Sri Lanka ilaçları

Bu karar Sinhala ve Tamilce dillerinde de mevcuttur.

මෙම තීරණය සිංහල භාෂාවෙන් කියවීමට මෙතන ක්ලික් කරන්න.

இந்த முடிவைத் தமிழில் படிக்க இங்கே கிளிக் செய்யவும்.

Vaka özeti

Gözetim Kurulu, Meta'nın Sri Lanka'daki mali kriz sırasında ülkeye ilaç bağışı yapılmasını isteyen bir Facebook gönderisini yayında bırakma kararını onaylamıştır. Öte yandan gizli ve takdir yetkisine bağlı ilke istisnalarının Meta'nın insan hakları sorumluluklarıyla örtüşmediği görüşünde olan Kurul, "ilkenin özü" istisnalarında şeffaflığın ve tutarlılığın artırılması için tavsiyelerde bulunmuştur. İlke metni katı bir şekilde yorumlanınca ilkenin niyetine ters düşen bir sonuç ortaya çıkmakta, bu istisna ise bu şekilde yasaklanabilecek olan içeriklere izin vermektedir.

Vaka hakkında

Nisan 2022'de Sri Lanka'daki bir sağlık sendikasının Facebook sayfasında bir görsel paylaşılmıştır. Gönderide, insanların ülkeye ilaç ve tıbbi ürün bağışında bulunabileceği belirtilmekte ve bunu yapabilmeleri için bir bağlantı verilmektedir.

Söz konusu dönemde, Sri Lanka ağır bir siyasi ve mali krizin ortasındaydı ve bu nedenle ülkenin döviz rezervleri boşalmıştı. Sonuç olarak, tıbbi malzemelerinin %85'ini yurt dışından ithal eden Sri Lanka'nın ilaç ithalatı için maddi kaynağı kalmamıştı. Doktorlar hastanelerde ilaçların ve zaruri malzemelerin tükenmek üzere olduğunu bildirmekte ve bir sağlık felaketinin kapıda olduğundan korktuklarını söylemekteydi.

Bu vakadaki içeriği, Sri Lanka'daki kriz sırasında ortaya çıkan riskleri izlemekten sorumlu Meta ekipleri tespit etmiştir. Söz konusu gönderinin tıbbi ilaçlar talep eden içerikleri yasaklayan Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardını ihlal ettiğini belirlemesine rağmen Şirket, geniş ölçekli bir "ilkenin özü" istisnası uygulamıştır.

Kural metni katı bir şekilde yorumlanınca ilke gerekçesiyle ve Meta'nın değerleriyle tutarsız bir sonuç ortaya çıkarıyorsa "ilkenin özü" istisnaları bu içeriklere izin vermektedir. Geniş ölçekli istisnalar sadece tek bir gönderiye değil, bir içerik kategorisinin tamamına uygulanmaktadır. Kısıtlı Ürün ve Hizmetler ilkesinin gerekçesinde "emniyeti teşvik etmek" ifadesi bulunmaktadır. Meta bu vakayı Kurula yönlendirmiştir.

Önemli bulgular

Gözetim Kurulu, içeriğin Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardını ihlal ettiğini tespit etmiştir. Ancak Kurul, buna ve benzer içeriklere izin vermek için geniş ölçekli bir "ilkenin özü" istisnası uygulamanın hem uygun olduğu hem de Meta'nın değerlerine ve insan hakları sorumluluklarına paralel olduğu görüşündedir.

Bu istisna, insan sağlığının ve emniyetinin büyük tehlike altında olduğu Sri Lanka krizi bağlamında, Topluluk Standardının "emniyeti teşvik etme" amacını ve insanların sağlık hakkını gözetmiştir. İlaç bağışlarına izin vermek olası riskleri beraberinde getirse de, Sri Lanka'daki acil ihtiyaçlar Meta'nın eylemlerini haklı çıkarmıştır.

Öte yandan Kurulun endişe duyduğu bir husus, Meta'nın "ilkenin özü" istisnasının Sri Lanka pazarına ek olarak "bazı durumlarda" Sri Lanka dışında Sinhala dilinde paylaşılan içeriklere de uygulanabileceğini söylemiş olmasıdır. Meta, istisnalarının nerelerde uygulandığı konusunda net olmalıdır. Kasıtsız ayrımcılıktan kaçınmak amacıyla şirket, geniş ölçekli istisnaların, etkilenebilecek insanların etnik ve dilbilimsel çeşitliliğine karşı hassas olduğundan emin olmalıdır. Sri Lanka'nın iki resmi dilinden biri Sinhala, diğeri ise çoğunlukla Tamil ve Müslüman azınlıklar tarafından konuşulan Tamilcedir.

Kurula göre Meta ayrıca, insan hakları sorumluluklarını yerine getirmek amacıyla; "ilkenin özü" istisnalarını insanların daha iyi anlaması ve bu istisnaların tutarlı bir şekilde uygulanması için harekete geçmelidir.

Bir içeriği şikayet eden kullanıcılar bu içerik bir "ilkenin özü" istisnasından yararlanabiliyorsa bu konuda bilgilendirilmemektedir. Hatta kullanıcılar, herhangi bir yoldan bu istisnanın varlığından haberdar dahi olamamaktadır. Topluluk Standartları'nda "ilkenin özü" istisnalarından bahsedilmemektedir ve kısmen Kurulun tavsiyeleri sayesinde haber değeri taşıma istisnası hakkında yayınlanan bilgilerin aksine, Meta Şeffaflık Merkezi'nde bu konuda herhangi bir bilgi yayınlamamıştır. Meta'nın ilkelerine uygulanan gizli ve takdir yetkisine bağlı istisnalar, Meta'nın insan hakları sorumluluklarıyla uyuşmamaktadır.

"İlkenin özü" istisnalarının ne zaman başlatıldığını ve ne zaman sonlandırıldığını belirleyen net bir kriter görülmemektedir. Kararların tutarlı bir şekilde verilmesini sağlamak için bu tür kriterlerin önemini vurgulayan Kurul, Meta'ya bu kuralları herkese açık hale getirmesini tavsiye etmektedir. Kurul ayrıca Meta'nın bir istisnayı aynı amaç doğrultusunda düzenli bir şekilde kullandığı durumlarda, şirketin söz konusu ilkede bağımsız bir istisnaya ihtiyaç duyulup duyulmadığını değerlendirmesi gerektiği görüşündedir.

Gözetim Kurulunun kararı

Gözetim Kurulu, Meta'nın gönderiyi Facebook'ta bırakma kararını onaylamaktadır.

Kurulun Meta'ya ilave tavsiyeleri şu yöndedir:

• Meta'nın bir istisnanın "geniş ölçekli" olup olmayacağına karar verirken kullandığı kriterler dahil olmak üzere, Şeffaflık Merkezi'nde "ilkenin özü" istisnaları hakkında bilgi yayınlama.
• Kural metni katı bir şekilde yorumlanınca ilgili ilkenin gerekçesiyle ve Meta'nın değerleriyle tutarsız bir sonuç elde ediliyorsa istisnaların uygulanabileceğini Topluluk Standartları'nda açıklama. Bu açıklamada, Şeffaflık Merkezi'nde "ilkenin özü" istisnaları hakkında yayınlanan bilgilere bağlantı verilmelidir.
• Şikayet ettikleri içerik bir "ilkenin özü" istisnasından yararlanabiliyorsa içeriği şikayet eden kullanıcılara bildirim gönderme.
• İstisnaların sayısı, etkilenen bölgeler ve etkilenen diller dahil olmak üzere, "ilkenin özü" istisnaları hakkında toplu verileri Şeffaflık Merkezi'nde herkese açık bir şekilde paylaşma.

