Bot phát hiện nội dung tại Myanmar

Tóm tắt trường hợp

Ủy ban Giám sát đã hủy bỏ quyết định mà Facebook đưa ra khi gỡ một bài viết bằng tiếng Miến Điện do bài viết vi phạm Tiêu chuẩn cộng đồng về Ngôn từ gây thù ghét. Ủy ban thấy rằng bài viết không nhắm đến người Trung Quốc mà là nhà nước Trung Quốc. Cụ thể, đây là một bài viết thảo luận vấn đề chính trị liên quan đến vai trò của chính phủ Trung Quốc tại Myanmar, trong đó sử dụng ngôn từ tục tĩu khi đề cập đến chính sách của chính phủ Trung Quốc tại Hồng Kông.

Giới thiệu về trường hợp

Vào tháng 04/2021, một người dùng Facebook (có vẻ như ở Myanmar) đã đăng nội dung bằng tiếng Miến Điện trên dòng thời gian của mình. Bài viết thảo luận những cách để hạn chế nguồn tài trợ cho quân đội Myanmar sau cuộc đảo chính tại nước này vào ngày 01/02/2021. Bài viết đề xuất nên nộp tiền thu thuế cho Ủy ban Đại diện Quốc hội Myanmar CRPH (Committee Representing Pyidaungsu Hluttaw) - nhóm các nhà lập pháp phản đối cuộc đảo chính. Bài viết nhận được khoảng nửa triệu lượt xem và không bị người dùng Facebook nào báo cáo.

Facebook dịch phần được cho là vi phạm trong bài viết của người dùng này như sau: "Hong Kong people, because the fucking Chinese tortured them, changed their banking to UK, and now (the Chinese) they cannot touch them" (Vì bị lũ khốn Trung Quốc hành hạ, người Hồng Kông đã thay đổi sang tài khoản ngân hàng tại Vương quốc Anh và giờ thì (người Trung Quốc) chúng không động được vào người Hồng Kông nữa). Facebook đã gỡ bài viết này do vi phạm Tiêu chuẩn cộng đồng của công ty về Ngôn từ gây thù ghét. Tiêu chuẩn này nghiêm cấm nội dung nhắm đến một người hoặc nhóm người dựa trên chủng tộc, dân tộc hoặc nguồn gốc quốc gia của họ bằng "lời lẽ hoặc cụm từ tục tĩu nhằm mục đích lăng mạ".

Cả 4 người xét duyệt nội dung phụ trách xem xét bài viết này đều đồng tình rằng bài viết vi phạm quy tắc của Facebook. Trong đơn kháng nghị gửi đến Ủy ban, người dùng cho biết họ đăng nội dung này để "stop the brutal military regime" (ngăn chặn chế độ quân đội tàn bạo).

Kết luận chính

Trường hợp này nêu bật tầm quan trọng của việc xem xét ngữ cảnh khi thực thi chính sách về ngôn từ gây thù ghét, cũng như tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền phát ngôn chính trị. Điều này đặc biệt phù hợp trong bối cảnh cụ thể của Myanmar sau cuộc đảo chính tháng 02/2021 và Facebook đóng vai trò là phương tiện truyền thông chủ đạo tại quốc gia này.

Bài viết sử dụng cụm từ "$တရုတ်" trong tiếng Miến Điện, theo bản dịch của Facebook là "fucking Chinese" (hay "sout ta-yote") có nghĩa là "lũ khốn Trung Quốc". Theo Facebook, từ "ta-yote" trong quan niệm văn hóa và ngôn ngữ đều có sự nhập nhằng về danh tính/ý nghĩa giữa đất nước Trung Quốc với người Trung Quốc". Facebook nêu rõ rằng do bản chất của từ "ta-yote", cũng như việc người dùng không "chỉ rõ là từ này nói đến đất nước/chính phủ Trung Quốc" nên công ty đã xác định rằng "ít nhất thì người dùng đang đề cập đến người Trung Quốc". Vì vậy, Facebook đã gỡ bài viết do vi phạm Tiêu chuẩn cộng đồng của công ty về Ngôn từ gây thù ghét.

Do trong tiếng Miến Điện, từ này được dùng chung để chỉ một đất nước lẫn người dân của đất nước đó, nên ngữ cảnh là mấu chốt để hiểu ý nghĩa mà người dùng muốn truyền đạt. Dựa vào một số yếu tố, Ủy ban tin rằng người dùng không nhắm đến người Trung Quốc mà là nhà nước Trung Quốc.

Trong bài viết, phần được cho là vi phạm quy tắc của Facebook đã dùng từ "torture" (hành hạ) hoặc "persecution" (ngược đãi) để đề cập đến các chính sách tài chính của Trung Quốc tại Hồng Kông, chứ không phải hành động của các cá nhân hay người Trung Quốc tại Myanmar. Cả hai biên dịch viên của Ủy ban đều chỉ ra rằng trong trường hợp này, từ "ta-yote" nói đến nhà nước. Khi được hỏi liệu có thể có bất cứ sự mơ hồ nào về đối tượng được nói đến trong trường hợp này không, các biên dịch viên đều khẳng định là không. Các biên dịch viên của Ủy ban cũng nêu rõ bài viết chứa các từ là danh xưng thường dùng giữa chính phủ Myanmar và đại sứ quán Trung Quốc. Ngoài ra, mặc dù bài viết nhận được nửa triệu lượt xem và hơn 6.000 lượt chia sẻ nhưng không bị người dùng nào báo cáo. Các bình luận công khai cũng cho rằng tinh thần chung của bài viết là một cuộc thảo luận chính trị.

