunmuştur. Bünyesinde 350'den fazla dili akıcı konuşabilen ve dünyanın dört bir yanındaki 5000 farklı şehirden çalışan uzmanlar barındıran Lionbridge Technologies, LLC şirketi dil uzmanlığı sağlamıştır.