* Vaka özetleri sadece vakaya genel bakış niteliğinde olup emsal teşkil etmez.

Vaka kararı tam metni

1. Karar özeti

Kurul, Meta'nın Sri Lanka'ya ilaç bağışı yapılmasını isteyen bir gönderiyi Facebook'ta bırakma kararını onaylamaktadır. Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardını ihlal etmesine rağmen, Meta'nın geniş ölçekli "ilkenin özü" istisnası sonucunda bu içerik Facebook'ta bırakılmıştır. Bu istisna, 27 Nisan ile 10 Kasım 2022 tarihleri arasında Sri Lanka'da ilaç bağışlamak, hediye etmek veya talep etmek isteyen içeriklere izin vermiştir. Kurul Sri Lanka'daki siyaset, ekonomi ve sağlık alanındaki ağır ve katlanarak büyüyen krizler ışığında bu istisnanın uygun olduğu görüşünde olmakla birlikte, Meta'ya "ilkenin özü" istisnalarının nasıl uygulandığı hakkında kullanıcılara daha fazla bilgi sağlamasını tavsiye etmektedir.

2. Vaka açıklaması ve arkaplanı

Nisan 2022'de bir Facebook kullanıcısı, Sri Lanka'daki bir sağlık sendikasının Facebook sayfasında bir görsel paylaşmıştır. Görselde "donate" (bağışta bulun) yazılı bir düğme ve insanların artık verilen bağlantıya tıklayarak Sri Lanka'ya ilaç ve tıbbi ürün bağışı yapabileceğini belirten İngilizce bir açıklama yer almaktadır. Açıklamadaki bağlantı, tıklayanları sendikanın harici internet sitesindeki bir sayfaya götürmektedir. Bu sayfada Sri Lanka'nın sağlık sektöründe yaşanan kriz betimlenmekte ve insanların sağlık sistemine destek olmak için tıbbi ilaç bağışında bulunmasına ihtiyaç duyulduğu belirtilmektedir. İnternet sayfası ayrıca bağışçılar için talimatlar içermekte ve bu kapsamda şunları edinmelerini söylemektedir: 1) bağışlanan ilaçların alıcısından bir mektup; 2) ilaçların türünü, miktarını ve değerini belirten ticari bir fatura ve 3) ilaç etiketlerinin taranmış görüntüsü. Gönderi 80.000'den fazla kez görüntülenmiş ve 1000'den az kez paylaşılmış olup hiç kimse tarafından şikayet edilmemiştir.

İçeriğin paylaşıldığı dönemde, Sri Lanka ağır bir mali krizin ortasındaydı ve bu nedenle ülkenin döviz rezervleri boşalmıştı. Çok sayıda Sri Lankalı, ülkenin yaşadığı ekonomik krizdeki rolleri nedeniyle devlet mensuplarına karşı protestolar yürütmekteydi. Haziran 2022'de Birleşmiş Milletler, ülkedeki ağır gıda yetersizliği nedeniyle ülke nüfusunun yaklaşık üçte birinin gıda alımını azalttığını raporlamıştır. Sri Lanka'nın tıbbi malzemelerinin yüzde seksen beşi, Hindistan başta olmak üzere başka ülkelerden ithal edilmektedir. Yaşanan para krizi nedeniyle Sri Lanka'nın bu ilaçları ithal edecek maddi kaynağı kalmamıştır. Nisan 2022'de Sri Lanka'nın dört bir yanındaki doktorlar hastanelerde ilaçların ve zaruri malzemelerin tükenmek üzere olduğunu bildirmekte ve bir sağlık felaketinin kapıda olduğundan korktuklarını söylemekteydi. Rutin tıbbi işlemler iptal edilmekteydi ve doktorlar ölüm oranlarının katlanarak artabileceğinden korkmaktaydı. Eylül 2022'de Birleşmiş Milletler Merkezi Acil Müdahale Fonu'nun (CERF) finansal desteği sayesinde Sri Lanka'daki Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Sri Lanka'daki Dünya Sağlık Örgütü (WHO) temsilcisiyle birlikte ülkeye hayati ve zaruri ilaçları ve tıbbi malzemeleri tedarik ve teslim etmek üzere öne çıkmıştı.

Meta'nın Küresel Operasyonlar ekibi, bu vakada söz konusu olan içeriği, Sri Lanka'da devam etmekte olan krizle ilgili bir risk izleme çalışması sırasında tespit etmiştir. Şirket, bu tür izleme çalışmalarının genellikle ekibin uzmanlığını ve platform dışındaki durumları değerlendirme kabiliyetini kullanmak amacıyla, yüksek riskli olaylar sırasında yürütüldüğünü belirtmiştir. Vakadaki içerik Meta'nın İçerik İlkesi ekibine ulaşmadan önce iki defa ek değerlendirme için üst birimlere iletilmiştir.

Meta hem bu içeriğe hem de Sri Lanka'da ilaç bağışlamak, hediye etmek veya talep etmek isteyen diğer içeriklere izin vermek üzere zamana dayalı ve geniş ölçekli bir "ilkenin özü" istisnası uygulamıştır. İlgili Topluluk Standardı katı bir şekilde yorumlanınca ilgili standardın gerekçesiyle ve amaçlarıyla tutarsız sonuçlar ortaya çıktığında, Meta "ilkenin özü" istisnaları uygulamaktadır. Geniş ölçekli ilke istisnaları, belirli kriterleri karşılayan tüm içerikler için geçerli olan genel istisnalardır. Bunlar ancak kararlar Meta'nın dahili ekiplerine iletildiğinde başlatılabilmektedir. Başlatılan geniş ölçekli ilke istisnaları, geniş ölçekli değerlendirme görevlileri tarafından uygulanmaktadır. 27 Nisan 2022 tarihinde iki hafta süreli bir "ilkenin özü" istisnası başlatılmıştır (27 Nisan 2022'den 10 Mayıs 2022'ye kadar geçerlidir). Bu istisna periyodik olarak değerlendirilip yenilenerek birçok kez uzatılmıştır.

Meta, istisnanın sona erdiği 10 Kasım 2022 tarihinden beri, Sri Lanka'da ilaç bağışlamak, hediye etmek veya talep etmek isteyen tüm içerikleri Kısıtlı Ürün ve Hizmetler ilkesine aykırı olarak değerlendirmekte ve ilkeyi istisna olmadan uygulamaktadır.

Meta, birbiriyle çakışan "Emniyet" ve "Söz Hakkı" değerlerini dengelemeyi gerektirmesi nedeniyle zor olduğunu belirterek, Sri Lanka mali kriziyle ilgili olan ve ilaçlarla önlenebilecek çok sayıda ölümün gerçekleşmesine yol açma potansiyeli taşıyan bu vakayı Kurula yönlendirmiştir. Meta'nın Kuruldan isteği, şirketin Kısıtlı Ürün ve Hizmetler ilkesi kapsamında, özellikle de kriz veya çatışma durumlarında bölgeye özgü geçici "ilkenin özü" istisnaları uygulama biçimini değerlendirmesi yönünde olmuştur.