Do bài viết không nhắm đến con người dựa trên chủng tộc, dân tộc hoặc nguồn gốc quốc gia mà nhắm đến một nước, Ủy ban nhận thấy bài viết không vi phạm Tiêu chuẩn cộng đồng của Facebook về Ngôn từ gây thù ghét.

Quyết định của Ủy ban Giám sát

Ủy ban Giám sát hủy bỏ quyết định gỡ nội dung mà Facebook đưa ra, đồng thời yêu cầu công ty khôi phục bài viết.

Trong phần nội dung tư vấn về chính sách, Ủy ban đề xuất Facebook nên:

• Đảm bảo rằng Tiêu chuẩn triển khai nội bộ của công ty có phiên bản bằng ngôn ngữ mà người kiểm duyệt dùng để xét duyệt nội dung. Nếu cần phải ưu tiên thì trước hết, Facebook nên tập trung vào những trường hợp có rủi ro nghiêm trọng hơn về nhân quyền.

*Phần tóm tắt trường hợp cung cấp thông tin tổng quan về trường hợp và không có giá trị tiền lệ.

Toàn bộ quyết định cuối cùng

1. Tóm tắt quyết định

Ủy ban Giám sát không tán thành việc Facebook quyết định gỡ nội dung do vi phạm Tiêu chuẩn cộng đồng về Ngôn từ gây thù ghét. Ủy ban thấy rằng bài viết này không phải là ngôn từ gây thù ghét.

2. Mô tả trường hợp

Vào tháng 04/2021, một người dùng Facebook (có vẻ như ở Myanmar) đã đăng nội dung bằng tiếng Miến Điện trên dòng thời gian của mình. Bài viết thảo luận những cách để hạn chế nguồn tài trợ cho quân đội Myanmar sau cuộc đảo chính tại nước này vào ngày 01/02/2021. Bài viết đề xuất nên nộp tiền thu thuế cho Ủy ban Đại diện Quốc hội Myanmar CRPH (Committee Representing Pyidaungsu Hluttaw) - nhóm các nhà lập pháp phản đối cuộc đảo chính. Bài viết nhận được khoảng 500.000 lượt xem, 6.000 lượt bày tỏ cảm xúc và 6.000 lượt chia sẻ. Không có người dùng Facebook nào báo cáo bài viết này.

Facebook dịch phần được cho là vi phạm trong bài viết của người dùng này như sau: "Hong Kong people, because the fucking Chinese tortured them, changed their banking to UK, and now (the Chinese) they cannot touch them" (Vì bị lũ khốn Trung Quốc hành hạ, người Hồng Kông đã thay đổi sang tài khoản ngân hàng tại Vương quốc Anh và giờ thì (người Trung Quốc) chúng không động được vào người Hồng Kông nữa). Một ngày sau khi đăng, Facebook đã gỡ bài viết theo Tiêu chuẩn cộng đồng về Ngôn từ gây thù ghét với lý do đây là Ngôn từ gây thù ghét thuộc "Cấp độ 2". Tiêu chuẩn này nghiêm cấm nội dung nhắm đến một người hoặc nhóm người dựa trên chủng tộc, dân tộc hoặc nguồn gốc quốc gia của họ bằng "lời lẽ hoặc cụm từ tục tĩu nhằm mục đích lăng mạ".

Theo Facebook, một lượt chia sẻ lại của bài viết đã "tự động được chọn làm một phần trong mẫu gửi cho chuyên viên xét duyệt dùng làm dữ liệu huấn luyện công nghệ phân loại". Trong hoạt động này, Facebook tạo các tập dữ liệu chứa ví dụ về nội dung vi phạm và không vi phạm để huấn luyện các quy trình tự động phát hiện và thực thi dự đoán nội dung có vi phạm chính sách của Facebook hay không. Người xét duyệt đã xác định rằng bài viết được chia sẻ vi phạm Tiêu chuẩn cộng đồng về Ngôn từ gây thù ghét. Mặc dù mục đích của quy trình này là tạo các tập dữ liệu về nội dung để huấn luyện công nghệ phân loại, bài viết được chia sẻ đã bị xóa ngay sau khi phát hiện vi phạm.

