FDA onaylı olmayan tedaviler için Ketamin tanıtımının yapılması

Vaka özeti

Gözetim Kurulu, Meta'nın bir kullanıcının anksiyete ve depresyon tedavisi olarak ketamin kullanma deneyimlerinden bahsettiği Instagram gönderisini yayında bırakma kararını bozmuştur. Kurul, içeriğin Meta'nın Markalı İçerik ilkelerini (Meta'nın kullanıcılara reklam göstermek için komisyon aldığı reklamların aksine, içerik üreticilerin bir üçüncü taraf "iş ortağından" ücret aldığı içerikler için geçerlidir) ve şirketin Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardını ihlal ettiği görüşündedir. Bu vaka, Meta'nın ilaçların tanıtımını yapan ve ilaçları satın alma, satma veya takas etme girişiminde bulunan markalı içeriklere getirdiği güçlü kısıtlamaların tutarsız bir şekilde uygulanabileceğine işaret etmektedir.

Vaka hakkında

Doğrulanmış bir Instagram kullanıcısı, 29 Aralık 2022 tarihinde, bir açıklamayla birlikte tek bir gönderide birbiriyle ilgili 10 görsel paylaşmıştır. Tanınmış bir ketamin tedavisi sağlayıcısı, "ücretli ortaklık" olarak etiketlenen gönderinin ortak yazarı olarak etiketlenmiştir. Meta'nın Markalı İçerik ilkeleri uyarınca, Meta'nın iş ortaklarının, bir üçüncü tarafla aralarındaki ticari ilişkiyi şeffaf bir şekilde açıklamak için içeriklerine bu tür etiketler eklemesi gerekmektedir.

Kullanıcı, açıklamada, ketamin tedavisi sağlayıcısının Amerika Birleşik Devletleri'ndeki iki ofisinde anksiyete ve depresyon tedavisi olarak kendisine ketamin verildiğini dile getirmiştir. Kullanıcı ketamini ilaç olarak betimlemiş olmasına rağmen gönderide profesyonel bir teşhisten, tedavinin ruhsatlı bir klinikte gerçekleştiğine dair net bir kanıttan ve tedavinin tıbbi gözetim altında gerçekleştiğini gösterecek herhangi bir şeyden bahsedilmemektedir. Gönderide, kullanıcıya uygulanan tedavi "magical entry into another dimension" (başka bir boyuta büyülü bir giriş) olarak betimlenmektedir. Gönderide, ketaminin de dahil olduğu ima edilen bir kategori olan "psychedelics" (psikedelik maddelerin) yükselişte olan bir ruh sağlığı ilacı olduğuna dair bir inanç da dile getirilmiştir. Bazıları psikedelik görüntüler dahil olmak üzere on çizim, kullanıcının deneyimini resimli taslak tarzında tasvir etmektedir ve kullanıcının "treatment-resistant depression and anxiety" (tedaviye dirençli depresyon ve anksiyete) için birkaç "therapy sessions" (terapi seansı) aldığını göstermektedir. Bu deneyimi betimleyen kullanıcının hesabının yaklaşık 200.000 takipçisi vardır ve gönderi yaklaşık 85.000 defa görüntülenmiştir.

Üç ayrı kullanıcı gönderideki görsellerden bir veya birkaçını şikayet etmiştir ve bu içerik, Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardı uyarınca üç defa kaldırılmış ve geri yüklenmiştir. Gönderinin üçüncü kez kaldırılmasından sonra, içerik üretici bu durumu Meta'nın dikkatine sunmuştur. İçerik bunun ardından ek değerlendirme için ilke veya konu uzmanlarına iletilmiş ve ilk paylaşım tarihinden yaklaşık altı ay sonra geri yüklenmiştir. Bunun üzerine, Meta bu vakayı Kurula yönlendirmiştir. İçerik üreticinin "yönetilen ortak" statüsü, gönderinin Meta'da üst birimlere iletilmesine yardımcı olmuştur. "Yönetilen ortaklar," ünlüler gibi şahısların ve işletmeler veya hayır kurumları gibi kuruluşların da aralarında bulunduğu, farklı sektörlerde faaliyet gösteren kişi ve kuruluşlardır. Bunlar, özel olarak kendileri için çalışan bir ortak yöneticisine erişim dahil olmak üzere, çeşitli düzeylerde ileri seviye destek almaktadır.

Önemli bulgular

Bu vaka, aşağıda daha kapsamlı bir şekilde açıklık getirildiği üzere, Meta'nın ilaçların tanıtımını yapan ve ilaçları satın alma, satma veya takas etme girişiminde bulunan markalı içeriklere getirdiği güçlü kısıtlamaların platformlarında tutarsız bir şekilde uygulanabileceğine işaret etmektedir.

Bu vakadaki içerik bir ücretli ortaklık kapsamında paylaşıldığından, Markalı İçerik ilkeleri geçerli olmalıdır. Kurul, Meta'nın yönlendirme veya ilk gönderimler kapsamında vakanın bu yönünü açıklamamış olmasından endişe duymaktadır. Kurul, gönderinin ücretli olduğunu ancak şirkete sorular sorduktan sonra öğrenmiştir. Meta'nın Markalı İçerik ilkelerinde, "yasadışı veya keyif verici uyuşturucular dahil olmak üzere ilaçlar ve ilaçlarla ilgili ürünler" dahil "belirli ürün, hizmet veya markaların markalı içeriklerle tanıtımı yapılamaz" ifadesi bulunmaktadır. Bu vakadaki içerik bir "ücretli ortaklık" kapsamında olduğundan, açıkça ketamin kullanımının tanıtımını yaptığından ve bir istisna kapsamında olmadığından, bu ilkeleri ihlal etmiştir. Meta, Kurulun sorularına verdiği yanıtta, "ücretli ortaklık" etiketli tüm içeriklerin Markalı İçerik ilkeleri kapsamında değerlendirilmediğini, içerikleri geniş ölçekte değerlendiren moderatörlerin bu etiketi göremeyeceğini ve içerikleri Markalı İçerik ilkelerinin uygulama yetkisine sahip uzman ekibe yönlendiremeyeceğini kabul etmiştir. Bu durum, bu tür içeriklerin yetersiz yaptırıma maruz kalma riskini büyük ölçüde artırmaktadır. Bu doğrultuda Kurul, Meta'ya içerikleri Markalı İçerik ilkeleri dahil olmak üzere alakalı tüm ilkelere göre değerlendirmesini tavsiye etmektedir.

Kurul, içeriğin Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardını da ihlal ettiğini tespit etmiştir. Bu doğrultuda, "ilaçların" ("reçete ile veya tıp uzmanları tarafından verilmesi gereken ilaçlar") tanıtımına izin verilmekteyken, "uyuşturucuların" ("tıbbi amaçlar için kullanılmayan veya kafa yapıcı olarak kullanılan uyuşturucular ya da maddeler") tanıtımına izin verilmemektedir. Ancak bu vakanın işaret ettiği üzere, bazı ilaçlar her iki kategoriye de girmektedir. Bu ikilemi çözümlemenin en iyi yolu, tıp uzmanlarının ilacı reçete ederken veya uygularken oynadığı rolü vurgulamak olacaktır. Önceki paragrafta belirtildiği üzere, ücretli içerikler daha da sıkı bir standarda tabidir. Kurul, bu vakadaki içerik bir ilacın "kafa yapıcı" olarak kullanımını güçlü bir şekilde gösteren ifadeler içermesine rağmen tıbbi bir tanıya veya sağlık personeline (ör. "doktor," "hemşire," "psikiyatr") doğrudan atıfta bulunmadığından, bu vakadaki kullanıcının ketamin kullanımının tıbbi gözetim altında gerçekleştiğine dair yeterli kanıt sunamadığı görüşündedir. Dolayısıyla, söz konusu içerik bu Topluluk Standardını ihlal etmektedir ve kaldırılmalıdır.

Kurul, Meta'nın ilaçlarla ilgili ilkelerinin tutarsız şekilde uygulanması olasılığından da endişe duymaktadır. 2022 yılının sonlarındaki dört haftalık bir dönemde yayınlanan reklamların değerlendirilmesine dayalı olarak Wall Street Journal tarafından yakınlarda yürütülen bir araştırma, "Facebook ve Instagram'da risklerini belirtmeden reçeteli ilaçların faydalarını açıklayan, ilaçların onaysız kullanımlarının tanıtımını yapan veya aktörlerden mi yoksa şirket çalışanlarından mı geldiğini açıklamadan müşteri görüşlerine yer veren 2100'den fazla reklam" keşfetmiştir. Ayrıca, Kurulun National Association of Boards of Pharmacy'den (NABP) aldığı herkese açık bir yorum, Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardını muğlaklığa yer bırakmayacak şekilde ihlal eden içeriklerin Meta'nın platformlarında yaygın olabileceğine işaret etmektedir. NABP, "1 dakikadan kısa bir sürede yapılan üstünkörü bir arama" ile, açıkça keyif verici kullanıma yönelik olarak ketaminin öne çıkarıldığı birçok gönderi bulduğuna dikkat çekmiştir.

Gözetim Kurulunun kararı

Gözetim Kurulu, Meta'nın bu içeriği yayında bırakma kararını bozmakta ve gönderinin kaldırılmasını şart koşmaktadır.

Kurulun Meta'ya tavsiyeleri şu yöndedir:

• Markalı içeriklerin değerlendirme süreci dahil olmak üzere, "ücretli ortaklık" etiketinin geçtiği her yerde bu etiketin anlamına açıklık getirme. İş ortaklarının ücretli içeriklerin onaylanması ve "ücretli ortaklık" etiketlerinin eklenmesi aşamalarındaki rolünün açıklanması buna dahildir.
• Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardının metninde, "gözetimli tıbbi ortam" bağlamında olması şartıyla ilgili kullanım "kafa yapıcı" olduğunda, "ilaçları kullandığını kabul eden veya ilaç kullanımının tanıtımını yapan" içeriklere izin verilebileceğine açıklık getirme.
• Bir ücretli ortaklık kapsamında oluşturulan içeriklerin geçerli tüm ilkelere (ör. Topluluk Standartları ve Markalı İçerik ilkeleri) uygun şekilde değerlendirilmesini sağlamak üzere değerlendirme sürecini iyileştirme. Meta, gerekli görüldüğünde, içeriğin Meta'nın Markalı İçerik ilkelerini uygulamak üzere eğitilmiş değerlendirme görevlilerine veya otomatik sistemlere yönlendirilmesini sağlamalıdır.
• Şirketin Markalı İçerik ilkelerinde ve Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardında ilaçların satışıyla ve/veya ücretli tanıtımıyla ilgili ilke maddelerinin yaptırım süreçlerini denetleme. Meta bunun üzerine yaptırım sürecindeki tüm eksikleri gidermelidir.

* Vaka özetleri sadece vakaya genel bakış niteliğindedir ve emsal oluşturmaz.