3. Gözetim Kurulunun yetkisi ve kapsamı

Kurul, Meta'nın değerlendirmeye gönderdiği kararları değerlendirme yetkisine sahiptir (Tüzük Madde 2, Kısım 1; İç Yönetmelikler Madde 2, Kısım 2.1.1). Kurul, Meta'nın kararları kendisine yönlendirmesini talep edebilir.

Kurul, Meta'nın kararını onaylayabilir veya bozabilir (Tüzük Madde 3, Kısım 5) ve verilen karar şirket açısından bağlayıcıdır (Tüzük Madde 4). Meta ayrıca Kurul kararının paralel bağlama sahip benzer içeriklere uygulanmasının ne kadar makul olduğunu da değerlendirmelidir (Tüzük Madde 4). Kurulun kararları, bağlayıcı olmayan ancak Meta'nın yanıtlaması gereken tavsiyelerin yer aldığı ilke tavsiyesi beyanları içerebilir (Tüzük Madde 3, Kısım 4; Madde 4). Meta tavsiyeler doğrultusunda harekete geçme taahhüdü verdiğinde, Kurul şirketin tavsiyeyi ne ölçüde uyguladığını izlemektedir.

4. Yetki ve rehberlik kaynakları

Kurulun bu vakadaki analizinde aşağıdaki standartlar ve emsaller bilgi kaynağı olmuştur:

I. Gözetim Kurulu kararları:

Önceki Gözetim Kurulu kararları arasında en alakalı olanlardan bazıları şunlardır:

• "İran protesto sloganı" (2022-013-FB-UA): Bu vaka, Meta'nın diğer ilke istisnası olan haber değeri taşıma istisnasının kriz zamanlarında nasıl uygulanabileceğiyle de ilgilidir. Kurul Meta'ya verilmiş olan haber değeri taşıma istisnaları hakkında kamuya daha fazla veri sağlamasını ve böyle bir istisna uygulandığında bunu duyurmasını tavsiye etmiştir.
• "Kolombiya protestoları" (2021-010-FB-UA): Bu vaka, yapılan haber değeri taşıma istisnalarıyla ilgilidir. Kurulun Meta'ya tavsiyesi şu şekilde olmuştur: "Değerlendirildikten sonra ihlalde bulunduğu tespit edilen ancak kamu yararı gerekçesiyle platformda bırakılan içerikleri şikayet eden tüm kullanıcıları, içeriğe haber değeri taşıma istisnasının uygulandığı konusunda bilgilendirme. Bildirimde haber değeri taşıma istisnasının Şeffaflık Merkezi'ndeki açıklamasına bağlantı verilmelidir."
• "ABD eski Başkanı Trump'ın hesabının askıya alınması" (2021-001-FB-FBR): Bu vaka, Meta'nın krizlere nasıl yanıt verdiğiyle ve ilke istisnalarını nasıl uyguladığıyla ilgilidir. Kurul, Meta'ya "olağan süreçlerinin olası zararı önleyemeyeceği veya savuşturamayacağı kriz anlarında veya emsalsiz durumlarda şirketin müdahale biçimini belirleyen bir ilke geliştirme ve yayınlama" tavsiyesinde bulunmuştur.

II. Meta'nın içerik ilkeleri:

Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardı

Meta, Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardı kapsamında "bireylerin, üreticilerin ve perakendecilerin belirli ürün ve hizmetleri satın almasını, satmasını, çekilişle vermesini, hediye etmesini, aktarmasını veya takas etmesini" yasaklamaktadır. "İlaçları bağışlama veya hediye etme girişimleri" ve "içeriğin tıbbi bağlamda ilaçların uygun maliyetli olup olmadığından, erişilebilirliğinden veya etkililiğinden bahsettiği durumlar haricinde, tıbbi ilaç" talepleri buna dahildir. Bu Topluluk Standardının ilke gerekçesi bir yandan emniyeti teşvik etmekte, bir yandan da insanları potansiyel zararlı faaliyetlerden caydırmaktadır. Bu Topluluk Standardı uyarınca "tıbbi ilaçlar" terimi, "reçete ile veya tıp uzmanları tarafından verilmesi gereken ilaçlar" olarak tanımlanmıştır.

İlkenin Özü İstisnası

Kural metni ("paylaşılmaması gerekenler" kısmında ve yasaklanan içerikler listesinde belirtilen kurallar) katı bir şekilde yorumlanınca ilke gerekçesiyle (her bir Topluluk Standardının giriş metni) ve Meta'nın değerleriyle tutarsız bir sonuç ortaya çıktığında, Meta içeriğe "ilkenin özü" istisnası uygulayabilir.

Bu vakada Meta, Sri Lanka'da ilaç bağışlamak, hediye etmek veya talep etmek isteyen içeriklere izin vermek üzere, "ilkenin özü" istisnası uygulamıştır. Şirket bunu ekonomik kriz ve acil ilaç ihtiyacı nedeniyle yapmıştır. Meta'nın Kurula verdiği cevaplarda Meta, istisnanın Sri Lanka'da paylaşılan içerikler için geçerli olduğunu söylemiş ancak "pazar yönlendirmesi" nedeniyle "Sri Lanka dışında Sinhala dilinde paylaşılan içerikleri de" içerebileceğini dile getirmiştir. Meta, istisnanın Sri Lanka dışında ülkenin bir diğer resmi dili olan Tamilce dilinde paylaşılan içeriklere uygulandığından bahsetmemiştir.

Kurulun analizi aynı zamanda Meta'nın "çok önemli" olarak tanımladığı "Söz Hakkı" değeri ve yine şirketin "Emniyet" değeri ışığında gerçekleştirilmiştir.

III. Meta'nın insan hakları sorumlulukları

2011 yılında BM İnsan Hakları Konseyi tarafından desteklenen BM İş Dünyası ve İnsan Haklarına Dair Rehber İlkeler (BM Rehber İlkeleri), özel işletmelerin insan haklarına yönelik sorumlulukları için gönüllülük esasına dayalı bir çerçeve tesis etmektedir. 2021 yılında Meta, BM Rehber İlkelerine uygun olarak insan haklarına riayet etme taahhüdünü tekrar tasdik ettiği Kurumsal İnsan Hakları İlkesi'ni duyurmuştur.

Bu vakada Kurulun Meta'nın uluslararası sorumlulukları üzerinde gerçekleştirdiği analizler, aşağıdaki insan hakları standartları ışığında gerçekleştirilmiştir:

• Fikir ve ifade özgürlüğü hakkı: Madde 19, Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi ( ICCPR ), Genel Yorum No. 34, İnsan Hakları Komitesi, 2011; Fikir ve ifade özgürlüğü hakkında BM Özel Raportörü, raporlar: A/HRC/38/35 (2018) ve A/74/486 (2019).
• Yaşama hakkı: Madde 6, ICCPR.
• Sağlık hakkı: Madde 12, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi ( ICESCR); Genel Yorum No. 14, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi (2000).