Vì bài viết được chia sẻ bị phát hiện vi phạm quy tắc của Facebook, một "Bot đảm nhiệm tác vụ quản trị" tự động xác định bài viết gốc để xét duyệt. Facebook giải thích rằng Bot đảm nhiệm tác vụ quản trị là một tài khoản Facebook nội bộ, không đưa ra đánh giá nào về nội dung mà thực hiện "nhiều hành động khác nhau thông qua hệ thống thực thi dựa trên các quyết định do con người hoặc hệ thống tự động hóa đưa ra". Sau đó, 2 chuyên viên xét duyệt đã phân tích bài viết gốc. Cả hai người đều xác định đây là Ngôn từ gây thù ghét thuộc "Cấp độ 2" nên nội dung đã bị gỡ. Người dùng đã kháng nghị với Facebook về việc gỡ nội dung nhưng chuyên viên xét duyệt thứ 4 vẫn giữ nguyên quyết định gỡ này. Theo Facebook, "[t]ất cả những người xét duyệt trong trường hợp này đều là thành viên trong đội ngũ xét duyệt nội dung bằng tiếng Miến Điện của Facebook". Sau đó, người dùng đã gửi đơn kháng nghị cho Ủy ban Giám sát.

3. Thẩm quyền và phạm vi

Ủy ban Giám sát có thẩm quyền xem xét quyết định của Facebook theo đơn kháng nghị của người dùng có bài viết bị gỡ bỏ (Mục 1, Điều 2 trong Điều lệ; Mục 2.1, Điều 2 trong Quy chế). Ủy ban có thể tán thành hoặc hủy bỏ quyết định đó (Mục 5, Điều 3 trong Điều lệ). Các quyết định của Ủy ban mang tính ràng buộc và có thể bao gồm nội dung tư vấn chính sách, trong đó chứa các đề xuất. Các đề xuất này không mang tính ràng buộc nhưng Facebook phải phản hồi các đề xuất đó (Mục 4, Điều 3 trong Điều lệ). Ủy ban là một cơ chế khiếu nại độc lập để giải quyết các tranh chấp theo cách minh bạch và có nguyên tắc.

4. Các tiêu chuẩn có liên quan

Ủy ban Giám sát xem xét các tiêu chuẩn sau đây khi đưa ra quyết định:

I. Tiêu chuẩn cộng đồng của Facebook

Tiêu chuẩn cộng đồng của Facebook định nghĩa ngôn từ gây thù ghét là "sự công kích trực tiếp vào mọi người dựa trên những gì mà chúng tôi gọi là đặc điểm được bảo vệ - chủng tộc, dân tộc, nguồn gốc quốc gia, thành phần tôn giáo, thiên hướng tính dục, đẳng cấp, vấn đề sinh lý, giới tính, bản dạng giới và tình trạng khuyết tật hoặc bệnh tật nghiêm trọng". Những nội dung bị cấm thuộc "Cấp độ 2" bao gồm cả lời chửi rủa, được định nghĩa là "[l]ời lẽ hoặc cụm từ tục tĩu nhằm mục đích lăng mạ, bao gồm nhưng không giới hạn ở địt mẹ, đồ chó cái, đồ khốn".

II. Các giá trị của Facebook

Các giá trị của Facebook được trình bày trong phần giới thiệu về Tiêu chuẩn cộng đồng. Giá trị "Bày tỏ ý kiến" được mô tả là giá trị "quan trọng nhất":

Từ trước đến nay, Tiêu chuẩn cộng đồng của chúng tôi luôn có mục tiêu là tạo ra một nơi để mọi người tự do biểu đạt và bày tỏ ý kiến. […] Chúng tôi muốn mọi người được tự do bàn luận về những vấn đề quan trọng với họ, kể cả khi ai đó có thể không đồng ý hoặc phản đối họ.

Facebook giới hạn khả năng ''Bày tỏ ý kiến'' để phục vụ cho 4 giá trị, 2 giá trị có liên quan trong trường hợp này là:

''An toàn'': Chúng tôi cam kết biến Facebook thành một nơi an toàn. Những lời lẽ đe dọa mà có khả năng bài trừ, hăm dọa người khác hoặc khiến họ phải im lặng sẽ không được phép xuất hiện trên Facebook.

''Phẩm giá'' : Chúng tôi tin rằng mọi người đều bình đẳng về phẩm giá và các quyền. Chúng tôi muốn mọi người tôn trọng phẩm giá của người khác, đồng thời không quấy rối hoặc làm mất thể diện của họ.

III. Các tiêu chuẩn về nhân quyền

Nguyên tắc chỉ đạo của Liên Hiệp Quốc về kinh doanh và nhân quyền (UNGP), do Hội đồng Nhân quyền của Liên Hiệp Quốc phê chuẩn vào năm 2011, thiết lập một khung tự nguyện cho các trách nhiệm của doanh nghiệp tư nhân về nhân quyền. Năm 2021, Facebook công bốChính sách về nhân quyền của công ty, trong đó nhắc lại cam kết rằng công ty sẽ tôn trọng các quyền con người theo UNGP. Phân tích của Ủy ban trong trường hợp này dựa trên các tiêu chuẩn sau đây về nhân quyền:

1. Quyền tự do biểu đạt: Điều 19 trong Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR), Chú giải chung số 34, Ủy ban Nhân quyền, 2011
2. Trách nhiệm của các doanh nghiệp: Báo cáo có tên Doanh nghiệp, nhân quyền và khu vực chịu ảnh hưởng của xung đột: tăng cường hành động (A/75/212), Nhóm Phụ trách của Liên Hiệp Quốc về vấn đề nhân quyền, công ty xuyên quốc gia và các tổ chức kinh doanh khác