Vaka kararı tam metni

1. Karar özeti

Gözetim Kurulu, Meta'nın bir kullanıcının Amerika Birleşik Devletleri'ndeki bir ketamin tedavisi sağlayıcısının ofisinde anksiyete ve depresyon tedavisi olarak ketamin kullanma deneyimlerinden bahsettiği Instagram gönderisini yayında bırakma kararını bozmaktadır. Gönderide, kullanıcının gönderi için bir üçüncü taraf "iş ortağından" ödeme aldığını gösteren bir "ücretli ortaklık" etiketi yer almaktadır. Bu tür gönderiler, Meta'nın Markalı İçerik ilkelerine uygun olmalıdır. Bu ilkeler, eczanelerin ve reçeteli ilaçların sıkı gereklilikler kapsamında tanıtımı haricinde, "yasadışı ve keyif verici uyuşturucular dahil olmak üzere ilaçların ve ilaçlarla ilgili ürünlerin" tanıtımını yasaklamaktadır. Kurul, bu vakada bu gerekliliklerin karşılanmadığını tespit etmiştir. Bu nedenle Kurul, gönderinin Markalı İçerik ilkelerini ihlal ettiği sonucuna varmıştır.

Kurulun görüşü, bu gönderi bir ücretli ortaklık olmasa bile içeriğin Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardını ihlal edeceği yönündedir. Söz konusu Standart, kullanıcıların ilaçların tanıtımını yapmasına izin vermekte ancak "kafa yapıcı" olarak kullanılan ilaçların tanıtımını yapmalarını yasaklamaktadır. Ketamin, "kafa yapıcı" etkisi de olan, hem tedavilerde önemli bir kullanım alanı bulunan hem de keyif verici olarak yaygın şekilde kullanılan bir ilaçtır. Kurula göre söz konusu Standart, sadece ve sadece gönderide ilacın tıbbi gözetim altında uygulandığının açıkça belirtilmesi şartıyla, "kafa yapıcı" etkisini gösterdiği durumlar dahil olmak üzere ketaminin tanıtımını yapan gönderilere izin verecek şekilde yorumlanmalıdır. Kurul, bu vakada tıbbi gözetimin varlığına dair kanıtların yetersiz olduğunu belirlemiştir.

Kurul, Meta'nın kararını bozmanın yanı sıra, Meta'ya "ücretli ortaklık" etiketinin anlamına açıklık getirmek ve içerik değerlendirme görevlilerinin gerekli olduğu durumlarda Markalı İçerik ilkelerini uygulayacak yetki ve araçlara erişebilmesini sağlamak için Markalı İçerik ilkelerini revize etmesini tavsiye etmektedir. Kurulun Meta'ya bir diğer tavsiyesi, Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardındaki uyuşturucu teriminin tanımına açıklık getirerek, ilacın tıbbi kullanımına eşlik eden bir "kafa yapıcı" etki varsa ilgili ilacın tanıtımını yapan gönderilere sadece ve sadece tıbbi gözetimin varlığına dair güçlü kanıtların var olduğu kullanımlardan bahsedilirken izin verildiğini belirtmesi yönündedir. Son olarak Kurul, Meta'nın Markalı İçerik ilkelerine bu vakanın ötesinde de ilgi duyduğunu dile getirmektedir ve Meta'dan bu ilkelerin uygulanması ve/veya iş ortaklarına uygulanan yaptırımlar hakkında Kurulla ek bilgiler paylaşmasını talep etmektedir.

2. Vaka açıklaması ve arkaplanı

Doğrulanmış bir Instagram kullanıcısı, 29 Aralık 2022 tarihinde, bir açıklamayla birlikte tek bir gönderide birbiriyle ilgili 10 görsel içeren bir görsel dizisi paylaşmıştır. Tanınmış bir ketamin tedavisi sağlayıcısı, gönderinin ortak yazarı olarak etiketlenmiştir. Böylece gönderi her iki hesabın takipçileriyle paylaşılmıştır ve her iki hesapta da kalıcı bir gönderi olarak görünmektedir. Gönderi, "ücretli ortaklık" olarak etiketlenmiştir. Meta'nın Markalı İçerik ilkeleri uyarınca, Meta'nın iş ortaklarının, bir üçüncü tarafla aralarındaki ticari ilişkiyi şeffaf bir şekilde açıklamak için içeriklerine bu tür etiketler eklemesi gerekmektedir. Bu etiketler, içeriği paylaşan kullanıcının kullanıcı adının hemen altında, iş ortağının adının ardından "ile ücretli ortaklık" metniyle birlikte görünmektedir.

Kullanıcı, görsel dizisinin altındaki tek bir açıklamada, ketamin tedavisi sağlayıcısının Amerika Birleşik Devletleri'ndeki iki ofisinde anksiyete ve depresyon tedavisi olarak kendisine ketamin verildiğini dile getirmiştir. Söz konusu sağlayıcının Instagram hesabı açıklamada yine etiketlenmiştir ve böylece kullanıcılar tıklayarak hesaba erişebilmektedir. Kullanıcı ketamini ilaç olarak betimlemiş olmasına rağmen gönderide profesyonel bir teşhisten, tedavinin ruhsatlı bir klinikte gerçekleştiğine dair net bir kanıttan ve tedavinin tıbbi gözetim altında gerçekleştiğini gösterecek herhangi bir şeyden bahsedilmemektedir. Gönderide, kullanıcıya uygulanan tedavi "magical entry into another dimension" (başka bir boyuta büyülü bir giriş) olarak betimlenmektedir. Gönderide, ketaminin de dahil olduğu ima edilen bir kategori olan "psychedelics" (psikedelik maddelerin) yükselişte olan bir dizi ruh sağlığı ilacı olduğuna dair bir inanç da dile getirilmiştir.

Dizideki 10 görselin her biri, üzerlerinde kullanıcının sağlayıcıyla yaşadığı deneyimi metin bindirmesi olarak ileten, profesyonel kalitede çizimlerdir. Çizimler, deneyimi resimli taslak tarzında kronolojik bir şekilde tasvir etmektedir ve kullanıcının "treatment-resistant depression and anxiety" (tedaviye dirençli depresyon ve anksiyete) için birkaç "therapy sessions" (terapi seansı) aldığını göstermektedir. Çizimlerin bazılarında gökkuşakları, yıldızlar ve kafaların içinden çıkan diğer nesneler gibi psikedelik görüntüler ile dış uzay arkaplanı önünde gündelik objeler yer almaktadır. Dizinin bir kısmı, kişinin zorlu bir dönemden geçmekte olduğunu bunun için tedavi aradığını yansıtmaktadır. Diğer görsellerde sırasıyla tedaviye hazırlık (gevşeme), tedavinin kendisi (iki doz ketamin alımı) ve "reintegration" (yeniden entegrasyon) (tedavinin ardından derinlemesine düşünme) süreçleri betimlenmektedir. Dizinin başka bir bölümünde tedavi övülmekte, "The feeling of both being pulled out of myself while being brought closer to my inner essential core" (bir yandan ruhum bedenimden çekilip çıkarılıyor gibi hissederken bir yandan da asıl özüme daha da yakınlaştığımı hissettim) ifadesine yer verilmektedir. Kullanıcı bu tedaviyi "any good trip" (sıradan, iyi bir geziye) benzetmiştir. Görsellerden biri (aynı zamanda Meta'nın yönlendirmesinin ana görselidir), ofisi olumlu bir şekilde tasvir etmekte, ofisi yazılı bir şekilde betimlemekte ve kullanıcıya destek olan "extraordinary staff" (olağanüstü personeli) övmektedir. Ancak söz konusu dizide, herhangi bir resmi tıbbi gözetimden bahsedilmemektedir. Örneğin, tıbbi depresyon veya anksiyete teşhisine ya da tıp uzmanları tarafından yürütülen bir tedaviye doğrudan atıfta bulunulmamıştır. Tedavi sağlayıcısının ruhsatlı bir sağlık kliniği olup olmadığı da belirtilmemiştir.

Gönderi yaklaşık 10.000 beğenme, 1000'den az yorum ve yaklaşık 85.000 görüntüleme almıştır. Bu deneyim hakkında konuşan kullanıcının hesabının yaklaşık 200.000 takipçisi vardır.

Toplamda üç ayrı kullanıcı gönderideki 10 görselden bir veya birkaçını şikayet etmiştir ve bu içerik, Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardı uyarınca üç defa kaldırılmış ve geri yüklenmiştir. İlk şikayetin ardından 30 dakikadan kısa sürede gerçekleştirilen insan incelemesi sonrasında içerik kaldırılmıştır. İçeriği paylaşan kullanıcı, kaldırma kararına itiraz etmiştir. Bir değerlendirme görevlisi, itirazın üzerine, ilk kaldırma işleminin üzerinden beş saat geçmeden içeriği geri yüklemiştir. Tamamı insan incelemesiyle olmak üzere; içerik yaklaşık bir saat sonra ikinci defa şikayet edilmiş, neredeyse hemen kaldırılmış ve yarım saat geçmeden tekrar geri yüklenmiştir. Birkaç hafta sonra içerik bir kez daha şikayet edilmiştir. Üçüncü şikayet, içerik moderatörlerinin daha önce verdiği kararları temel alarak işlem yapan bir otomatik sistem tarafından uygulanmıştır. Otomatik sistem, içeriğin Instagram'ın Topluluk Kuralları kapsamındaki Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardını ihlal ettiğini belirleyerek içeriği kaldırmıştır.

Kaldırma işlemleri tamamen Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardına dayalı olarak yapılmıştır. Markalı İçerik ilkeleri hakkında ulaşılabilen herkese açık bilgilere göre bu ilkeler "ücretli ortaklık" etiketine sahip tüm içerikler için geçerli olması gerektiğinden, Kurul, söz konusu içeriğin Markalı İçerik ilkelerinin uyuşturucuların ücretli olarak tanıtılmasına getirdiği yasak kapsamında neden kaldırılmadığını Meta'ya sormuştur. Meta, vermiş olduğu yanıtta, söz konusu ilkelerin uygulanmamasının sebebi olarak, "bu ilkeleri sadece 'Ücretli ortaklık' etiketimizle açıklanan ve marka ortağının bizzat gözden geçirdiği ve onayladığı markalı içeriklere uyguluyoruz" demiştir. Meta, "markalar belirli içerik üreticilere markalı içeriklerde kendilerini etiketlemeleri için hesap düzeyinde izinler verebilir (böylece her gönderi için etiketleri onaylama ihtiyacı ortadan kalkar)" açıklamasını da iletmiştir. Bu nedenle, etiketler ilgili markanın gözden geçirmesine gerek kalmadan otomatik olarak onaylanabilmektedir. Bu tür durumlarda, içerikler Meta'nın uzman ekiplerince Markalı İçerik ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmemektedir. Buna rağmen Meta'ya göre, "ücretli ortaklık" etiketi geniş ölçekte çalışan içerik değerlendirme görevlilerine görünmemektedir. Dolayısıyla bu görevliler, içerikleri değerlendirme için uzman ekiplere yönlendirememektedir ve dolayısıyla Markalı İçerik ilkelerinin uygulanma sürecine dahil edilmemektedir.

Gönderinin üçüncü kez kaldırılmasından sonra, içerik üretici bu durumu Meta'nın dikkatine sunmuştur. İçerik bunun ardından ek değerlendirme için ilke veya konu uzmanlarına iletilmiş, geri yüklenmiş ve Kurula yönlendirilmiştir. İçeriğin üçüncü kez geri yüklenmesi, ilk paylaşım tarihinden yaklaşık altı ay sonra gerçekleşmiştir.