5. Kullanıcı bildirimleri

Gönderiyi oluşturan kişiye Kurulun değerlendirme yapacağını bildiren bir mesaj gönderilmiş ve kendisine Kurula beyanda bulunma fırsatı sunulmuştur. Kullanıcı herhangi bir beyanda bulunmamıştır.

6. Meta'nın bildirimleri

Kurula yaptığı açıklamada Meta, Topluluk Standartları'nın tıbbi ilaçlar talep eden içeriklere izin vermediğini dile getirmiş ancak şirketin "Sri Lanka'da yaşanan ekonomik kriz nedeniyle oluşan tıbbi ilaç ihtiyacı, Kısıtlı Ürün ve Hizmetler ilkesinin ilke gerekçesi uyarınca istisnayı haklı çıkarmaktadır" şeklinde bir karara vardığını ifade etmiştir. Bu gerekçe, bu ilkenin hedefinin "emniyeti teşvik etmek ve insanları potansiyel zararlı faaliyetlerden caydırmak" olduğunu öngörmektedir. Meta ayrıca Meta'nın "Sri Lankalıların kriz sırasındaki ihtiyaçları" ile insanlara şirketin platformlarında "potansiyel olarak zararlı ilaçları paylaşma ve alıp verme izni vermenin tehlikeleri arasında denge kurmasını" gerektirdiği için geniş ölçekli istisna uygulama kararının "son derece zorlu" olduğunu belirtmiştir. Meta ayrıca Sri Lanka dahil çoğu ülkede "kontrole tabi maddelerin satışını, nakliyatını veya aktarımını geniş ölçüde suç olarak addeden katı ilaç dağıtım yasaları" olduğunu dile getirmiştir. Ancak şirket, Sri Lanka'daki tıbbi ilaç yetersizliğiyle ilişkili emniyet riskleri nedeniyle, bu vakada "ilkenin özü" istisnasını uygulama kararının kullanıcı emniyeti ve halk sağlığının korunması yönündeki meşru amacı ileri taşıdığını iddia etmektedir.

Meta, vermiş olduğu kararın hem kendi değerleriyle hem de halk sağlığının korunması hakkındaki uluslararası insan hakları ilkeleriyle örtüştüğü görüşündedir. Meta, farmakolojik ilaç bağışları için uygulanan diğer istisnalardan örnekler vermiştir. Bunlardan bazıları şunlardır: (a) bir ekonomik krizle bağlantılı acil ilaç yetersizliğine dayalı olarak 2022 yılında Küba'da uygulanan üç ay süreli bir istisna; (b) bir ekonomik kriz sırasında acil ilaç yetersizliğine ve pahalılığına dayalı olarak 2021 yılında Lübnan'da uygulanan dokuz ay süreli bir istisna ve (c) Rusya'nın işgalinden kaynaklanan tedarik kesintilerine dayalı olarak Ukrayna'da 27 Şubat 2022 tarihinden itibaren devam etmekte olan bir istisna.

Meta ayrıca geçmişte COVID-19 ile ilgili ilaçlarla ve tıbbi ürünlerle sınırlı olacak şekilde; "tıbbi oksijen bağışlayan veya bağışı isteyen içeriklere Afganistan'da (1 ay), Endonezya'da (1 ay) ve Myanmar'da (5 ay) izin vermek ve Remdesivir, Fabiflu ve Tocilizumab bağışlayan veya bağışı isteyen içeriklere Hindistan'da (1 ay) ve Nepal'de (2 hafta) izin vermek" üzere "ilkenin özü" istisnaları uyguladığını dile getirmiştir. Meta, bu durumların her birinde, şirketin "krizi doğrulamak için bağımsız habercilikten" yararlandığını ifade etmiştir.

Kurulun sorularına verdiği yanıtlarda Meta, kriz durumlarında geniş ölçekli "ilkenin özü" istisnalarını uygulamak ve sonlandırmak için kullanılan kriterlerin, ilkenin mahiyetine ve krizin bağlamına göre değişiklik gösterdiğini belirtmiştir. Şirket, kararlarının genellikle dahili ekiplerin ve bazen de harici paydaşların görüşlerine dayalı olduğunu eklemiştir. Bu vakada Meta, şirketin kararının tıbbi ilaç yetersizlikleri hakkında "haberler ve ekonomik analizler" dahil olmak üzere "açıkça ispatlanan bir krizin" varlığından etkilendiğini dile getirmiştir. Meta, "saygın tıp kurumlarının tıbbi ilaç ihtiyacından bahsetmiş olmasını" hesaba katmıştır.

Kurulun sorularına yanıt olarak Meta, son üç yıl içinde şirketin uyguladığı istisnaların yalnızca küçük bir azınlığının geniş ölçekli olduğunu ve bunların da küçük bir kısmının Kısıtlı Ürün ve Hizmetler ilkesiyle ilgili olduğunu da ifade etmiştir. İlke istisnaları ancak kararlar Meta'nın dahili ekiplerine "iletildiğinde" başlatılabilmektedir. Geniş ölçekli ilke istisnaları, önce geniş ölçekli değerlendirme görevlilerince değerlendirildikten sonra belirli kriterleri karşılayan tüm içerikler için geçerli olan genel istisnalardır. Geniş ölçekli olmayan istisnalar, belirli gönderilere özgüdür.

Kurul Meta'ya yazılı olarak dokuz soru sormuştur. Sorular Sri Lanka'daki "ilkenin özü" istisnasıyla, Meta'nın Kriz Protokolüyle ve Meta'nın ilkenin özü istisnalarını başlatırken ve sonlandırırken izlediği genel yaklaşımla ilgili olmuştur. Meta tüm soruları tamamen yanıtlamıştır.

7. Herkese açık yorumlar

Gözetim Kurulu, bu vakayla ilgili üç adet herkese açık yorum almıştır. Yorumların ikisi Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada, biri ise Latin Amerika ve Karayipler'den gönderilmiştir.

Bildirimler şu temaları kapsamaktadır: ilaç bağışlarını kabul etmenin riskleri; Meta'nın platformlarında farmakolojik ilaç bağış kampanyalarının koordinasyonuna izin vermemesinin yol açtığı zararlar; Meta'nın ilkelerinde ne zaman istisna uygulayacağına dair insan haklarına riayet eden, net kriterlere duyulan ihtiyaç.

Bu vaka için gönderilen herkese açık yorumları okumak isterseniz lütfen buraya tıklayın.

8. Gözetim Kurulu analizi

Kurulun bu vakayı seçmesinin nedeni, Meta'nın kriz durumlarında farmakolojik ilaç bağışları için istisna uygulama ya da uygulamama yönündeki kararlarının, etkilenen ülkelerde insanların sağlığa ve sağlık krizleri hakkındaki bilgilere erişimi üzerinde kritik bir etkiye sahip olacak olmasıdır. Bu vaka ayrıca Kurula hem Meta'nın "ilkenin özü" istisnalarına yaklaşımını değerlendirme ve bu konuda tavsiyelerde bulunma hem de şirketin ülkeye özgü kural uygulamalarına yaklaşımını değerlendirme olanağı tanımaktadır. Kurul, bu içeriğin kaldırılması gerekip gerekmediğini incelemek için Meta'nın içerik ilkelerini, insan hakları sorumluluklarını ve değerlerini analiz etmiştir. Kurul, bu vakanın Meta'nın daha geniş çaplı içerik yönetişimi yaklaşımına neticelerini de değerlendirmiştir.