5. Phần trình bày của người dùng

Trong đơn kháng nghị gửi đến Ủy ban, người dùng cho biết mình đăng nội dung này để "stop the brutal military regime" (ngăn chặn chế độ quân đội tàn bạo) và đưa ra lời khuyên cho các nhà lãnh đạo theo đường lối dân chủ tại Myanmar. Người dùng cũng nhắc lại việc cần thiết phải hạn chế nguồn tài trợ cho chế độ quân đội ở Myanmar. Người dùng tự nhận mình là một "activist" (nhà hoạt động) và đoán rằng người cung cấp tin tức của chế độ quân đội tại Myanmar đã báo cáo bài viết của họ. Người dùng còn cho rằng "someone who understands Myanmar Language" (ai đó hiểu tiếng Myanmar) nên xem xét lại bài viết này.

6. Lời giải thích Facebook đưa ra cho quyết định của mình

Facebook gỡ nội dung này với lý do đây là nội dung công kích thuộc "Cấp độ 2" theo Tiêu chuẩn cộng đồng về Ngôn từ gây thù ghét. Cụ thể, nội dung đã vi phạm chính sách của Facebook nghiêm cấm từ ngữ chửi rủa tục tĩu nhắm đến mọi người dựa trên chủng tộc, dân tộc và/hoặc nguồn gốc quốc gia. Facebook cáo buộc vi phạm vì công ty cho rằng nội dung này là sự công kích nhằm vào người Trung Quốc.

Bài viết chứa cụm từ "$တရုတ်" trong tiếng Miến Điện, theo bản dịch mà đội ngũ khu vực của Facebook đưa ra là "fucking Chinese" (hay "sout ta-yote") có nghĩa là "lũ khốn Trung Quốc". Đội ngũ khu vực của Facebook chỉ rõ thêm rằng "$" có thể dùng làm chữ viết tắt cho "စောက်" hay "sout", dịch ra là "fucking" (khốn kiếp). Theo đội ngũ của Facebook, từ "ta-yote" "trong quan niệm văn hóa và ngôn ngữ đều có sự nhập nhằng về danh tính/ý nghĩa giữa đất nước Trung Quốc với người Trung Quốc". Facebook đã trình bày với Ủy ban tài liệu bí mật đang áp dụng cho trường hợp này, đó là bản hướng dẫn nội bộ mà công ty cung cấp cho người kiểm duyệt, hay còn gọi là Tiêu chuẩn triển khai nội bộ, chỉ ra cách phân biệt ngôn từ nhắm đến mọi người dựa trên đặc điểm được bảo vệ và các khái niệm liên quan đến đặc điểm được bảo vệ.

Trong phần lý do đưa ra quyết định, Facebook cũng lưu ý rằng sau cuộc đảo chính tháng 02/2021, "nhiều báo cáo đã cho thấy tâm lý bài xích người Trung Quốc gia tăng" tại Myanmar và "một số người Trung Quốc đã bị thương, mắc kẹt hay bị thiệt mạng trong một vụ phóng hỏa được cho là nhằm tấn công vào một nhà máy may mặc do Trung Quốc đầu tư vốn tại Yangon, Myanmar". Nhằm trả lời câu hỏi của Ủy ban, Facebook khẳng định rằng công ty không có mối liên hệ nào với chế độ quân đội ở Myanmar về bài viết này.

Facebook nêu rõ rằng do bản chất của từ "ta-yote", cũng như việc người dùng không "chỉ rõ là từ này nói đến đất nước/chính phủ Trung Quốc" nên công ty đã xác định rằng "ít nhất thì người dùng đang đề cập đến người Trung Quốc". Vì vậy, Facebook tuyên bố quyết định gỡ bài viết này tuân thủ Tiêu chuẩn cộng đồng về ngôn từ gây thù ghét.

Facebook cũng nêu rõ quyết định gỡ nhất quán với các giá trị "An toàn" và "Phẩm giá" của công ty khi cân nhắc với giá trị "Bày tỏ ý kiến". Theo Facebook, lời chửi rủa tục tĩu nhắm đến người Trung Quốc "có thể khiến những người đó gặp tổn hại", cũng như "hạ nhục, xúc phạm nhân phẩm và xem nhẹ phẩm giá cá nhân của họ".

Facebook đưa ra lý lẽ rằng quyết định của mình phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế về nhân quyền. Facebook nêu rõ quyết định này tuân thủ những yêu cầu của luật nhân quyền quốc tế về tính hợp pháp, mục đích chính đáng, tính cần thiết và tương xứng. Theo Facebook, chính sách của công ty "dễ thấy" trong Tiêu chuẩn cộng đồng và "từ ngữ mà người dùng đã sử dụng trực tiếp thuộc vào chính sách nghiêm cấm lời lẽ tục tĩu". Ngoài ra, quyết định gỡ nội dung là chính đáng nhằm bảo vệ "quyền không bị phân biệt đối xử và không bị tổn hại của những người khác". Cuối cùng, quyết định gỡ nội dung này là "cần thiết và tương xứng" vì "việc những nội dung chứa ngôn từ tục tĩu nhắm đến người Trung Quốc xuất hiện ngày càng nhiều sẽ "tạo ra môi trường dễ chấp nhận hành động bạo lực hơn và khiến nạn phân biệt đối xử lan tràn trong xã hội"" - trích quyết định 2021-002-FB-UA của Ủy ban liên quan đến trường hợp Zwarte Piet. Facebook cho rằng trường hợp này cũng vậy vì "cả hai đều liên quan đến ngôn từ gây thù ghét nhắm đến con người dựa trên chủng tộc hoặc dân tộc".