İçerik üreticinin "yönetilen ortak" statüsü, içeriğin üst birimlere iletilmesine zemin hazırlamıştır. "Yönetilen ortaklar," ünlüler gibi şahısların ve işletmeler veya hayır kurumları gibi kuruluşların da aralarında bulunduğu, farklı sektörlerde faaliyet gösteren kişi ve kuruluşlardır. Bu kişi ve kurumlar, Meta'nın ürünlerinin nasıl kullanıldığına dair eğitimler ve "ilişkilerin hem yönetilen ortakların hem de Meta'nın stratejik amaçlarını karşılamasını sağlamak amacıyla, ortakların varlıklarını optimize edebilmesi ve Meta'nın platform ve hizmetlerinden en yüksek değeri elde edebilmesi" için kendilerine özel bir ortak yöneticisiyle çalışma imkanı dahil olmak üzere Meta'dan çeşitli seviyelerde ekstra destek almaktadır.

Meta, vakayı Kurula yönlendirirken; psikedelik ilaçlara ilişkin tartışmaların son derece yaygın olması ve bu ilaçların tıbbi tedavi, kendi kendine yardım ve keyif amaçlı kullanım arasındaki sınırı muğlaklaştıracak şekilde kullanımının Amerika Birleşik Devletleri'nde giderek artması nedeniyle vakanın önemli olduğunu belirtmiştir. Meta'ya göre bu muğlaklık, bu içeriğin ilaç tanıtımı mı yaptığını (Meta'nın platformlarında genellikle izin verilir) yoksa uyuşturucuların reçete edilmemiş amaçlarla veya "kafayı bulmak" üzere kullanımını mı betimlediğini (genellikle izin verilmez) belirlemenin son derece zor olduğunu dile getirmiştir.

Kurul, bu vakadaki kararını verirken aşağıdaki bağlamı da hesaba kattığına dikkat çekmektedir:

• Kurulun danıştığı uzmanlar, Amerika Birleşik Devletleri'nde bu tür ketaminin Gıda ve İlaç Kurumu (FDA) tarafından sadece anestetik olarak onaylandığını açıklamıştır. Ancak diğer birçok ilaç gibi, federal ve eyalet düzeyindeki yasal düzenlemelerin belirlediği kısıtlamalarla, doktorlar ve diğer tıp uzmanları tarafından, endikasyon dışı farklı amaçlarla yasal olarak uygulanabilmektedir.
• FDA, ketaminin intranazal bir formu olan esketamin maddesini (sıklıkla "Spravato" markasıyla anılmaktadır) depresyon tedavisi olarak onaylamıştır. Jenerik ketamin reklamlarının aksine, Spravato reklamları doğrudan FDA tarafından düzenlenmekte olduğundan, çeşitli gerekliliklere tabidir. Örneğin, FDA, Spravato gibi reçeteli ilaçların reklamlarında "ilacın kullanımının tüm risklerinin" listelenmesini şart koşmaktadır. Spravato internet sayfasının alt kısmında, istismar ve kötüye kullanım hakkındaki uyarılar dahil olmak üzere çeşitli uyarılardan oluşan bir listenin yer aldığı, kapatılamayan bir açılır pencere vardır. Bu tür gereklilikler, FDA'nın ilaç reklamları hakkındaki endişelerini yansıtmaktadır. Kurulun ilaç reklamlarıyla eşdeğer olan gönderilere yaklaşımı, bu endişelere dayalı olarak şekillenmiştir.
• Tıp camiası, depresyon ve diğer ruh hali bozuklukları için umut verici bir tedavi olarak endikasyon dışı ketaminin kullanımı hakkında önemli tartışmalar yürütmüştür. Amerika Birleşik Devletleri'nde devam etmekte olan bir ruh sağlığı krizinin ortasında, ketaminin ruh hali bozukluklarını tedavi etme potansiyeli hakkında hakemli araştırmaların sayısı artmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), depresyonu engelliliğin önde gelen küresel nedeni olarak tespit etmiştir. WHO'nun intihar hakkındaki bilgi notu, küresel düzeyde her yıl 700.000'den fazla kişinin intihar nedeniyle hayatını kaybettiğini açıklamaktadır. Diğer bir deyişle, tedavi edilmemiş depresyonun büyük bir risk faktörü olduğu intihar, 15-29 yaş arası kişiler arasında dördüncü en yaygın ölüm nedeni olarak öne çıkmaktadır.
• Tıp camiası, ketaminin tedavi amaçlı kullanımının yol açtığı risklere de işaret etmiştir. Journal of the American Medicine Association'da (JAMA) yayınlanan 2017 tarihli bir fikir birliği beyanı, ketamin bağımlılığının kognitif bozulmaya ve idrar yolu hasarına yol açabileceğini vurgulamıştır. 2022 yılındaki bir literatür değerlendirmesine göre "ketamin bağımlılığı riskleri; uyarıcılar veya benzodiazepinler gibi iyi bilinen ve sıklıkla reçete edilen diğer bağımlılık potansiyeline sahip ilaçların risklerinden çok farklı değildir." Ancak söz konusu çalışma, bunun doktorların ketamin reçete etmesine engel olmaması gerektiğine de dikkat çekmektedir ve uygun olduğu durumlarda "reçete etmeyi tamamen reddetmek yerine, temkinli bir şekilde reçete edilmesi yönünde benzer bir yaklaşımı" teşvik etmektedir. Ketamin toksisitesi hakkında 2023 tarihli uzman değerlendirmesine göre, ketaminin aşırı dozda alımı görece nadir görülmektedir. Başka bir çalışmada, ketaminin Amerika Birleşik Devletleri'nde bir tedavi ortamında depresyon tedavisi için kullanımından kaynaklanan herhangi bir aşırı doz veya ölüm vakasına rastlanmadığına dikkat çekilmiştir.
• Kurulun danıştığı uzmanlar, ketaminin tıbbi amaçlar dışında kullanımının yol açtığı risklere dikkat çekmiştir. Uzmanlar, keyif amaçlı kullananlar arasında "Special K" olarak da bilinen ketaminin, gece kulüplerinde ve barlarda onlarca yıldır popüler olan bir ilaç olduğuna dikkat çekmiştir. Uzmanlar, ketaminin bağımlılığının görece küçük ölçekte gerçekleştiğine dair söylentiler olmakla birlikte, bu oranın artmakta olabileceğine de dikkat çekmiştir. New York Üniversitesi'nin Mayıs 2023'te gerçekleştirdiği bir çalışmada, "2017 ile 2022 arasında Amerika Birleşik Devletleri genelinde narkotik bürosunun gerçekleştirdiği yasadışı uyuşturucu baskınlarında ketamin ele geçirme oranının yüzde 349 arttığı" tespit edilmiş ve bunun "tıbbi olmayan ve keyif amaçlı kullanımın yükseldiğinin göstergesi" olabileceği öne sürülmüştür. Çalışmada ayrıca "son yıllarda medyada ve tıbbi ortamlarda reçeteli ketaminin kullanılmasıyla ilgili tanıtımların, karaborsa kullanımını ve erişilebilirliğini körüklediği" konusunda da uyarıda bulunulmaktadır.
• Son yıllarda ketamin kliniklerinin sayısında büyük bir artış gözlenmektedir. Kurulun danıştığı bir uzman, hem çevrimdışı hem de çevrimiçi kliniklerin çokluğuna dikkat çekmiş ve ketaminin obsesif kompulsif bozukluklar, bağımlılık ve yeme bozuklukları dahil olmak üzere çok çeşitli durumlar için etkili olduğunu savunmuştur. Ancak şimdiye kadar yürütülen araştırmaların büyük çoğunluğu depresyon hastalarına odaklanmıştır.
• Başka bir uzman, bazı ketamin kliniklerinin COVID-19 pandemisi bağlamında yetkilendirilmiş telesağlık sağlayıcıları olarak faaliyet gösterdiğine dikkat çekmiştir. Bu tür ketamin klinikleri, hastalarına posta yoluyla ketamin gönderebilmektedir. Ancak kliniklerin telesağlık sağlayıcısı olarak faaliyet göstermesi için verilen bu yetkinin, COVID-19 pandemisindeki son gelişmeler göz önünde bulundurulduğunda yakın zamanda feshedilmesi olasıdır. ABD Uyuşturucuyla Mücadele Dairesi (DEA), 2023 yılı içerisinde şu ana kadar büyük olasılıkla postayla sipariş satışlarıyla bağlantılı en az bir ketamin tedavisi sağlayıcısını kapatmıştır.
• Meta, Temmuz 2021'de "reçeteli ilaçlarla ilgili ilkelerimize daha fazla netlik sağlamak ve bunlarla ilgili reklam ilkelerimizi güçlendirmek için güncellemeler yapacağız" şeklinde bir duyuru yayınlamıştır. Meta, "çevrimiçi eczanelerin, reçeteli ilaçların ve diğer güvenli olmayan maddelerin tanıtımı" hakkında yeni ve birbirinden ayrı ilkeler oluşturmak suretiyle, bu güncellemelerin "yasadışı ilaçların ve diğer güvenli olmayan maddeleri tanıtımları ile onaylı reklamverenlerin reçeteli ilaçlar için yapabildiği kısıtlanmış tanıtımlar arasında önemli bir ayrım" yaratacağını belirtmiştir. Meta, reçeteli ilaçlarla ilgili olarak telesağlık ve çevrimiçi eczanelerin tanıtımı için yeni şart koşmaya başladığı bu sertifikasyona zemin hazırlamak üzere LegitScript ile işbirliği yapacağını da duyurmuştur.
• Journal of Medical Internet Research'te yayınlanan Mart 2022 tarihli bir makale, "hasta fenomenlerdeki" artışa dikkat çekmektedir. Hasta fenomenler, "hastalıklarının ve hastalık deneyimlerinin stratejik ve derlenmiş parçalarını paylaşarak takipçileriyle duygusal bir bağ kurma girişiminde bulunan," kendi takipçi kitlelerine sahip sosyal medya kullanıcılarıdır. Bu kişiler ilaç veya tıp şirketlerinden ödeme alabilmekte ve içeriklerini görüntüleyen kullanıcılar bazen bu tür finansal ilişkileri fark edemeyebilmektedir. Makalede, fenomen pazarlamasındaki etik meseleleri ve yanlış bilgi potansiyelini göz önünde bulundurma ihtiyacı vurgulanmıştır. Hasta fenomenlerle yapılan görüşmelerden oluşan Mart 2023 tarihli bir çalışma, bu potansiyel etik meseleleri ele alma ihtiyacını bir kez daha dile getirmiştir.
• Ücretli ve ücretsiz içerikler arasındaki ayrım, düzenleyici kurumların da daha fazla dikkatini çekmektedir. Bu vakanın gerçekleştiği Amerika Birleşik Devletleri'nde ABD Federal Ticaret Komisyonu, sosyal medya fenomeni kurallarını revize ederek daha sıkı açıklama gereklilikleri dahil olmak üzere fenomenlere eskisinden daha sıkı gereklilikler uygulamaya başlamıştır. Bu düzenleme, finansal ödemelerin konuşmaların karakterini önemli ölçüde değiştirdiği ve konuşma bir "ücretli ortaklık" kapsamında oluşturulduysa tüketicinin bunu bilme hakkına sahip olması gerektiği yönündeki görüşü yansıtmakta ve pekiştirmektedir.

3. Gözetim Kurulunun yetkisi ve kapsamı

Kurul, Meta'nın değerlendirmeye gönderdiği kararları değerlendirme yetkisine sahiptir (Tüzük Madde 2, Kısım 1; İç Yönetmelikler Madde 2, Kısım 2.1.1). Kurul, Meta'nın ilke ve değerleri doğrultusunda içerikleri değerlendirir ve karar alır (Tüzük Madde 2). İç Yönetmelikler, "Meta ilkeleri" terimini "platformdaki içeriklerin tabi olduğu Meta içerik ilkeleri ve prosedürleri (ör. Topluluk Standartları veya Topluluk Kuralları)" şeklinde tanımlamaktadır. Kurul, Meta'nın Markalı İçerik ilkelerinin "Meta ilkeleri" tanımına dahil olduğu görüşündedir.