8.1 Meta'nın içerik ilkeleriyle uyumluluk

Kurul, bu vakadaki içeriğin, Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardının "tıbbi ilaçlar talep eden" içerik yasağını ihlal ettiğini tespit etmiştir. Ancak Kurul, Sri Lanka'da acil ihtiyaçların söz konusu olduğu bir zamanda bu gönderinin ve benzer içeriklerin Facebook'ta kalmasına izin vermek üzere geniş ölçekli "ilkenin özü" istisnasının uygun şekilde uygulandığı görüşündedir.

I. İçerik kuralları

Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler ilkesi hem "ilaçları bağışlama veya hediye etme girişimlerini" hem de "içeriğin tıbbi bağlamda ilaçların uygun maliyetli olup olmadığından, erişilebilirliğinden veya etkililiğinden bahsettiği durumlar haricinde" tıbbi ilaç talep eden gönderileri yasaklamaktadır.

Kurul, bu vakadaki içeriğin bir bağış koordinasyonu çalışması kapsamında olduğuna dikkat çekmektedir. Ancak kendisi "ilaçları bağışlama veya hediye etme girişiminde" bulunmamakta, bunun yerine insanları tıbbi malzemeler bağışlamaya teşvik etmektedir. Dolayısıyla Kurul, içeriğin "farmakolojik ilaçlar talep ettiği" görüşündedir.

Meta'nın içerik moderatörlerine verdiği dahili yönergeler de "uygun maliyetli" olup olmamayı tartışmanın indirimlerden veya tekliflerden bahsetmek (ör. "reçete tutarından 5$ indirim"), farmakolojik ilaçların tanınmış ve muadil versiyonlarının değerini karşılaştırmak veya aşıların fiyatlarını listelemek anlamına geldiğine açıklık getirmektedir. Dahası, tıbbi bir bağlamda erişilebilirliği tartışan içerikler, bir tıbbi rahatsızlığın nasıl giderilebileceğine dair öneriler içerebilir. (ör. "Alerji sorununuz varsa ABC Eczanesi'ne gidip metilprednizolon alın.") İçerik, Sri Lanka'da farmakolojik ilaçların uygun maliyetli ve erişilebilir olmasının risk altında olduğu bir bağlamda paylaşılmıştır. Ancak Kurul, içeriğin Meta'nın dahili yönergelerinde belirtilen uygun maliyet ve erişilebilirlik örnekleriyle paralel olmadığı görüşündedir. Dolayısıyla söz konusu içerik Topluluk Standardını ihlal etmektedir. Kurul, bu örneklerin Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler ilkesinin herkese açık metninde bulunmadığının bilincindedir.

Meta'ya göre kural metni kelimesi kelimesine yorumlanınca ilgili Topluluk Standardının ilke gerekçesiyle ve Meta'nın değerleriyle tutarsız bir sonuç ortaya çıkarıyorsa bir "ilkenin özü" istisnası uygulanabilir. Kısıtlı Ürün ve Hizmetler ilkesi, "emniyeti teşvik etmeyi ve insanları potansiyel zararlı faaliyetlerden caydırmayı" amaçlamaktadır. Benzer şekilde Meta, "Emniyet" değeri kapsamında, "kişilerin fiziksel güvenliğine zarar verme riskine katkıda bulunabilecek içerikleri" kaldırdığını ifade etmektedir.

Emniyet, bağlama dayalı olarak farklı hususların göz önünde bulundurulmasını gerektirir. Sri Lanka'daki bu dönemde ilaç yetersizliğinden ortaya çıkan acil bir kriz söz konusuydu ve bu ciddi bir emniyet riski teşkil etmekteydi. Ancak özellikle de kriz zamanlarında, farmakolojik ilaç bağışlarına izin vermenin beraberinde getirdiği ciddi emniyet endişeleri de mevcuttur. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), bağışlanan farmakolojik ilaçların son kullanma tarihlerinin dolmuş olma, yanlış koşullarda depolanmış olma veya zaten krizde olan ülkelerin omzuna yüksek maliyetli inceleme ve depolama sorumlulukları yükleme ihtimallerine karşı uyarmaktadır (Dünya Sağlık Örgütü, Tıbbi bağış yönergeleri, sayfa 6). Meta, Kısıtlı Ürün ve Hizmetler ilkesi kapsamında istisnalar uygularken bunu dikkate almalıdır. Buna ek olarak, Meta'nın platformlarında kullanıcılara potansiyel olarak zararlı ilaçları paylaşma ve alıp verme izni vermek, bunların yasadışı veya tehlikeli amaçlarla kullanımına yol açabilir.

Bu geçerli endişelere rağmen Kurul, Sri Lanka'daki ekonomik kriz ve tıbbi malzeme yetersizliği göz önünde bulundurulduğunda, Meta'nın ülkede ilaç bağışlamak, hediye etmek veya talep etmek isteyen içeriklere izin vermek üzere geniş ölçekli bir "ilkenin özü" istisnası uygulama kararını haklı bulmaktadır. İnsanların sağlık hizmetlerine zaruri erişiminin muhafaza edilmesi amacıyla, ağır ekonomik kriz dönemindeki bu nispeten acil ihtiyaç öncelikli olmalıdır. İlaçların depolanmasıyla ve kötüye kullanımıyla ilgili endişeler, Meta tarafından ilke istisnası hakkında düzgün şekilde bilgilendirildikleri sürece, yerel yetkililer ve ilaçların dağıtımıyla ilgilenen kuruluşlar gibi diğer sorumlu taraflarca en aza indirilebilir.

II. Yaptırım işlemi

Kurulun sorularından birine verdiği yanıtta Meta, bir "ilkenin özü" istisnasını başlatma ve bu istisnayı sonlandırma kararında çeşitli dahili ekiplerin rol oynayabileceğini açıklamıştır. Emniyet, insan hakları ve ilgili bölge hakkında uzman olan ekipler buna dahil olabilmektedir. Bir istisna zamana dayalı olduğunda, Meta bu istisnayı periyodik olarak değerlendirmekte ve yenileme ya da sonlandırma yönünde karar vermektedir. Meta, şirketin dahili ekipleri "Sri Lanka'daki tıbbi kriz yeterince hafiflemiştir ve bu noktada artık Facebook'ta denetlenmeyen tıbbi ilaç bağışı çağrılarının potansiyel istismar riski, kalan avantajlardan daha ağır basmaktadır" şeklinde bir beyanda bulunduktan sonra, bu vakadaki istisnanın 10 Kasım 2022 tarihinde sonlandırıldığını ifade etmiştir. Kurulun buna karşılık olarak sorduğu bir sorunun ardından Meta şu açıklamayı yapmıştır:

Anladığımız kadarıyla krizi hafifleten iki şey meydana geldi: (i) çok yönlü bağışçı ajanslarından, STK'lerden ve devletlerden gelen yeni ilaç bağışları yaşanan yetersizlikleri hafifletti ve (ii) yeni geçici hükümet, zaruri ilaçların alımı için yapılacak harcamalara öncelik verdi. Bunun yanı sıra yerel hastanelerin uluslararası kurumlardan ve Hindistan'dan tıbbi malzemeleri ve bir kısmı hususi olarak ilaç satın alımına yöneltilen kredi sınırlarını koordine etmek için merkezi bir sistem kurması gibi diğer olumlu gelişmelerle de karşılaştık.