7. Bình luận do bên thứ ba gửi đến

Ủy ban Giám sát đã nhận được 10 bình luận công khai liên quan đến trường hợp này. Trong số đó có 5 bình luận được gửi từ Châu Á Thái Bình Dương và Châu Đại Dương, cụ thể là Myanmar, 5 bình luận từ Hoa Kỳ và Canada. Ủy ban nhận được bình luận từ các bên liên quan, bao gồm các nhà bảo vệ nhân quyền và tổ chức xã hội dân sự, tập trung vào quyền tự do biểu đạt và ngôn từ gây thù ghét tại Myanmar.

Các bình luận gửi đến đề cập đến các chủ đề bao gồm: cách dịch và phân tích từ "sout ta-yote"; liệu nội dung là sự công kích nhằm vào đất nước Trung Quốc hay con người Trung Quốc; liệu bài viết có phải là phát ngôn chính trị cần được bảo vệ trong bối cảnh diễn ra cuộc xung đột tại Myanmar hay không; liệu có sự gia tăng tâm lý bài xích người Trung Quốc tại Myanmar sau cuộc đảo chính tháng 02/2021 không; mối quan hệ giữa Trung Quốc với chế độ quân đội ở Myanmar; phương pháp kiểm duyệt nội dung của Facebook, nhất là việc sử dụng, huấn luyện và kiểm tra các công cụ tự động của Facebook đối với nội dung bằng tiếng Miến Điện.

Để đọc các bình luận công khai gửi đến cho trường hợp này, vui lòng nhấp vào đây.

8. Phân tích của Ủy ban Giám sát

Trường hợp này nêu bật tầm quan trọng của ngữ cảnh khi thực thi những chính sách về nội dung được thiết kế để bảo vệ người dùng trước ngôn từ gây thù ghét trong khi vẫn tôn trọng quyền phát ngôn chính trị. Điều này đặc biệt phù hợp trong bối cảnh Myanmar sau cuộc đảo chính tháng 02/2021 và Facebook đóng vai trò là một phương tiện truyền thông quan trọng ở quốc gia này. Ủy ban đã xem xét câu hỏi liệu có nên khôi phục nội dung này hay không dựa trên 3 góc độ: Tiêu chuẩn cộng đồng của Facebook; các giá trị của Facebook; và những trách nhiệm của công ty đối với vấn đề nhân quyền.

8.1 Sự tuân thủ Tiêu chuẩn cộng đồng

Ủy ban thấy rằng để tuân thủ với Tiêu chuẩn cộng đồng về Ngôn từ gây thù ghét mà Facebook đưa ra, công ty nên khôi phục nội dung này. Chính sách của Facebook nghiêm cấm "lời lẽ hoặc cụm từ tục tĩu nhằm mục đích lăng mạ" nhắm đến một người hoặc nhóm người dựa trên chủng tộc, dân tộc hoặc nguồn gốc quốc gia của họ. Ủy ban kết luận rằng bài viết không nhắm đến con người, mà thay vào đó đề cập đến chính sách của chính phủ Trung Quốc tại Hồng Kông, đặt trong ngữ cảnh thảo luận về vai trò của chính phủ Trung Quốc tại Myanmar.

Ngoài các bình luận công khai, Ủy ban cũng đã xem xét 2 bản dịch của văn bản trong bài viết, bao gồm bản dịch của một người nói tiếng Miến Điện sinh sống tại Myanmar và của một người khác cũng nói tiếng Miến Điện nhưng cư trú ở nước ngoài. Các bình luận công khai và biên dịch viên của Ủy ban lưu ý rằng trong tiếng Miến Điện, từ nêu trên dùng để nói đến một nhà nước lẫn người đến từ nhà nước đó. Vì vậy, ngữ cảnh là mấu chốt để hiểu ý nghĩa người dùng muốn truyền đạt. Điều này đặc biệt phù hợp khi áp dụng chính sách của Facebook về Ngôn từ gây thù ghét. Tại thời điểm nội dung bị gỡ, Tiêu chuẩn cộng đồng về Ngôn từ gây thù ghét nghiêm cấm nội dung công kích nhằm vào mọi người dựa trên nguồn gốc quốc gia, nhưng không có quy định cấm nội dung công kích nhằm vào các nước.