Kurul, Meta'nın kararını onaylayabilir veya bozabilir (Tüzük Madde 3, Kısım 5) ve verilen karar şirket açısından bağlayıcıdır (Tüzük Madde 4). Meta ayrıca kararın paralel bağlama sahip benzer içeriklere uygulanmasının ne kadar makul olduğunu da değerlendirmelidir (Tüzük Madde 4). Kurulun kararları, bağlayıcı olmayan ancak Meta'nın yanıtlaması gereken tavsiyeler içerebilir (Tüzük Madde 3, Kısım 4; Madde 4). Meta tavsiyeler doğrultusunda harekete geçme taahhüdü verdiğinde, Kurul şirketin tavsiyeyi ne ölçüde uyguladığını izlemektedir.

4. Yetki ve rehberlik kaynakları

Kurulun bu vakadaki analizinde aşağıdaki standartlar ve emsaller bilgi kaynağı olmuştur:

I. Gözetim Kurulu kararları

Önceki Gözetim Kurulu kararları arasında en alakalı olanlardan bazıları şunlardır:

• Sri Lanka ilaçları (vaka kararı 2022-014-FB-MR)
• Adderall® isteme (vaka kararı 2021-015-FB-UA)
• Ayahuska içeceği (vaka kararı 2021-013-IG-UA)

II. Meta'nın içerik ilkeleri

Bu vaka, Meta'nın Markalı İçerik ilkelerine ek olarak, Instagram Topluluk Kuralları ve Facebook Topluluk Standartları'nı ilgilendirmektedir. Meta'nın 2023 1. Çeyrek Topluluk Standartları Uygulama Raporu şunu belirtmektedir: "Facebook ve Instagram ortak İçerik İlkeleri kullanır. Yani Facebook'ta ihlal teşkil eden içerikler Instagram'da da ihlal teşkil eder."

Instagram'ın Topluluk Kuralları'nda "uyuşturucuların veya ilaçların alım satımına izin verilmez" ifadesi yer almaktadır. Ayrıca şu ifade bulunmaktadır: "Uyuşturucuların ticaretini yapma, koordine etme, uyuşturucuları bağış olarak verme, hediye etme veya isteme girişiminde bulunan içerikleri ve ayrıca uyuşturucuların kişisel kullanımını (iyileşme bağlamında olmadığı sürece) kabul eden veya kullanımını koordine eden ya da teşvik eden içerikleri de kaldırırız." Kurallar şöyle devam etmektedir: "Düzenlemelere tabi olan diğer ürünleri satmayı veya almayı teklif ederken daima yasalara uyun." Kuralların devamında ise Facebook'un Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardına bağlantı verilmektedir.

Facebook Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardı, "bireylerin, üreticilerin ve perakendecilerin belirli ürün ve hizmetleri satın almasını, satmasını, çekilişle vermesini, hediye etmesini, aktarmasını veya takas etmesini" yasaklamaktadır. Kısıtlı ürünlere "ilaçlar (reçete ile veya tıp uzmanları tarafından verilmesi gereken ilaçlar") ve "uyuşturucular (tıbbi amaçlar için kullanılmayan veya kafa yapıcı olarak kullanılan uyuşturucular ya da maddeler") dahildir. Meta, "uyuşturucular" hakkında şu kriteri karşılayan içerikleri kaldırmaktadır: "İyileşme, tedavi veya kullanımla mücadele etmeye yönelik başka bir yardımı kabul etmeden veya buna atıfta bulunmadan kişisel kullanımı kabul eden. Bu içerikler uyuşturucuları övemez, kullanımını teşvik edemez, koordine edemez veya nasıl üretileceklerine veya kullanılacaklarına yönelik talimatlar sağlayamaz." İlke gerekçesine göre, Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardının amacı "emniyeti teşvik etmek ve insanları zararlı olabilecek hareketlerden caydırmak" olarak belirlenmiştir.

Meta'nın Markalı İçerik ilkeleri, "Topluluk Standartları veya Topluluk Kuralları ihlallerini" yasaklamaktadır. "Yasaklı içerikler" listesine "yasadışı veya keyif verici uyuşturucular dahil olmak üzere ilaçlar ve ilaçlarla ilgili ürünler" ile "güvenli olmayan ürünler ve takviyeler" dahildir. Ek olarak, "eczanelerin" ve "reçeteli ilaçların" tanıtımını yapan markalı içerikler, "markalı içeriğin sponsoru olan iş ortağının, hizmetlerinin tanıtımını yapabilmesi için yetkilendirilmesini" gerektirmektedir. "Eczanelerin" yetkilendirilmesi için "iş ortağı, eczanelerin tanıtımını yapmak için LegitScript sertifikalı olmalı ve Facebook'tan yazılı izin almalıdır" şeklinde bir şarta yer verilmektedir. "Reçeteli ilaçların" yetkilendirilmesi için "iş ortağı, reçeteli ilaçların tanıtımını yapmak için Facebook'a başvurmalıdır" şeklinde bir şarta yer verilmektedir. Facebook'tan izin almak üzere başvurmaya uygun olan kuruluşlar "internet üzerinden satış yapan eczaneler, telesağlık sağlayıcıları ve ilaç üreticileri" olarak belirlenmiştir. Dahası, reçeteli ilaçların tanıtımını yapan markalı içerik gönderileri için şu şart mevcuttur: "18 yaş ve üzeri kişilerle ve Amerika Birleşik Devletleri, Yeni Zelanda ve Kanada ile kısıtlanmalıdır. Reçeteli ilaç tanıtımının bu ülkeler dışında yapılması yasaktır." İçerik üreticilerin bir üçüncü taraf "iş ortağından" ücret ("parasal ödeme veya ücretsiz hediyeler") aldığı içerikler için Markalı İçerik ilkelerinin, Meta'nın reklamverenlerden aldığı ücret karşılığında kullanıcılara gösterdiği içerikler için ise Meta'nın Reklam Standartlarının geçerli olduğuna dikkat edilmelidir.

Kurulun içerik ilkeleri analizi, Meta'nın "çok önemli" olarak tanımladığı "Söz Hakkı" değerinin yanı sıra şirketin "Emniyet" ve "Onur" değerleri ışığında gerçekleştirilmiştir.

III. Meta'nın insan hakları sorumlulukları

2011 yılında BM İnsan Hakları Konseyi tarafından desteklenen BM İş Dünyası ve İnsan Haklarına Dair Rehber İlkeler (BM Rehber İlkeleri), özel işletmelerin insan haklarına yönelik sorumlulukları için gönüllülük esasına dayalı bir çerçeve tesis etmektedir. 2021 yılında Meta, BM Rehber İlkelerine uygun olarak insan haklarına riayet etme taahhüdünü tekrar tasdik ettiği Kurumsal İnsan Hakları İlkesi'ni duyurmuştur. Bu vakada Kurulun Meta'nın uluslararası sorumlulukları üzerinde gerçekleştirdiği analizler, aşağıdaki insan hakları standartları ışığında gerçekleştirilmiştir:

• Fikir ve ifade özgürlüğü hakları: Madde 19, Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi (ICCPR), Genel Yorum No. 34, İnsan Hakları Komitesi, 2011; Madde 21, Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme (CRPD).
• Sağlık hakkı: Madde 12, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi ( ICESCR); Genel Yorum No. 14, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi (2000).

5. Kullanıcı bildirimleri

Gönderiyi oluşturan kişiye Kurulun değerlendirme yapacağını bildiren bir mesaj gönderilmiş ve kendisine Kurula beyanda bulunma fırsatı sunulmuştur. Kullanıcı herhangi bir beyanda bulunmamıştır.

6. Meta'nın bildirimleri

Meta, bu vakayı Kurula yönlendirirken, bilinci değiştiren maddelerin tıbben gözetim altında kullanımının artmaya devam ettiği bu dönemde, "daha fazla insan platformlarımızda yasal ilaçlarla ilgili deneyimlerinden bahsetmek istedikçe" ilke maddesinin "daha az muhafaza edilebilir" hale gelebileceğini savunmuştur. Gelecekte buna benzer vakalar bekleyen Meta, "bu alanda izlenebilecek doğru yolu bulmak için Kurulun yardımını" istemiştir.

Meta, "bir uyuşturucu, mental durumu değiştirmenin hedeflenebildiği bir ruh hastalığı tedavisinde, tıp uzmanları tarafından yasal olarak" uygulandığında; Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardındaki "uyuşturucular" ve "ilaçlar" tanımlarının "birbiriyle çeliştiğini" dile getirmiştir. Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardının nasıl uygulanacağına ilişkin dahili yönergeler, gözetimli bir tıbbi ortamda olması şartıyla, bir kullanıcının ilaç kullanımını kabul ettiği veya ilaç kullanımının tanıtımını yaptığı içeriklere izin vermektedir. Meta'ya göre, kullanıcının bu vakadaki içeriği "depresyon ve anksiyete için emniyetli, yasal ve tıbbi bir tedavi" deneyiminden bahsetmektedir. Meta'ya göre, gönderinin üç kısmında, bir ilacın "'kafayı bulmak' veya mental durumu değiştirmek" için kullanımına işaret edilmektedir: 1) ketamin tedavisinin "magical entry into another dimension" (başka bir boyuta büyülü bir giriş) şeklinde betimlenmesi; 2) "The feeling of both being pulled out of myself while being brought closer to my inner essential core" (bir yandan ruhum bedenimden çekilip çıkarılıyor gibi hissederken bir yandan da asıl özüme daha da yakınlaştığımı hissettim) betimlemesi ve 3) tedavinin "good trip" (iyi bir gezi) olarak betimlenmesi.

Meta, kullanıcı tarafından betimlenen deneyimin, yukarıda bahsedilen "ilaç" ve "uyuşturucu" tanımları arasındaki "çelişki" için örnek teşkil ettiği görüşündedir. Meta, özellikle de COVID-19 pandemisi sonrasında dünya genelinde artan depresyon ve anksiyete oranları göz önünde bulundurulduğunda, yeni tedavileri tartışan içeriklerin öneminin altını çizmiştir. Meta, ketamin dahil çeşitli halüsinojenlerin depresyon tedavisinde kullanımına hem bilim hem de yasal düzenleme kuruluşlarının verdiği yanıtların ne kadar hızlı yanıt ilerlediğine vurgu yapmıştır. Meta'nın atıfta bulunduğu 2022 tarihli bir değerlendirmeye göre, ketaminin Amerika Birleşik Devletleri'nde bir tedavi ortamında antidepresan olarak kullanımı kaynaklı bilinen herhangi bir aşırı doz veya ölüm vakasına rastlanmamıştır. Meta bu içeriği "ilkemiz kapsamında izin vermek istediğimiz içerik kategorisini tam anlamıyla karşılıyor" şeklinde tanımlamıştır. Şirket yine de "yasal ketamin kullanımına destek verilmesi, bazı kişileri ketamini yasadışı yollardan denemeye teşvik edebilir" diyerek bu riskin farkında olduğunu belirtmiştir.