Meta, Kurulun bir diğer sorusuna yanıt olarak şu açıklamayı yapmıştır:

İlke istisnası sadece Sri Lanka pazarında uygulandı. İstisnayı bu pazarın dışındaki gönderilere genişletmedik. Sri Lanka pazarı Sri Lanka'da paylaşılan içerikleri barındırmakla birlikte, pazar yönlendirmemiz nedeniyle Sri Lanka dışında Sinhala dilinde paylaşılan içerikleri de barındırabilir.

Meta'nın istisnanın Sri Lanka dışına uygulanıp uygulanmadığından emin olmadığına dikkat çeken Kurul, Meta'nın istisnanın etkisini öngörmek üzere daha iyi bir pozisyonda olmasını sağlamak amacıyla şirketi yaptırım sistemlerini ve uygulamalarını gözden geçirmeye teşvik etmektedir. Kurul, görüldüğü kadarıyla Meta'nın bu istisnanın uygulanmasını Sri Lanka pazarına ve Sinhala diline kısıtlamış olmasına da dikkat çekmektedir. Sri Lanka'nın iki resmi dilinden biri Sinhala, diğeri ise çoğunlukla ülkedeki ve diasporadaki Tamil ve Müslüman etnik azınlıklar tarafından konuşulan Tamilcedir. Kasıtsız ayrımcılıktan kaçınmak amacıyla, geniş ölçekli istisnalar, etkilenebilecek insanların etnik ve dilbilimsel çeşitliliğine karşı hassas olmalıdır.

III. Şeffaflık

Kurul, Meta'nın Şeffaflık Merkezi'nde ya da Topluluk Standartları'nda "ilkenin özü" istisnası hakkında hiçbir bilgi yayınlamadığına dikkat çekmektedir. Meta'nın "ilkenin özü" istisnalarını uygulayıp uygulamayacağına ve bu istisnaları ne zaman geniş ölçekte uygulayacağına karar verirken kullandığı kriterleri sunan bir sayfa, kullanıcılara faydalı olacaktır. Buna ek olarak Meta, bu istisnadan yararlanan içeriklerin bazı örneklerini vermelidir. Son olarak şirket, başlatılma ve sonlandırılma nedenlerinin açıklamalarıyla birlikte, geniş ölçekli olarak uyguladığı tüm "ilkenin özü" istisnalarının listesini Şeffaflık Merkezi'ne eklemelidir. Şeffaflık Merkezi'ndeki bu sayfa; uygulandıkları durumların sayısı, etkilenen bölgeler ve/veya etkilenen diller dahil olmak üzere, uygulanan "ilkenin özü" istisnaları hakkında toplu verileri de içermelidir. Böylece bu yaklaşım, Meta'nın Kurul tarafından verilen tavsiyelere yanıt olarak üstlendiği eylemlerin ardından evrimleşen ve önemli ilerleme kaydeden güncel haber değeri taşıma istisnasına benzer olacaktır. Haber değeri taşıma istisnasında olduğu gibi "ilkenin özü" istisnası da Facebook ve Instagram'daki tüm içerik ilkelerine uygulanabilen genel bir istisna olduğundan, bu durum özellikle önem taşımaktadır.

8.2 Meta'nın insan hakları sorumluluklarıyla uyumluluk

Kurul, içeriğin yayında bırakılmasının, Meta'nın insan hakları sorumluluklarıyla tutarlı olduğu görüşündedir. Meta, BM İş Dünyası ve İnsan Haklarına Dair Rehber İlkeleri (BM Rehber İlkeleri) kapsamında insan haklarına riayet etme taahhüdünde bulunmuştur. Şirketin Kurumsal İnsan Hakları İlkesi, bu taahhüde Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi'ne (ICCPR) riayet etmenin de dahil olduğunu belirtmektedir.

Meta'nın istisna uygulama kararına yön veren unsurlardan biri de insanların sağlık ve yaşama hakkıyla ilgili bir endişe olmuştur. Kurul ayrıca, ifade özgürlüğü açısından sağlıkla ilgili bilgilerin bilhassa önem taşıdığına dikkat çekmektedir (A/HRC/44/49, paragraf 6). Tıbbi malzemelere erişime büyük ölçüde engel olan ağır siyasi ve ekonomik kriz yüzünden Sri Lanka'da bu haklar tehlikeye maruz kalmıştır.

İfade özgürlüğü (Madde 19 ICCPR)

İfade özgürlüğü hakkının kapsamı oldukça geniştir. ICCPR Madde 19, paragraf 2'de, kamusal meseleler hakkındakiler dahil olmak üzere ifadelere ilave koruma verilmektedir (Genel Yorum No. 34, paragraf 11). İfade özgürlüğü, büyük kamusal öneme sahip meselelerle ilgili olduğundan bir sağlık krizi sırasında bilhassa önemli olabilir. İfade özgürlüğü hakkında BM Özel Raportörü şunu vurgulamıştır: "tehditlerin, gözdağının ve cezaların engel olmadığı serbest bilgi akışı hem yaşamı ve sağlığı korur hem de kritik sosyal, ekonomik, siyasi ve ilkelerle ilgili diğer tartışmaları ve karar süreçlerini teşvik eder" (A/HRC/44/49). Bu vakadaki içerik, Sri Lanka'da ağır bir ekonomik kriz sonucunda insanların sağlık ve yaşam haklarının karşı karşıya kaldığı riskleri azaltmayı amaçlayan eylemleri koordine etmektedir.

Bir devlet tarafından ifade özgürlüğüne getirilecek her türlü kısıtlama yasalara uygun olma, meşru amaç ve gerekli ve orantılı olma koşullarını karşılamalıdır (Madde 19, paragraf 3, ICCPR). Bu gereklilikler sıklıkla "üç bölümden oluşan test" olarak anılmaktadır. Kurul, hem değerlendirilmekte olan içerik kararının kendisiyle ilgili olarak hem de bunun Meta'nın genel içerik yönetişimi yaklaşımı hakkında gösterdiklerini ele alarak, Meta'nın gönüllü olarak verdiği insan hakları taahhütlerini yorumlamak üzere bu çerçeveyi kullanmaktadır. İfade özgürlüğü hakkında BM Özel Raportörü'nün dile getirdiği gibi, "şirketler devletlerle aynı yükümlülükleri taşımasa da etkileri gereği kullanıcıların ifade özgürlüğünü koruma noktasında aynı soruları değerlendirmeleri gerekir" (A/74/486, paragraf 41). Bu vakada Kurul, "üç parçadan oluşan testi" Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardı kapsamındaki ilgili kurallarına ve bundan daha geniş kapsamlı olan "ilkenin özü" istisnasına uygulamıştır.