Ủy ban đã cân nhắc nhiều yếu tố để đi đến quyết định rằng bài viết này không nhắm đến người Trung Quốc dựa trên chủng tộc, dân tộc hoặc nguồn gốc quốc gia. Thứ nhất, nội dung bao trùm bài viết đó là gợi ý những cách nhằm hạn chế các nguồn tài trợ cho chế độ quân đội và hỗ trợ tài chính cho CRPH. Thứ hai, phần được cho là vi phạm trong bài viết dùng từ "torture" (hành hạ) hoặc "persecution" (ngược đãi) để đề cập đến các chính sách tài chính của Trung Quốc tại Hồng Kông, chứ không phải hành động của các cá nhân hay người Trung Quốc tại Myanmar. Thứ ba, mặc dù việc một bài viết được chia sẻ rộng rãi không bị báo cáo không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc không vi phạm, nhưng bài viết đã nhận được hơn 500.000 lượt xem và trên 6.000 lượt chia sẻ mà không có người dùng nào báo cáo. Thứ tư, cả hai biên dịch viên mà Ủy ban đã tham vấn đều chỉ ra rằng mặc dù từ nêu trên dùng để nói đến một nhà nước lẫn người dân của nước đó, nhưng trong trường hợp này đề cập đến nhà nước. Khi được hỏi có thể có bất cứ sự mơ hồ nào về đối tượng được nói đến trong trường hợp này không, các biên dịch viên đều khẳng định là không. Thứ năm, cả hai biên dịch viên đều chỉ rõ bài viết chứa các từ là danh xưng thường dùng giữa chính phủ Myanmar và đại sứ quán Trung Quốc. Cuối cùng, các bình luận công khai nói chung đều lưu ý tinh thần chung bao trùm bài viết là một cuộc thảo luận chính trị.

Vì vậy, ngôn từ tục tĩu ở đây không nhắm đến con người dựa trên chủng tộc, dân tộc hoặc nguồn gốc quốc gia mà nhắm đến một nhà nước, nên Ủy ban kết luận rằng bài viết không vi phạm Tiêu chuẩn cộng đồng của Facebook về Ngôn từ gây thù ghét. Điều vô cùng quan trọng là phải đảm bảo các chính sách cấm đăng nội dung nhắm đến mọi người dựa trên đặc điểm được bảo vệ không được xem là lá chắn giúp các thể chế và chính phủ các nước tránh khỏi những ý kiến phê bình. Ủy ban công nhận ngôn từ gây thù ghét mang tính bài xích người Trung Quốc là một vấn nạn nghiêm trọng, nhưng bài viết này đề cập đến nhà nước Trung Quốc.

Ủy ban không đồng tình với lý lẽ Facebook đưa ra rằng quyết định gỡ nội dung này dựa theo phần lý do trong quyết định cuối cùng 2021-002-FB-UA của Ủy ban (về việc tán thành quyết định gỡ hình ảnh mô tả hình thức hóa trang khuôn mặt thành người da đen). Trong trường hợp đó, Facebook đã có quy tắc không được đăng nội dung mô tả hình thức hóa trang khuôn mặt thành người da đen. Đồng thời, Ủy ban đã cho phép Facebook áp dụng quy tắc đó đối với nội dung chứa hình ảnh hóa trang thành nhân vật Zwarte Piet có khuôn mặt màu đen. Nhưng trường hợp này thì ngược lại, ngữ cảnh của bài viết cho thấy ngôn từ được sử dụng hoàn toàn không vi phạm quy tắc của Facebook.

Trong quá trình Ủy ban suy xét trường hợp này, Facebook đã cập nhật Tiêu chuẩn cộng đồng về Ngôn từ gây thù ghét, trong đó cung cấp thêm thông tin cho biết công ty cấm đăng nội dung về các "khái niệm" liên quan đến đặc điểm được bảo vệ như thế nào trong một số trường hợp. Quy tắc mới này nêu rõ Facebook "cần có thêm thông tin và/hoặc ngữ cảnh" để thực thi, đồng thời người dùng không được đăng "Nội dung công kích khái niệm, thể chế, tư tưởng, tập quán hoặc tín ngưỡng có liên quan đến các đặc điểm được bảo vệ, có khả năng làm tăng nguy cơ gây tổn hại sắp xảy ra về thể chất, đe dọa hoặc phân biệt đối xử với những người có liên quan đến đặc điểm được bảo vệ đó".

Tại thời điểm Facebook gỡ nội dung, phần này chưa có trong Tiêu chuẩn cộng đồng. Ngoài ra, Facebook không chỉ rõ cho Ủy ban rằng công ty gỡ nội dung theo Tiêu chuẩn đã được cập nhật này. Vì vậy, Ủy ban không phân tích cách áp dụng chính sách mới cho trường hợp này. Tuy nhiên, Ủy ban lưu ý rằng "khái niệm, thể chế, tư tưởng, tập quán hoặc tín ngưỡng" có thể liên quan đến rất nhiều hình thức biểu đạt khác nhau, trong đó có phát ngôn chính trị.

8.2 Sự tuân thủ các giá trị của Facebook

Ủy ban kết luận rằng việc khôi phục nội dung này phù hợp với các giá trị của Facebook. Mặc dù giá trị của Facebook về "Phẩm giá" và "An toàn" là quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh cuộc đảo chính tháng 02/2021 tại Myanmar, nội dung này không gây ra rủi ro cho những giá trị này đến mức đáng để lấy ra làm lý do thay thế cho giá trị "Bày tỏ ý kiến". Ngoài ra, Ủy ban thấy rằng bài viết này mang tính phát ngôn chính trị - trọng tâm của giá trị "Bày tỏ ý kiến".