Meta, kullanıcının yaşadığı deneyimi "tıbbi şekilde uygulanan ketamin" şeklinde betimlemesinin, kendisinin veya başkalarının emniyetine tehdit teşkil etmediği sonucuna varmıştır. Meta bu nedenle, içeriğin Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardını ihlal etmediğini belirlemiştir. Meta, bu vakadaki kararının, "kafayı bulmak veya mental durumu değiştirmek" amacıyla ilaç ya da uyuşturucu kullanımının tanıtımını yapan içeriklere Standart tarafından getirilen genel yasakla ters düştüğünü kabul etmiştir. Şirket yine de kararın Standardın amacıyla tutarlı olduğu sonucuna varmıştır. Meta ayrıca "şirketin tıbbi tedaviler hakkındaki tartışmaları teşvik etme yönündeki genel ilkesiyle paralel olduğundan, tıbbi yoldan uygulanan bir ilaç olarak ketamin kullanımının kabul edilmesine veya tanıtımına izin verilir" şeklinde bir açıklamada bulunmuştur. Meta'ya göre içeriğin Instagram'da kalmasına izin verilmesi kararı "ilke açısından bir istisna, ilga veya aykırılık" değildir. Hatta bu karar içeriğin hem geniş ölçekte hem de üst birimlerce değerlendirilmesi kapsamında, şirketin "her değerlendirme görevlisinin almasını" beklediği bir karardır.

Kurul Meta'ya yazılı olarak 22 soru sormuştur. Sorular şunlarla ilgili olmuştur: yönetilen ortak statüsü ve moderasyon kararlarına itiraz için sunulan kanallar; kullanıcı ile ketamin kliniği arasındaki işbirliğinin mahiyeti; alakalı içerik ilkelerinin uygulanmasında otomasyonun rolü; Meta'nın alakalı içerik ilkeleri ışığında içerik ve bağlam üzerinde yürüttüğü değerlendirme; "ilkenin özü" istisnası; Meta'nın Markalı İçerik ilkeleri. Meta tüm soruları yanıtlamıştır.

7. Herkese açık yorumlar

Gözetim Kurulu, bu vakayla ilgili beş adet herkese açık yorum almıştır. Bunların tümü Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada'dan gönderilmiştir. Üç yorum, ketamin tedavisinin tıbbi yararlarına ve Meta'nın platformlarında bu konudaki tartışmalara izin vermenin önemine odaklanmıştır. İkisi, keyif verici ketamin kullanımının tehlikelerini vurgulamıştır.

Kurul, National Association of Boards of Pharmacy'den (NABP) (ABD'deki 50 eyalet eczacılık kurulunun ve District of Columbia, Guam, Porto Riko, Virgin Adaları, Bahamalar ve Kanada'daki 10 ilin eczacılık düzenleme kurumlarının üyesi olduğu, ABD merkezli bir kâr amacı gütmeyen kuruluş) bir herkese açık yorum almıştır. Kuruluş, "1 dakikadan kısa bir sürede yapılan üstünkörü bir arama" ile, "açıkça keyif verici kullanıma yönelik olarak ketaminin" öne çıkarıldığı birçok gönderi bulduğuna dikkat çekmiştir. NABP, Kurulun Adderall İsteme (PC-11235) vakasında da Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardının muğlaklığa yer bırakmayacak ihlallerini ele alma ihtiyacı hakkında benzer bir noktaya vurgu yapmıştır. Kuruluş, söz konusu vakada "Adderall ve Xanax satma girişiminde bulunan bazı içeriklerin Facebook'ta kaldığı" bazı örnekler tespit etmiştir. Kuruluş, bu vakada Meta'yı bunun gibi "uç vakalara kaynak ayırmaktansa net vakalarda harekete geçmeye öncelik vermeye" davet etmiştir.

Kurul ayrıca ketamin tedavisi sağlayıcısı Mindbloom'dan da Amerika Birleşik Devletleri'ndeki ruh sağlığı krizinin kapsamı hakkında bir yorum (PC-11234) almıştır. Mindbloom'un yorumunda, mevcut depresyon tedavilerinin etkisizliği hakkındaki araştırmalara dikkat çekilmiştir. Kuruluş, yayınlanmış önemli araştırmalara rağmen birçok kişi ketamin tedavisinin bir seçenek olduğunun farkında olmadığından, ketamin gibi yeni tedaviler hakkında bilgilerin paylaşılmasının büyük önem taşıdığına da dikkat çekmiştir.

Bu vaka için gönderilen herkese açık yorumları okumak isterseniz lütfen buraya tıklayın.

8. Gözetim Kurulu analizi

Kurul, Meta'nın yönlendirdiği bu vakayı, belirli uyuşturucuların özellikle de tıbbi kullanım için yasallaştırılması ve normalleştirilmesi bağlamında, Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler ilkesini inceleme ve bu ilkeye açıklık getirme fırsatı olarak gördüğü için seçmiştir. Kurul, yürüttüğü ek değerlendirmenin ardından, vakanın ilaç tanıtımıyla ilgili "ücretli ortaklık" içeriklerini ilgilendiren önemli meseleleri de gündeme getirdiğini tespit etmiştir.

Kurul, bu içeriğin kaldırılması gerekip gerekmediğini incelemek için Meta'nın içerik ilkelerini, (şirketin Markalı İçerik ilkeleri, Instagram Topluluk Kuralları ve Facebook Topluluk Standartları dahil) Meta'nın değerlerini ve insan hakları sorumluluklarını analiz etmiştir.

8.1 Meta'nın içerik ilkeleriyle uyumluluk

I. İçerik kuralları

Kurul, bu vakadaki içeriğin, içerik bir "ücretli ortaklık" kapsamındayken geçerli olan Meta Markalı İçerik ilkelerini ihlal ettiği görüşündedir.

Kurul ayrıca, içerik bir "ücretli ortaklık" kapsamında olmasa bile, içeriğin Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardını ihlal edeceğini tespit etmiştir.

Markalı İçerik ilkeleri

Bu vakadaki içerik bir ücretli ortaklık kapsamında paylaşıldığından, Markalı İçerik ilkeleri geçerli olmalıdır. Kurul, Meta'nın yönlendirme veya ilk gönderimler kapsamında vakanın bu yönünü açıklamamış olmasından endişe duymaktadır. Bunun yerine Kurul, ancak defalarca sorular sorarak gönderinin ücretli mahiyeti hakkındaki detayları ortaya çıkardıktan sonra vakanın bu yönü hakkında bilgi sahibi olabilmiştir. Kurul, bu sorularla yakından ilgilendiği için Meta'ya teşekkürlerini sunmaktadır ve yönetilen iş ortaklarının tıbbi tedavilerin ücretli tanıtımlarını yapmak üzere Instagram'ı kullanma biçimini ele alma fırsatını memnuniyetle karşılamaktadır. Yukarıdaki Kısım 2'de bahsedildiği üzere, ilaçların tanıtımını yapan ücretli içeriklerin yol açtığı özel zorluklar hem tıp hem de hukuk çevrelerinin dikkatini çekmiştir. Kurul bu konularla ilgili başka vakalarla da ilgilendiğini dile getirmektedir ve Meta'dan, Markalı İçerik ilkeleri ve/veya iş ortakları hakkındaki alakalı bilgiler dahil olmak üzere, Kurulun seçmesi için göz önünde bulundurulan vakalar hakkındaki tüm alakalı bilgileri paylaşmasını istemektedir.

Meta'nın Markalı İçerik ilkelerinde "belirli ürün, hizmet veya markaların markalı içeriklerle tanıtımı yapılamaz" ifadesi bulunmaktadır. İlkelerdeki yasaklı ürünler arasında "yasadışı veya keyif verici uyuşturucular dahil olmak üzere ilaçlar ve ilaçlarla ilgili ürünler" ifadesi de mevcuttur. Bu vakadaki içerik açıkça ketamin kullanımının tanıtımını yapmıştır. Kullanıcının betimlediği deneyim ve tedavi Amerika Birleşik Devletleri'nde yasalara uygun görünse de, Meta'nın ilkeleri, Instagram'da bir ücretli ortaklık aracılığıyla bu tür içeriklerin tanıtımının yapılamayacağı konusunda açıktır. Bu bağlamda ketamin maddesinin statüsünün "ilaç" mı yoksa "uyuşturucu" mu olduğu, Markalı İçerik ilkelerinin amacıyla alakalı değildir. Dolayısıyla, Meta'nın bu vakada Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardındaki ikilemlerle boğuşmak yerine içeriği kaldırmış olması gerektiği açıktır.

Markalı İçerik ilkelerinde belirtildiği üzere; "eczanelerin" ve "reçeteli ilaçların" tanıtımını yapanlar dahil olmak üzere bazı içerik kategorileri söz konusu olduğunda, içeriğe sponsor olan iş ortağı, hizmetlerinin tanıtımını yapmak üzere Meta tarafından "yetkilendirilmiş" olmalıdır. Bu istisnai durum sadece Amerika Birleşik Devletleri dahil az sayıda yetki bölgesinde geçerlidir ve sadece internet üzerinden satış yapan eczaneler, telesağlık sağlayıcıları ve ilaç üreticileri başvurabilmektedir. Meta, bu vakadaki içeriğe sponsor olan iş ortağının bu yetkilendirmeye sahip olmadığını teyit etmiştir. Dolayısıyla, Markalı İçerik ilkeleri kapsamında "eczanelerin" ve "reçeteli ilaçların" tanıtımına getirilen genel yasaklamanın sınırlı istisnalarına uygun şekilde yetkilendirilmemiş olduğundan, söz konusu gönderi ihlal teşkil etmektedir.

Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardı

Meta'nın kabul ettiği üzere, Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardında bir ikilem mevcuttur. Bu standart bir yandan ilaçların tanıtımına izin vermektedir. Öte yandan ise "kafayı bulmak" veya mental durumu değiştirmek üzere kullanılan uyuşturucuların tanıtımını yasaklamaktadır. Bir ilaç "kafayı bulmaya" yol açtığında, bu standartlar birbirine ters düşmektedir. Bu vakada, içeriğin bir ücretli ortaklık kapsamında oluşturulmasıyla ilgili meseleleri bir yana bırakan Meta, hem "Söz Hakkı" değerini hem de düşük zarar olasılığını dikkate alarak, bu vakanın ilaçlar hakkında izin verilen bir tartışma olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunmuştur.

Kurul, bu vakalardaki ikilemin, Meta'nın içerik değerlendirme görevlilerine verdiği dahili yönergelerde bulunan "gözetimli tıbbi ortam" bağlamında çözümlenebileceği görüşündedir. Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardı, tıbbi ilaçları "reçete ile veya tıp uzmanları tarafından verilmesi gereken ilaçlar" olarak tanımlamaktadır. Aynı standartta "uyuşturucular" ise "tıbbi amaçla kullanılmayan ya da kafayı bulmak için kullanılan ilaç veya maddeler" olarak tanımlanmaktadır. Bu tanımlara göre, bu iki ilaç türü arasındaki kilit ayrım, reçete etmek veya yerinde uygulamak suretiyle ilaç kullanımının tıp uzmanı tarafından gözetim altında bulundurulmasıdır. Elbette, "uyuşturucular" tanımındaki "ya da" bağlacı, "kafayı bulmak" üzere kullanılabilecek her türlü maddenin, aynı zamanda bir "ilaç" olsa bile "uyuşturucu" olarak sınıflandırılacağı anlamına gelmektedir. Buna rağmen Kurul, "ilaç" ve "uyuşturucu" kategorilerinin birbirinden kavramsal olarak farklı olması ve tıp uzmanlarının gözetimi ile birbirinden ayırt edilmesi gerektiği görüşündedir. Bu görüşün mantıklı neticesi, "kafayı bulmak" üzere kullanılabilecek ilaçların, tıp uzmanlarının gözetimi altında kullanıldıkları sürece "ilaç" olarak görülmeye devam etmesi gerektiğidir.