I. Yasalara uygun olma (kuralların netliği ve erişilebilirliği)

Yasalara uygun olma prensibi, ifade özgürlüğünü sınırlamak için devletler tarafından kullanılan tüm kuralların net ve erişilebilir olmasını şart koşmaktadır (Genel Yorum 34, paragraf 25). Yeterince belirgin olmamaları, kuralların öznel bir şekilde yorumlanmasına ve keyfi bir şekilde uygulanmasına yol açabilir. Bireyler, davranışlarını ayarlayabilmek adına, kendilerini ifade etmelerinin sınırlanıp sınırlanmayacağını ve nasıl sınırlanabileceğini belirlemek için yeterli bilgiye sahip olmalıdır. İçerik moderasyonunu ele alan 2018 tarihli bir raporda ve ICCPR Madde 19'un yasalara uygun olma standartlarında İfade özgürlüğü hakkında BM Özel Raportörü, çevrimiçi ifadeleri yöneten kurallarda "netlik ve belirginlik" ihtiyacını vurgulamıştır (A/HRC/38/35, paragraf 46). Meta'nın Facebook'taki içerik kuralları için yorumlamak gerekirse kullanıcılar neye izin verilip neyin yasaklandığını anlayabilmelidir. Kurul, Meta'nın "farmakolojik ilaçlar talep eden" içerik yasağının kullanıcılar açısından anlaşılır olduğu ancak "ilkenin özü" istisnaları dahil olmak üzere kuraldaki istisnaların kullanıcılar açısından yeterince net ve erişilebilir olmadığı sonucuna varmıştır. Haklara getirilen kısıtlamaların net olması gerektiğinden, ilgili kısıtlamaların istisnaları da kullanıcıların neleri paylaşabileceğini ve neleri paylaşamayacağını anlayabileceği ölçüde net olmalıdır. Öte yandan, daha fazla ifadeye izin veren bir istisnanın düzgün şekilde dile getirilememesi yasalara uygun olma standardını tam anlamıyla karşılamamakla birlikte, istisna uygulandığı sırada Sri Lanka'daki bağlam göz önünde bulundurulduğunda, bu vakadaki istisnanın uygulanma biçimini de sarsmamaktadır.

Kurul, Kısıtlı Ürün ve Hizmetler ilkesinin herkese açık metninde Meta'nın "tıbbi bağlamda ilaçların uygun maliyetli olup olmadığından, erişilebilirliğinden veya etkililiğinden" bahseden içeriklere izin verme istisnasının nasıl yorumlandığı hakkında yeterince bilgi sağlamadığına dikkat çekmektedir. Meta'nın içerik moderatörlerine verdiği dahili yönergeler bununla ilgili örnekler sağlamaktadır. Kullanıcılar, kuralları ihlal etmeden neleri paylaşıp neleri paylaşamayacağını anlayabilmelidir. Bu nedenle Kurul, bu istisnaların yeterince net olmamasından endişe duymaktadır. Meta, dahili yönergelerine paralel örnekler vermek suretiyle, şirketin içerik ilkelerini nasıl yorumladığı hakkında kullanıcılara daha net yönergeler sağlamalıdır.

Kurul, Topluluk Standartları'nın herhangi bir yerinde "ilkenin özü" istisnasından bahsedilmediğine de dikkat çekmektedir. Facebook Topluluk Standartları, şirketin zaman zaman belirli bölge veya ülkelerde kurallarında geniş ölçekte kısa vadeli "ilkenin özü" istisnaları uyguladığını açıklamamaktadır. Şu anda bu konuda herkesin erişebileceği bir açıklama bulunmadığından, kullanıcıların "ilkenin özü" istisnası veya bu istisnanın Topluluk Standartları genelinde uygulanma biçimi hakkında bilgi edinmesinin hiçbir yolu yoktur. Meta'nın ilkelerine uygulanan gizli ve takdir yetkisine bağlı istisnalar, yasalara uygun olma standardıyla uyuşmamaktadır. Kurulun sorularına verdiği yanıtlardan birinde Meta, Sri Lanka'daki krizin başladığı dönemde şirketin henüz Kriz İlkesi Protokolünü kullanıma sunmadığını dile getirmiş ancak gelecekteki krizler için "çatışma dönemlerinde farmakolojik ilaçlar isteyen, bağışlayan veya hediye eden içeriklere yönelik istisna, protokol kapsamında belgelenen ilke destek noktalarından biridir" demiştir. Ancak Meta ile yürüttüğü yazışmalar sonucunda Kurul, bu tür istisnaların uygulanması için kriterlerde ve protokollerde netliğin (ör. yerel yetkililerle ve harici paydaşlarla danışmanlık) yeterli olmadığına dikkat çekmektedir. Kurul, istisnaları başlatma ve sonlandırma kararlarının tutarlı olması amacıyla, istisnaların uygulanmasına nesnel kriterlerle yön verilmesini sağlamanın önemini vurgulamaktadır. Dolayısıyla Kurul, Meta'ya "ilkenin özü" istisnası ve şirketin bu istisnayı tüm Topluluk Standartları genelinde uygularken kullandığı kriterler hakkında herkese açık bir şekilde bilgi açıklamasını tavsiye etmektedir.

Kurul, büyük miktardaki içerikleri küresel bir ölçekte modere ederken, açık adaletsizlikleri önlemek üzere uygulanabilecek "her şeyi kapsayan" bir istisnanın gerekli olduğunu kabul etmektedir. Ancak bu tür bir istisnayı değerlendirirken kullanılan kriterler mutlaka herkese açık olmalıdır. Dahası, Meta'nın kriz durumlarında farmakolojik ilaç bağışları için zaman zaman yaptığı üzere bu tür bir istisna mütemadiyen aynı biçimde kullanıldığında, şirket bunun ilgili ilkede istisna olarak öngörülüp öngörülmeyeceğini dikkatli bir şekilde değerlendirmelidir.

Son olarak, bir içeriği şikayet eden kullanıcılar şikayet ettikleri içerik bir "ilkenin özü" istisnasından yararlanabiliyorsa bu konuda bilgilendirilmemektedir. Kurula verdiği cevaplarda Meta, şirketin "kullanıcıları geniş ölçekli ilke istisnaları konusunda doğrudan bilgilendirmediğini" teyit etmiştir. Kurul, "Kolombiya Protestoları" kararında (2021-010-UA), Meta'ya bir içerik haber değeri taşıma istisnasından yararlandığı için şirketin platformlarında bırakıldığı zaman bu içeriği şikayet eden kullanıcıları bilgilendirmesini tavsiye etmiştir. Meta bu tavsiyeyi uygulayıp uygulamayacağını değerlendirmeye devam etmektedir. Benzer şekilde, bir "ilkenin özü" istisnasından yararlanan içerikleri şikayet eden kullanıcıların bilgilendirilmesi, kullanıcıların bu tür istisnaların beraberinde neler getirdiğini ve ilkeye aykırı düşen bir içeriğin neden hâlâ platformda erişilebilir olduğunu daha iyi anlamasına yardımcı olacaktır.

II. Meşru amaç

ICCPR Madde 19, devletlerin ifade özgürlüğünü ancak meşru amaçları ileri taşımak için kısıtlayabileceğini öngörmektedir. Bu meşru amaçlar şöyle ifade edilmiştir: "başkalarının haklarına veya itibarlarına riayet, [...] ulusal güvenliğin veya kamu düzeninin (ordre public) korunması, halk sağlığı veya genel ahlak."