8.3 Sự tuân thủ các trách nhiệm của Facebook về nhân quyền

Ủy ban kết luận rằng việc khôi phục nội dung này phù hợp với các trách nhiệm của Facebook về nhân quyền với vai trò là một doanh nghiệp. Facebook cam kết tôn trọng các quyền con người theo Nguyên tắc chỉ đạo của Liên Hiệp Quốc về kinh doanh và nhân quyền (UNGP). Chính sách về nhân quyền của công ty nêu rõ cam kết này bao gồm cả Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR).

Điều 19 trong ICCPR đưa ra mức bảo vệ bao quát về quyền biểu đạt. Mức bảo vệ này "đặc biệt cao" đối với quyền biểu đạt và tranh luận về chính trị, kể cả về các cơ quan công quyền (đoạn 38 trong Chú giải chung số 34). Điều 19 yêu cầu các hạn chế mà nhà nước đặt ra với quyền biểu đạt cần thỏa mãn 3 điều kiện, đó là: tính hợp pháp, tính chính đáng và tính cần thiết, tương xứng. Ủy ban kết luận rằng cách xử lý của Facebook đã không làm đúng trách nhiệm của công ty với vai trò là một doanh nghiệp theo 3 điều kiện này.

I. Tính hợp pháp (sự rõ ràng và dễ hiểu của các quy tắc)

Theo luật nhân quyền quốc tế, nguyên tắc về tính hợp pháp yêu cầu các quy tắc mà nhà nước sử dụng để hạn chế quyền biểu đạt phải rõ ràng và có thể tiếp cận (đoạn 25 trong Chú giải chung số 34). Các quy tắc hạn chế quyền biểu đạt cũng phải "hướng dẫn đủ rõ ràng cho những người chịu trách nhiệm thực thi để họ có thể xác định hình thức biểu đạt nào cần hạn chế một cách thích đáng và hình thức nào thì không bị hạn chế" (đoạn 25 trong Chú giải chung số 34).

Tiêu chuẩn cộng đồng về Ngôn từ gây thù ghét nghiêm cấm ngôn từ tục tĩu nhắm đến mọi người dựa trên chủng tộc, dân tộc hoặc nguồn gốc quốc gia. Facebook trình bày với Ủy ban rằng vì khó "xác định ý định bao trùm của bài viết, Facebook xem cụm từ "fucking Chinese" (lũ khốn Trung Quốc) là nói đến cả người Trung Quốc lẫn đất nước/chính phủ Trung Quốc, trừ khi người dùng cung cấp thêm ngữ cảnh cho biết bài viết chỉ đề cập đến đất nước/chính phủ này". Chính sách mặc định cho phép gỡ nội dung không được quy định trong Tiêu chuẩn cộng đồng.

Ủy ban kết luận rằng người dùng đã cung cấp thêm ngữ cảnh cho biết bài viết đề cập đến nhà nước/quốc gia, như đã chỉ ra trong phần phân tích Tiêu chuẩn cộng đồng về Ngôn từ gây thù ghét (Phần 8.1 bên trên). Nhiều chuyên viên xét duyệt của Facebook đã đi đến kết luận khác so với các biên dịch viên của Ủy ban, những người đã gửi bình luận công khai và có lẽ là cả nhiều người trong số hơn 500.000 người dùng đã xem bài viết mà không báo cáo. Do sự bất đồng này, Ủy ban nghi ngờ liệu Facebook đã cung cấp đầy đủ hướng dẫn nội bộ, thông tin và nguồn lực, cũng như chương trình đào tạo cho người kiểm duyệt nội dung hay chưa.

Vì đã kết luận rằng người dùng không vi phạm chính sách của Facebook về Ngôn từ gây thù ghét, Ủy ban không xem xét việc chính sách không công khai mặc định cho phép gỡ nội dung có vi phạm nguyên tắc về tính hợp pháp hay không nữa. Tuy nhiên, Ủy ban bày tỏ lo ngại rằng Tiêu chuẩn cộng đồng đã không nêu rõ về trường hợp chính sách mặc định cho phép gỡ nội dung khi ngôn từ tục tĩu có thể được hiểu là nhắm đến con người hoặc nhà nước. Nói chung, Facebook nên công khai hướng dẫn nội bộ để sửa đổi cách diễn giải Tiêu chuẩn cộng đồng mà công ty hiển thị cho mọi người.

II. Mục đích chính đáng

Mọi biện pháp hạn chế quyền biểu đạt do nhà nước đặt ra đều phải phục vụ cho một trong những mục đích chính đáng nêu trong ICCPR, bao gồm cả "quyền của người khác". Theo Facebook, chính sách về Ngôn từ gây thù ghét nhằm bảo vệ người dùng khỏi tình trạng phân biệt đối xử. Ủy ban đồng ý rằng đây là một mục đích chính đáng.