Meta, Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardındaki çelişkiyi, standardı bu kararla paralel olarak değiştirerek çözümlemelidir. Standart, ilgili ilaçlar tıbbi gözetim altında uygulandıkları sürece, "kafayı bulmaya" yol açan ilaçların kullanımını kabul eden ücretsiz içeriklere daha açık bir şekilde izin vermelidir. Standart; bir tıbbi teşhisten doğrudan bahsedilmesi ya da sağlık hizmeti sağlayıcısının ruhsatına veya sağlık personeline atıfta bulunulması gibi göstergelerle tıbbi gözetimin kanıtlanabileceğini açıklamalıdır.

Kurul, söz konusu standardı bu içeriğe uyguladığında, içeriğin kaldırılması gerektiği görüşündedir. Bu hem Meta tarafından değerlendirme görevlilerine verilen ve bir kullanıcının ilaç kullanımını kabul ettiği veya ilaç kullanımının tanıtımını yaptığı içeriklere sadece gözetimli bir tıbbi ortamda olması şartıyla izin veren dahili rehberlikle hem de "kafayı bulmak" veya "mental durumu değiştirmek" üzere kullanılan ilaçların uyuşturucu olarak sınıflandırılması yönündeki rehberliğiyle tutarlı olacaktır. Meta, Kurula sunduğu bildirimlerde, bu vakadaki kullanıcının "tıbbi yoldan uygulanan ketamin" ile ilgili deneyimlerini betimlediğini iddia etmiştir. Ancak Kurul, bu vakadaki ketamin kullanımının tıbbi gözetim altında gerçekleştiğini, yani ilacın bir sağlık profesyoneli tarafından uygulandığını teyit etmek için gönderide yeterli gösterge bulamaması nedeniyle Meta ile aynı fikirde değildir. Açıkça belirtmek gerekirse gönderinin kendisinde; kullanıcıya tıbbi depresyon teşhisi konduğuna, ofisin depresyon tedavisi olarak ketamin uygulamak üzere ruhsatlandırılmış bir klinik olduğuna veya tedavinin tıp uzmanları tarafından yürütüldüğüne ("doktorlar," "hemşireler," "psikiyatristler" terimlerine doğrudan atıfta bulunulmamış, sadece "personel" terimi kullanılmıştır) dair yeterli gösterge yoktur. Kurul, Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardını uygulayan içerik değerlendirme görevlilerine bu ek rehberliği sağlamanın Meta için önemli olacağını düşünmektedir.

II. Yaptırım

Meta'ya göre, otomasyon aracı üçüncü bir kullanıcı şikayetinin ardından "bu içerikle ilgili daha önce uygulanan yaptırım işlemlerine dayalı olarak" 15 Ocak 2023 tarihinde içeriği değerlendirmiş ve içeriğin Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardını ihlal ettiğini belirlemiştir. Meta, bu vakada söz konusu olan otomasyonun bir "Kısıtlı ve Yasal Düzenlemeye Tabi Ürünler" sınıflandırıcısı olduğunu söylemiştir. Makine öğrenimi sınıflandırıcıları, Meta Topluluk Standartları ihlallerini tespit etmek üzere eğitilmektedir.

Meta, Kurula yaptığı açıklamada, "Kısıtlı ve Yasal Düzenlemeye Tabi Ürünler" sınıflandırıcılarının, "hesap itirazlarının sonuçlarını hesaba katan en son eğitim veri seti" kullanılarak altı ayda bir yeniden eğitildiğini dile getirmiştir. Bu vakada Meta'nın sınıflandırıcıları henüz itiraz sonuçları konusunda yeniden eğitilmediğinden, vaka içeriğinin ihlalde bulunmadığına karar vermiştir. Bu nedenle, Meta'ya göre yapılan başarılı itirazlar otomasyonun içeriği kaldırma kararında etkili olmamış; önceki kaldırma kararları ise etkili olmuştur.

Yaşanan altı aylık gecikmeye endişeyle dikkat çeken Kurul, Meta'ya otomatik süreçlerinin bir yandan veri setlerinin bütünlüğünü korurken bir yandan da başarılı itirazları mümkün olduğunca çabuk hesaba katmasını sağlamasını tavsiye etmektedir. Otomasyon nihayetinde Kurulun Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardının uygulanması hakkında yaptığı analize paralel bir karar vermiş olsa da; bu karar, Meta'nın ilkeyi kararın verildiği dönemdeki yorumlama biçimiyle örtüşmemektedir.

Şirket, Meta'nın Markalı İçerik ilkelerinin geçerlilik kapsamı hakkında Kurulun sorularına verdiği yanıtta, "ücretli ortaklık" etiketli tüm içeriklerin bu ilkeler kapsamında değerlendirilmediğini, hatta geniş ölçekte çalışan insan moderatörlerin bu etiketi göremediğini ve içerikleri Markalı İçerik ilkelerinin uygulama yetkisine sahip uzman ekibe yönlendiremediğini kabul etmiştir. Meta, içeriğe eklenen "ücretli ortaklık" etiketi daha önce marka ortağı tarafından değerlendirilmediği ve onaylanmadığı sürece, içeriğin Markalı İçerik ilkeleri kapsamında değerlendirilmediğini açıklamıştır. Kurul, Meta'ya otomasyonun ve geniş ölçekte çalışan insan moderatörlerin içerikleri Meta Markalı İçerik ilkeleri dahil olmak üzere alakalı tüm ilkelere göre değerlendirebilmesi için yaptırım süreçlerini güncellemesini tavsiye etmektedir.

Bu vaka, ketaminin tanıtımını yapan ücretli içeriklere ilişkin Markalı İçerik ilkelerinin gerektiği şekilde uygulanmamış olmasıyla ilgilidir. Ancak Kurul, daha genel anlamda bakıldığında, bu vakanın Meta'nın ilaç ilkelerinin yeterince uygulanmadığının bir örneği olduğuna dikkat çekmektedir. 2022 yılının sonlarındaki dört haftalık bir dönemde yayınlanan reklamların değerlendirilmesine dayalı olarak Wall Street Journal tarafından yakınlarda yürütülen bir araştırma, "Facebook ve Instagram'da risklerini belirtmeden reçeteli ilaçların faydalarını açıklayan, ilaçların onaysız kullanımlarının tanıtımını yapan veya aktörlerden mi yoksa şirket çalışanlarından mı geldiğini açıklamadan müşteri görüşlerine yer veren 2100'den fazla reklam" keşfetmiştir. Ayrıca, Kurulun National Association of Boards of Pharmacy'den (NABP) aldığı yorum, Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardını ihlal eden içeriklerin Meta'nın platformlarında yaygın olabileceğine işaret etmektedir. Bu vakada NABP, "keyif verici kullanım için pazarlandığı açık" olan ketaminin "Instagram'da rahatça satın alınabilmeye devam ettiğine" dikkat çekmiştir. NABP bu endişeyi ilk kez dile getirmemektedir. NABP, 2021 Adderall İsteme vakasında, "Adderall ve Xanax satmaya çalışan içeriklerin Facebook'ta kaldığına" dikkat çekmiştir. Son olarak, ABD Uyuşturucuyla Mücadele Dairesi, uyuşturucu kartellerinin mallarını satmak için sosyal medya platformlarını kullandığına işaret etmiştir. Meta'nın ilaçların satışıyla veya ücretli tanıtımıyla ilgili ilkelerinin uygulanmasını yakından incelemesi gerektiği, bu bilgiler ışığında açıklık kazanmaktadır.

III. Şeffaflık

Kurul, bu vakadaki içeriğin markalı olup olmadığını anlamak amacıyla Meta'ya birkaç soru sormuş ve sonuç olarak bu içeriğin bir "ücretli ortaklığa" dahil olduğunu keşfetmiştir. Meta, "ücretli ortaklık" etiketi için şu açıklamayı yapmıştır: "Bu gönderi, markalı içeriktir. Bunun için iş ortağı tarafından içerik üreticiye para veya değerli başka bir şey aracılığıyla ödeme yapılır. İçerik üreticiler, markalı içerikler paylaşırken içeriğin içerik üretici hesabından, işletme hesabından veya kişisel hesaptan olması fark etmeksizin, alakalı markayı veya iş ortağını etiketlemelidir."

Ancak Meta, ilave sorular sonucunda "markalar belirli içerik üreticilere markalı içeriklerde kendilerini etiketlemeleri için hesap düzeyinde izinler verebilir (böylece her gönderi için etiketleri onaylama ihtiyacı ortadan kalkar)" diyerek, "ücretli ortaklık" etiketinin, etiketlenen iş ortağının mutlaka etiketi onaylamış olduğu anlamına gelmeyeceğine açıklık getirmiştir. Bu durum kullanıcılar açısından karışıklığa yol açabilir. Meta, Kurulu bu konuyla ilgili bir Meta İşletme Yardım Merkezi makalesine yönlendirmiştir ancak Instagram'ın ilkelerinden bu makaleyi bulmak için birkaç adım gerekmektedir ve Instagram Yardım Merkezi'ndeki "ücretli ortaklık" etiketinin kullanılması açıklaması, tüm etiketlerin onaylandığını ima etmektedir. Kurul, Meta'ya Şeffaflık Merkezi'nin tamamında, Yardım Merkezi makalelerinde ve Meta'nın ilkelerinin kullanıcılara açıklandığı diğer alanlarda, ücretli ortaklık etiketinin anlamına anlaşılır bir şekilde açıklık getirmesini tavsiye etmektedir.

8.2Meta'nın insan hakları sorumluluklarıyla uyumluluk

Kurul, Meta'nın uyuşturucuların tanıtımını yapan markalı içeriklere ve uyuşturucuların satın alınması, satılması, ticaretinin yapılması, ticaretinin koordine edilmesi, bağışlanması, hediye edilmesi veya istenmesi girişiminde bulunan ya da bunları talep eden içeriklere getirdiği güçlü kısıtlamaların, BM Rehber İlkeleri (İlke 13) kapsamında şirketin "insan hakları etkilerine yol açmaktan veya katkıda bulunmaktan kaçınma" ve "olumsuz insan hakları etkilerini önlemeye veya azaltmaya çalışma" yönündeki insan hakları sorumluluklarıyla uyumlu olduğu görüşündedir. Bu durum, analiz edilmekte olan gönderiye benzer gönderilerin sağlık hakkını ve sağlıkla ilgili meseleler hakkında bilgi alma hakkını maruz bıraktığı riskler göz önünde bulundurulduğunda, bilhassa geçerlilik taşımaktadır. Kurul, aşağıdaki analizde, bu konuşma kısıtlamasını Meta'nın ifade özgürlüğünü koruma sorumluluğu (ICCPR, Madde 19) ışığında değerlendirmektedir.

İfade özgürlüğü (Madde 19 ICCPR)

Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi (ICCPR) Madde 19 paragraf 2, ifade özgürlüğü için geniş çapta koruma sağlamaktadır. Bu hak "her türlü bilgiyi ve fikri arama, alma ve verme özgürlüğünü" kapsamaktadır. İnsan Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 34'te, Madde 19 kapsamındaki belirli ifade biçimlerini listelemekte ve ifade özgürlüğü hakkının "ticari reklamları da kapsayabileceğine"dikkat çekmektedir (paragraf 11, italik kısmı özellikle vurgulamaktayız). Kurul, ücretli olması nedeniyle bu vakadaki içeriğin reklamlara çok benzer olduğu ve insan hakları sorumluluklarının bir parçası olarak Meta'nın hem reklamlar hem de markalı içerikler dahil olmak üzere ücretli içerikleri dikkate alması gerektiği görüşündedir.

Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme (CRPD) Madde 21, engellilik durumu bulunan kişiler için ifade özgürlüğü korumaları öngörmektedir. Madde 1'e göre engelli kavramı "diğer bireylerle eşit koşullar altında topluma tam ve etkin bir şekilde katılımlarının önünde engel teşkil eden uzun süreli fiziksel, zihinsel, düşünsel ya da algısal bozukluğu bulunan kişileri" içermektedir. CRPD, engellilerin bu özgürlüğü "diğer bireylerle eşit koşullar altında ve tercih ettikleri iletişim formunda" kullanabilmesini sağlamaktadır (Madde 21, CRPD). BM Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi, "sağlıkla ilgili eğitime ve bilgilere erişimin" ICESCR Madde 12'de teminat altına alınan sağlık hakkının ayrılmaz bir parçası olduğunu açıkça dile getirmektedir (Genel Yorum No. 14, paragraf 11). Bu husus, dünya genelinde artan depresyon ve diğer ruh sağlığı rahatsızlıkları oranları bağlamında bilhassa önem taşımaktadır. Kurulun önceki kararlarında da işaret ettiği üzere, sosyal medya şirketleri ilaçlarla ve uyuşturucularla ilgili olarak ifade özgürlüğüne saygı göstermelidir (bkz. Sri Lanka İlaçları; Adderall® İsteme; Ayahuska İçeceği).

Bir devlet tarafından ifade özgürlüğüne getirilecek her türlü kısıtlama yasalara uygun olma, meşru amaç ve gerekli ve orantılı olma koşullarını karşılamalıdır (Madde 19, paragraf 3, ICCPR). Sıklıkla "üç bölümden oluşan test" olarak anılan bu gereklilikler, ticari konuşmalara veya reklamlara getirilecek kısıtlamalar için de geçerlidir. Kurul, hem değerlendirilmekte olan içerik kararının kendisiyle ilgili olarak hem de Meta'nın genel içerik yönetişimi yaklaşımıyla ilgili olarak, Meta'nın gönüllü olarak verdiği insan hakları taahhütlerini yorumlamak üzere bu çerçeveyi kullanmaktadır. İfade özgürlüğü hakkında BM Özel Raportörü'nün dile getirdiği gibi, "şirketler devletlerle aynı yükümlülükleri taşımasa da etkileri gereği kullanıcıların ifade özgürlüğünü koruma noktasında aynı soruları değerlendirmeleri gerekir" (A/74/486, paragraf 41).

I. Yasalara uygun olma (kuralların netliği ve erişilebilirliği)

Uluslararası insan hakları hukukunun yasalara uygun olma prensibi, ifade özgürlüğünü sınırlayan tüm kuralların net ve herkesçe erişilebilir olmasını şart koşmaktadır (Genel Yorum No. 34, paragraf 25). İfade özgürlüğünü kısıtlayan kurallar, "ifade özgürlüğü kısıtlamalarının uygulanmasından sorumlu kişi veya kuruluşlara ifade özgürlüğünün kısıtlanması konusunda sınırsız bir takdir hakkı veremez" ve "kurallar uyarınca hangi tür ifadelerin kısıtlandığını ve hangilerinin kısıtlanmadığını açıkça anlayabilmeleri için ifade özgürlüğü kısıtlanan kişilere yeterli rehberlik sağlamalıdır" (aynı belge). Çevrimiçi ifadeleri yöneten kurallara uygulandığında, ifade özgürlüğü hakkında BM Özel Raportörü bunların net ve belirgin olması gerektiğini söylemiştir (A/HRC/38/35, paragraf 46). Meta'nın platformlarını kullanan kişiler kurallara erişebilmeli ve kuralları anlayabilmeli, içerik değerlendirme görevlileri de kuralların nasıl uygulanacağına dair net rehberliğe ulaşabilmelidir.

Markalı İçerik ilkeleri

Kurul, Meta'nın Markalı İçerik ilkelerinin "ücretli ortaklıklara" katılmak isteyen kullanıcılara bu faaliyetlere hangi durumlarda izin verildiğini anlama imkanı tanıyan, yeterince net ve erişilebilir ilkeler olduğu görüşündedir. Markalı içeriklerdeki "ilaçlar ve ilaçlarla ilgili ürünler" yasağının, ilaçların uygulandığı hizmetleri de kapsayacağı Kurula göre açıktır. Ketaminin depresyon tedavisinde kullanımının hızla yaygınlaşması göz önünde bulundurulduğunda, ilaca dayalı tedavilerin ve terapilerin "ücretli ortaklık" içeriklerinde de yasaklı olduğunun belirtilmesi, kuralın netleştirilmesine yardımcı olabilir.

İlke, "iş ortağının, hizmetlerinin tanıtımını yapabilmesi için yetkilendirilmesi" şartıyla, reçeteli ilaçların ve eczanelerin ücretli ortaklık içeriklerine dahil edilebileceğine de açıklık getirmektedir. Genel kural ile bu istisna arasındaki ilişkinin daha iyi açıklanması mümkün olmakla birlikte, liste dar ve nettir. Kurul, internette Markalı İçerik ilkelerinin iki ayrı sürümünün göründüğüne dikkat çekmektedir. Meta'nın "İşletme Yardım Merkezi" üzerindeki sürümün (Şeffaflık Merkezi'ndeki içerik ilkeleri listesinde bağlantısı verilmiştir) hem Facebook hem de Instagram için geçerli olduğu, Instagram yardım sayfası üzerindeki sürümün ise Instagram için geçerli olduğu anlaşılmaktadır. Bu kurallar tutarlı gibi görünmekle birlikte, bu mükerrerliğin kaldırılması netliği daha da artıracaktır.

Kurul, geniş ölçekte çalışan içerik değerlendirme görevlilerinin "ücretli iş ortaklığı" içeriklerini değerlendirirken bu içeriklerin "ücretli ortaklık" kapsamında olduğunu görememesinden derin endişe duymaktadır. Bu nedenle, değerlendirme görevlileri bir içeriğin Topluluk Standartları'na dayalı bir değerlendirmeye ek olarak Markalı İçerik ilkeleri değerlendirmesi gerektirip gerektirmediğini belirleyememektedir. Bu yaklaşım, Meta'nın Markalı İçerik ilkelerinin gereğinden az uygulanmasını çok daha olası hale getirmektedir. Bu içerik Aralık 2022'nin sonlarında ilk şikayet edildiğinde Markalı İçerik ilkelerine göre düzgün bir şekilde değerlendirilseydi bu vakadaki içerik üreticinin yaşadığı birkaç aylık sıkıntılı süreçten kaçınılabilirdi. İlaçların tanıtımını yapma bağlamındaki tüm markalı içerikler, paylaşımdan önce veya hemen sonra proaktif bir şekilde değerlendirilmelidir.

Kısıtlı Ürün ve Hizmetler ilkesi

Kurul, Kısıtlı Ürün ve Hizmetler ilkesinde kullanılan "uyuşturucular" ve "ilaçlar" tanımlarının yasalara uygun olma gerekliliğini karşılamadığı görüşündedir. Yukarıda ana hatlarıyla belirtildiği üzere, bu iki kural, kullanımları "kafa yapıcı" veya "mental durumu değiştirici" etki gösterebilen reçeteli ilaçların tıbbi gözetim altındaki kullanımına uygulandığında birbiriyle çelişmektedir. Bu tür içeriklere "ilaçlar" hakkındaki kurallar izin verirken, "uyuşturucular" hakkındaki kurallar bunları yasaklamaktadır.

Kurul, kuralların net olmadığı ve değerlendirme görevlilerinin daha iyi rehberliğe ihtiyaç duyduğu görüşündedir. Net kurallar, ifadeleri kısıtlanabilecek kişiler için öncelikli öneme sahip olmanın yanında, kuralları uygulaması gereken kişiler için de önemlidir. Kararlarını hızlı bir şekilde vermesi gereken değerlendirme görevlilerine, güvenle uygulayabilecekleri kurallar verilmelidir.

Kurul, Meta'nın uyuşturucuları veya ilaçları "satın alma, satma veya takas etme girişimlerini" genel olarak yasaklayan Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardını tutarsız şekilde uygulanması olasılığından da derin endişe duymaktadır. Kurul, Adderall İsteme vakasında vurguladığı üzere, ihlalde bulunan içerikler internette bırakıldığı zaman "yaptırım tutarsızlıkları nedeniyle kullanıcıların Facebook'ta nelere izin verildiğine dair kafa karışıklığı yaşayabileceğini" bir kez daha dile getirmektedir.

II. Meşru amaç

Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi (ICCPR) Madde 19, paragraf 3 uyarınca, ifade özgürlüğü tanımlanmış ve sınırlı bir sebep listesiyle kısıtlanabilir. Bu vakada Kurul, hem Markalı İçerik ilkelerinin hem de Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardının uyuşturucuların tanıtımıyla ve uyuşturucuları satın alma, satma veya takas etme girişimleriyle ilgili maddelerinin, halk sağlığını koruma yönündeki meşru amaca hizmet ettiği görüşündedir. Bu maddeler, sağlık hakkı ve sağlıkla ilgili meseleler hakkında bilgi alma hakkı dahil olmak üzere başkalarının haklarını da korumaktadır (bkz. Sri Lanka ilaçları vakası).

III. Gerekli ve orantılı olma

Gerekli ve orantılı olma prensibi uyarınca, ifade özgürlüğüne getirilen her türlü kısıtlama "koruyucu işlevini yerine getirmeye uygun olmalıdır; koruyucu işlevini yerine getirebilecek araçlar arasında en az müdahaleci olanı olmalıdır ve korunanların çıkarı açısından orantılı olmalıdır" (Genel Yorum No. 34, paragraf 34).

Yukarıdaki Kısım 2'de açıklandığı üzere, depresyon vakaları dünya genelinde artış göstermiştir. Kısmen buna yanıt olarak, depresyon tedavisinde ketamin kullanımı da artış göstermektedir. Bu tedaviler umut verici olmakla birlikte, henüz emekleme aşamasındadır. Dahası, keyif amaçlı ketamin bağımlılığında da artış olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, içeriğin kaldırılması; halk sağlığının, insanların sağlık hakkının ve sağlıkla ilgili meselelere dair bilgi edinme hakkının korunması açısından, ifade özgürlüğüne getirilen gerekli ve orantılı bir sınırlamadır.

Markalı İçerik ilkeleri

Kurul, Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) ilaç tanıtımına yönelik etik kriterlerini aydınlatıcı bulmaktadır. Bu kriterlerde, "uyuşturucu bağımlılığıyla mücadele" için ilaçların (narkotik ve psikotropik ilaçlar başta olmak üzere) "herkese açık şekilde reklamlarının yapılmaması" gerektiği belirtilmektedir (paragraf 14). Bu kriterler sosyal medyadan onlarca yıl önceye dayansa da, günümüzde daha da geçerli görünmektedir. Amerika Birleşik Devletleri'ne dair ek bağlam, Kurulun Markalı İçerik ilkelerinin ilaç tanıtımını yasaklamasının gerekli ve orantılı olduğunu düşünmesine yardımcı olmuştur. Bir Wall Street Journal haberine göre, "Dergi, bazı klinisyenlerin uyarıcı ilaçlar reçete etme yönünde baskı altında hissettiğine" ve bazı hastaların ve çalışanların "pazarlama uygulamalarının kontrole tabi maddelerin istismarına katkıda bulunduğunu" beyan ettiğine yer verdikten sonra, eskiden Meta platformlarında yüksek hacimlerde reklam veren iki telesağlık şirketi ABD Adalet Bakanlığı tarafından soruşturma altına alınmıştır.