Meta'nın farmakolojik ilaçları "bağışlama veya hediye etme girişiminde bulunan" ve "isteyen" içeriklere yönelik genel yasağı; kamu emniyetini ve halk sağlığını (Madde 19, paragraf 3, ICCPR), başkalarının sağlık hakkını (Madde 12, ICESCR) ve başkalarının yaşama hakkını (Madde 6, ICCPR) korumayı amaçlamaktadır ve bunların hepsi meşru amaçlardır. Meta, karar gerekçesinde "bu içerik, kontrole tabi maddelerin yasadışı aktarımını veya farmakolojik ilaçların bir tıp uzmanından reçete veya talimat almamış kullanıcılara ticaretini mümkün kılabilir" ifadesini kullanmıştır. Bu, Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler ilkesinin girişinde ifade ettiği, ilkenin "emniyeti teşvik etmek ve insanları potansiyel zararlı faaliyetlerden caydırmak" üzere tasarlandığını belirten gerekçeyle paraleldir.

III. Gerekli ve orantılı olma

Gerekli ve orantılı olma prensibi uyarınca, ifade özgürlüğüne getirilen her türlü kısıtlama "koruyucu işlevini yerine getirmeye uygun olmalıdır; koruyucu işlevini yerine getirebilecek araçlar arasında en az müdahaleci olanı olmalıdır ve korunanların çıkarı açısından orantılı olmalıdır" (Genel Yorum 34, paragraf 34).

Sri Lanka'da Sri Lankalıların ilaçlara erişimine engel olarak onların sağlık ve yaşam hakkını tehlikeye atan ağır siyasi ve ekonomik kriz göz önünde bulundurulduğunda; bu vakada Kısıtlı Ürün ve Hizmetler İlkesinin uygulanması, ifade özgürlüğüne getirilen orantılı bir kısıtlama olmayacaktır. Ancak Meta'nın "ilkenin özü" istisnasını uygulaması, kriz sırasında Sri Lankalıların yaşam ve sağlık hakkını korumuştır.

9. Gözetim Kurulu kararı

Gözetim Kurulu, Meta'nın içeriği yayında bırakma kararını onaylamaktadır.

10. İlke tavsiyesi beyanı

A. İçerik İlkesi

1. Kullanıcılara daha fazla netlik sağlamak amacıyla Meta, tıpkı haber değeri taşıma istisnasında yaptığı gibi, kural metni katı bir şekilde yorumlanınca ilgili Topluluk Standardının gerekçesiyle ve Meta'nın değerleriyle tutarsız bir sonuç elde ediliyorsa istisnaların uygulanabileceğini Topluluk Standartları'nın ana yönlendirme sayfasında açıklamalıdır. Şirket, "ilkenin özü" istisnası hakkında bilgiler sağlayan Şeffaflık Merkezi sayfasının bağlantısına yer vermelidir. Kurul için bu tavsiyenin yerine getirilme kriteri, Topluluk Standartları'na bu açıklamanın eklenmesi olacaktır.

B. Yaptırım

2. Kullanıcılara daha kesin bilgiler sağlamak amacıyla Meta, şikayet edilen içerikler bir "ilkenin özü" istisnasından yararlanıyorsa bunu kullanıcılara iletmelidir. Kurulun "Kolombiya protestoları" vakasındaki (2021-010-FB-UA) tavsiyesine yanıt olarak belirtildiği üzere Meta'nın kendi kullanıcı bildirimi sistemlerini denetlemek üzere yakınlarda yürüttüğü çalışmalar kapsamında Meta, değerlendirildikten sonra ihlalde bulunduğu tespit edilen ancak bir "ilkenin özü" istisnası nedeniyle platformda bırakılan içerikleri şikayet eden tüm kullanıcıları bu konuda bilgilendirmelidir. Bu bildirim, "ilkenin özü" istisnası hakkında bilgiler sağlayan Şeffaflık Merkezi sayfasının bağlantısını içermelidir. Kurul için bu tavsiyenin yerine getirilme kriteri, Meta'nın bu tavsiyede açıklanan bildirim protokolünü kullanıma açması olacaktır.

C. Şeffaflık

3. Kurulun "İran protesto sloganı" vakasındaki (2022-013-FB-UA) beş ve altı numaralı tavsiyelerine paralel olarak Kurul, Meta'nın haber değeri taşıma istisnası hakkında yayınladığı bilgilere benzer şekilde, Şeffaflık Merkezi'nde "ilkenin özü" istisnası hakkında bilgiler paylaşması gerektiğine dikkat çekmektedir. Meta, Şeffaflık Merkezi'nde şunları yapmalıdır: (i) "ilkenin özü" istisnalarının geniş ölçekli ya da dar kapsamlı olabileceğini açıklama; (ii) bu istisnadan faydalanan içeriklerin örneklerini verme; (iii) Meta'nın "ilkenin özü" istisnalarını hangi durumlarda geniş ölçekli yapacağını belirlerken kullandığı kriterleri sağlama ve (iv) son üç yıl içinde Meta'nın uyguladığı tüm geniş ölçekli "ilkenin özü" istisnalarının listesini ve Meta'nın her birini başlatma ve sonlandırma kararlarının gerekçelerini ekleme. Meta, yeni istisnalar uygulandıkça bu listeyi güncel tutmalıdır. Kurul için bu tavsiyenin yerine getirilme kriteri, Meta'nın bu bilgileri Şeffaflık Merkezi'nde herkese açık hale getirmesi olacaktır.

4. Kurulun "İran protesto sloganı" vakasındaki (2022-013-FB-UA) beş ve altı numaralı tavsiyelerine paralel olarak Kurul; uygulandıkları durumların sayısı, etkilenen bölgeler ve/veya etkilenen diller dahil olmak üzere, Meta'nın uygulanan "ilkenin özü" istisnaları hakkında toplu verileri Şeffaflık Merkezi'nde herkese açık bir şekilde paylaşması gerektiğine dikkat çekmektedir. Meta, yeni "ilkenin özü" istisnaları uygulandıkça bu bilgileri güncel tutmalıdır. Kurul için bu tavsiyenin yerine getirilme kriteri, Meta'nın bu bilgileri Şeffaflık Merkezi'nde herkese açık hale getirmesi olacaktır.

*Prosedür notu:

Gözetim Kurulunun kararları beş Üyeden oluşan alt kurullar tarafından hazırlanmaktadır ve Kurulun çoğunluğu tarafından onaylanma şartı aranmaktadır. Kurul kararları, tüm Üyelerin kişisel görüşlerini yansıtmayabilir.

Bu vaka kararında, Kurul adına bağımsız araştırmalar yürütülmüştür. Hem merkezi Gothenburg Üniversitesi'nde bulunan ve altı kıtadan 50'yi aşkın sosyal bilimciden oluşan ekibiyle faaliyet gösteren bağımsız bir araştırma enstitüsü hem de dünyanın dört bir yanından 3200'ü aşkın ülke uzmanı Kurula yardımcı olmuştur. Jeopolitik, güven, emniyet ve teknolojinin kesişimine odaklanan Duco Advisors danışmanlık firması da Kurula yardımlarını sunmuştur. Sosyal medya trendleri hakkında açık kaynaklı araştırmalar yürüten Memetica kuruluşu da analizlerini temin etmiştir.