III. Tính cần thiết và tương xứng

Theo luật nhân quyền quốc tế, nguyên tắc về tính cần thiết và tương xứng yêu cầu các biện pháp hạn chế quyền biểu đạt "phải phù hợp để thực hiện chức năng bảo vệ; phải là công cụ ít xâm phạm nhất trong số những công cụ có thể thực hiện chức năng bảo vệ; phải tương xứng với lợi ích cần được bảo vệ" (đoạn 34 trong Chú giải chung số 34). Trong trường hợp này, dựa trên cách diễn giải nội dung, Ủy ban xác định rằng biện pháp hạn chế bài viết không đạt được chức năng bảo vệ.

UNGP nêu rõ các doanh nghiệp nên tiến hành thẩm tra liên tục để đánh giá tác động của các hoạt động của mình đến nhân quyền (Nguyên tắc 17 của UNGP) và nhận thức được rằng rủi ro tổn hại đến nhân quyền tăng cao trong những bối cảnh chịu ảnh hưởng của xung đột (Nguyên tắc 7 của UNGP). Nhóm Phụ trách của Liên Hiệp Quốc về vấn đề nhân quyền, công ty xuyên quốc gia và các tổ chức kinh doanh khác đã lưu ý rằng khi thực hiện trách nhiệm thẩm tra, doanh nghiệp nên tính đến một số tình huống phức tạp hơn và có nguy cơ gây tổn hại cao hơn (A/75/212, đoạn 41 - 49). Tương tự, trong quyết định cuối cùng 2021-001-FB-FBR, Ủy ban đã đề xuất Facebook nên "đảm bảo dành đủ nguồn lực và chuyên môn để đánh giá nguy cơ gây tổn hại của các tài khoản có tầm ảnh hưởng trên toàn cầu", đồng thời thừa nhận rằng Facebook nên dành sự chú ý đến những khu vực có rủi ro cao hơn.

Trong trường hợp này, Ủy ban thấy rằng các trách nhiệm gia tăng nói trên không được đồng nghĩa với việc mặc định cho phép gỡ nội dung, vì giữ lại nội dung có hại hay gỡ nội dung rất ít/không có rủi ro gây hại thì đều rất mạo hiểm. Mặc dù mối lo ngại về ngôn từ gây thù ghét tại Myanmar là có cơ sở, nhưng Facebook cũng phải đặc biệt cẩn trọng để tránh gỡ nội dung biểu đạt quan điểm và phê phán đường lối chính trị, trong trường hợp này là ủng hộ phương thức quản lý dân chủ.

Ủy ban lưu ý khi Facebook áp dụng chính sách cho rằng ngôn từ tục tĩu đề cập đến nguồn gốc quốc gia (trong trường hợp này là "$တရုတ်") là nói đến nhà nước và con người, biện pháp thực thi có thể không tương xứng trong một số ngữ cảnh, như trong trường hợp này: một từ được dùng chung cho cả hai nghĩa. Ủy ban cũng nhận thấy quyết định gỡ này gây ra tác động vượt ra ngoài trường hợp đang xem xét, vì Facebook cho biết đã sử dụng bài viết vào việc huấn luyện công nghệ phân loại, cụ thể là lấy bài viết làm ví dụ về nội dung vi phạm Tiêu chuẩn cộng đồng về Ngôn từ gây thù ghét.

Căn cứ vào những điều trên và các tiêu chuẩn quốc tế về nhân quyền, Facebook nên khôi phục nội dung này.

9. Quyết định của Ủy ban Giám sát

Ủy ban Giám sát không tán thành quyết định gỡ nội dung mà Facebook đưa ra và yêu cầu công ty khôi phục nội dung này. Theo Điều lệ của Ủy ban, Facebook có nghĩa vụ áp dụng quyết định này trong các ngữ cảnh tương tự, đồng thời cần đánh dấu nội dung là không vi phạm nếu sử dụng vào việc huấn luyện công nghệ phân loại.

10. Đề xuất chính sách

Facebook nên đảm bảo rằng Tiêu chuẩn triển khai nội bộ của công ty có phiên bản bằng ngôn ngữ mà người kiểm duyệt dùng để xét duyệt nội dung. Nếu cần phải ưu tiên thì trước hết, Facebook nên tập trung vào những trường hợp có rủi ro nghiêm trọng hơn về nhân quyền.

*Lưu ý về quy trình:

Quyết định của Ủy ban Giám sát do ban hội thẩm gồm 5 Thành viên soạn thảo và được đa số thành viên trong Ủy ban thông qua. Quyết định của Ủy ban không nhất thiết đại diện cho quan điểm cá nhân của tất cả các Thành viên.

Ủy ban đã ủy quyền cho tổ chức nghiên cứu độc lập đưa ra quyết định cuối cùng cho trường hợp này. Một tổ chức nghiên cứu độc lập có trụ sở tại Đại học Gothenburg và có đội ngũ bao gồm hơn 50 nhà khoa học xã hội ở 6 châu lục, cũng như hơn 3.200 chuyên gia nhà nước trên khắp thế giới, đã cung cấp thông tin chuyên môn về bối cảnh văn hóa và chính trị xã hội. Các chuyên gia của công ty Lionbridge Technologies, LLC thành thạo hơn 350 ngôn ngữ và làm việc tại 5.000 thành phố trên khắp thế giới đã cung cấp kiến thức chuyên môn về ngôn ngữ.

Retour aux décisions de cas et aux avis consultatifs politiques