Bu nedenle Kurul, Facebook ve Instagram kullanıcıları arasında keyif amaçlı ketamin kullanımının teşvik edilmesi riskini ele almak için ketamin tedavisinin "ücretli ortaklık" tanıtımlarının kısıtlanmasının gerekli olduğu görüşündedir. İlaçlarla ilgili bilgiler başta olmak üzere sağlık bilgileri içeren ücretli ortaklık içerikleri kolayca istismar edilebilmekte ve kullanıcının sağlık bilgilerine ve sağlık hakkına erişim hakkını zedeleyebilmektedir. Sağlık açısından savunmasız durumda olabilecek geniş hedef kitlelere erişim imkanı vermeleri için şirketler tarafından sosyal medya fenomenlerine kayda değer teşvikler teklif edildiğinde bu riskler daha da artmaktadır. Meta, ücretli tanıtımların gerekli tıbbi tedaviye ya da yasadışı keyif amaçlı kullanımlara temas ettiği hallerde, platformunun istismar edilme potansiyelini tanıma sorumluluğunu üstlenmelidir. Kurulun görüşüne göre, belirli bir ilacın veya hizmetin tanıtımını yapan ticari konuşmalar, ticari olmayan konuşmalardan ayırt edilmelidir. "İlaçlardan" ve "uyuşturuculardan" bahsedilen ancak karşılığında ödeme alınmayan içerikler için orantısız olarak görülebilecek kısıtlamalar, aynı ürün veya hizmetlerin tanıtımını yapan ücretli içeriklere uygulandığında orantılı olabilir.

Kurul, bu tür ücretli içerikleri daha az müdahaleci yollarla (ör. Meta'nın kişilerin mental durumlarını değiştiren diğer maddeler olan alkol ve tütünde yaptığı üzere belirli bir yaşın üstündeki kullanıcılarla kısıtlayarak) sınırlamanın daha orantılı olup olmayacağını göz önünde bulundurmuştur. Ancak bu tür içeriklerle ilişkili riskler, genç hedef kitlelerle kısıtlı değildir. "Hasta fenomenlerin" her insan için uygun olmayabilecek belirli tıbbi tedavileri allayıp pullayan, uygun emniyet uyarılarına yer vermeyen veya riskleri en aza indirmeyen görüşleri söz konusu olduğunda, yetişkinler de bundan kolaylıkla etkilenebilmektedir. Kurul, WHO'nun etik kriterlerine uygun olarak, Meta'nın bu vakadaki içerik için "ücretli ortaklıklar" üzerine uyguladığı güçlü kısıtlamaların orantılı olduğu görüşündedir.

Kurul, bu gönderiye "ücretli ortaklık" olarak izin verilmemesi gerektiği görüşünde olmanın yanında, bir içeriğin farmakolojik veya reçeteli ilaçların tanıtımını yapabildiği dar kapsamlı şartlarda bu tür ortaklıkların nasıl ele alınacağı hakkında endişeler taşımaktadır. Kurul, bu bağlamda bir "ücretli ortaklık" etiketinin yapması gereken tek şeyin ekonomik bir ilişkiyi açıklamak olduğuna özellikle dikkat çekmektedir. Bir fenomen, yeni bir restoranın tanıtımını yapan bir gönderiye uyguladığı etiketi, yeni veya deneysel bir tıbbi tedavinin tanıtımını yapan bir gönderiye de uygulayabilmektedir. Kurul, ikinci senaryoda, bu etiketlerin yeterince belirgin olmamasından ve riskleri vurgulayacak ya da bu risklerle ilgili ek kaynaklara yönlendirecek özelleştirilmiş bilgilerin verilmiyor olmasından endişe duymaktadır.

Kurul, "ücretli ortaklık" etiketlerine yönelik yaklaşımın, Meta'nın belirli sağlıkla ilgili yanlış bilgi kategorileri hakkındaki "bilgilendirme uygulamaları" yaklaşımının tam tersi olduğuna dikkat çekmektedir. Bu etiketler örneğin haber doğrulayıcıların veya halk sağlığı kurumlarının ilave kaynaklarına bağlantı vermektedir (bkz. COVID-19 ile İlgili Yanlış Bilgiler hakkında İlke Danışma Görüşü). Kurul, kullanıcılara bu tür gönderileri beğenme ve yorum yapma imkanı vermenin, bu kullanıcıları Meta'nın platformlarında ketamin veya diğer maddeleri yasadışı şekilde pazarlayan kişilerce hedeflenme riskiyle karşı karşıya bırakabileceğine de dikkat çekmektedir. Bu bireylerden bazılarının depresyon hastası olması ve/veya etkili tedavilere sınırlı erişim sahibi olması mümkündür. Bu nedenle, bu kişiler bu istismara karşı bilhassa savunmasız olabilir.

Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardı

Kurul, kendi yorumladığı şekliyle söz konusu Topluluk Standardının, uyuşturucu kullanımını önleme amacı açısından ifade özgürlüğüne gerekli ve orantılı bir kısıtlama getirdiği görüşündedir. Kurul, bu vakayı, Kurulun içerik ile zarar olasılığı arasında doğrudan veya yakın bir bağlantı bulamadığı Adderall İsteme vakasından ayırt etmektedir. Sözü edilen vakada, kullanıcı sadece doktoruyla bir tedavi konusunda nasıl iletişim kurması gerektiğine dair tavsiye aramıştır ve Adderall ilacını satma, yasadışı yollardan edinme veya bu ilacın tanıtımını yapma niyeti taşımamıştır. Bu vakada ise kullanıcı, tıbbi gözetim ihtiyacını vurgulamadan ketamin kullanımının tanıtımını aktif olarak yapmayı amaçlamaktadır. Özellikle de geniş ölçekte benzer içeriklerin bir araya gelmesi, kullanıcıların emniyetine yönelik önemli riskler oluşturmaktadır. Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardı, ketamin kullanımını betimleyen içeriklere sadece tıbbi gözetim altında olmak şartıyla izin vermelidir. Kurul, Meta'nın aksine, bu vakadaki gönderinin metninde, ketamin kullanımının tıbbi gözetim altında gerçekleştiğini teyit etmek için yeterli gösterge bulamamıştır.

Kurul, söz konusu kısıtlamanın "tedavi" gözetimi altında kullanımı betimleyen içeriklere izin vermesinin doğru olup olmayacağını göz önünde bulundurmuştur. Kurul, Meta'nın atıfta bulunduğu ve ketaminin Amerika Birleşik Devletleri'nde bir "tedavi ortamında" antidepreasan olarak kullanımı kaynaklı bilinen herhangi bir aşırı doz veya ölüm vakasına rastlanmadığını belirten değerlendirmeyi dikkate almıştır. Ancak Kurul, bu duruşu birkaç nedenden dolayı reddetmektedir. Kurul ilk olarak, yasadışı ketamin kullanımının artışta olduğuna dair kanıtların olduğunu gözlemlemekte ve 2022 yılındaki statükonun istismarla mücadelede güvenilmemesi gereken bir temel olduğunu düşünmektedir. Kurul ikinci olarak, "tedavi amaçlı" kelimesinin esnekliğinin, değerlendirme görevlilerinin ilkeyi uygulamasını zorlaştıracağına dikkat çekmektedir. Son olarak Kurul, yukarıdaki Kısım 8.1'de açıklandığı üzere, Meta'nın "ilaç" ve "uyuşturucu" tanımında tıp uzmanlığına güvenilmesine ağırlık vermektedir.

Kurul, "tıbbi gözetim" kısıtlamasının, Kurulun Ayahuska içeceği vakasında daha önce verdiği kararla çelişip çelişmediğini de göz önünde bulundurmuştur. Kurul, ilgili kararda, kullanıcıların uyuşturucuların geleneksel ve dini kullanımlarından olumlu bir biçimde bahsetmesine izin verecek şekilde kurallarını değiştirmesi yönünde Meta'ya tavsiyede bulunmuştur. Kurul, uyuşturucu kullanımının tıbbi gözetim altında olmasını şart koşmamıştır.

"Tıbbi gözetim" kısıtlamasının, Ayahuska içeceği vakasındaki analizle tutarlı olduğu görüşündeyiz. Bir uyuşturucunun geleneksel ve dini kullanımlarının ardında, genellikle zarara karşı tedbir mekanizması görevi gören bir geçmiş vardır. Uzmanlara göre "geleneksel etnobotaniklerle ilgili olarak, emniyet ve etkililik, uzun kullanım geçmişiyle kanıtlanmaktadır." Dahası, Kurulun Ayahuska içeceği vakasında ima ettiği üzere; bu ritüeller, belirli toplulukların manevi ve geleneksel kimlikleriyle bağlantıları nedeniyle, onursal bir yöne sahiptir.

9. Gözetim Kurulu kararı

Gözetim Kurulu, Meta'nın bu ücretli ortaklık içeriğini yayında bırakma kararını bozmakta ve gönderinin kaldırılmasını şart koşmaktadır.

10. Tavsiyeler

İçerik ilkesi

1. Meta, Şeffaflık Merkezi'nde ve Instagram Yardım Merkezi'nde "ücretli ortaklık" etiketlerinin anlamına açıklık getirmelidir. İş ortaklarının "ücretli ortaklık" etiketlerinin onaylanması aşamalarındaki rolünün açıklanması buna dahildir. Kurul için bu tavsiyenin yerine getirilme kriteri, Meta'nın Markalı İçerik ilkelerinin bu açıklamaları yansıtacak şekilde güncellenmesi olacaktır.

2. Meta, Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardının metninde, ilgili kullanım "gözetimli tıbbi ortam" bağlamında "kafa yapıcı" olsa bile "ilaçları kullandığını kabul eden veya ilaç kullanımının tanıtımını yapan" içeriklere izin verilebileceğine açıklık getirmelidir. Meta ayrıca "gözetimli tıbbi ortam" terimini tanımlamalı ve Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardında, bir tıbbi teşhisten doğrudan bahsedilmesi ya da sağlık hizmeti sağlayıcısının ruhsatına veya sağlık personeline atıfta bulunulması gibi göstergelerle tıbbi gözetimin kanıtlanabileceğini açıklamalıdır. Kurul için bu tavsiyenin yerine getirilme kriteri, Meta'nın Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardının, bu açıklamaları yansıtacak şekilde güncellemesi olacaktır.

Yaptırım

3. Meta'nın şu anda tüm markalı içerikleri Markalı İçerik ilkeleri uyarınca değerlendirmiyor oluşu göz önünde bulundurulduğunda; Meta, bir "ücretli ortaklık" kapsamında oluşturulan içeriklerin geçerli tüm ilkelere (ör. Topluluk Standartları ve Markalı İçerik ilkeleri) uygun ve düzgün bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak üzere değerlendirme sürecini iyileştirmelidir. Meta, geniş ölçekte çalışan içerik değerlendirme görevlilerinin, gerekli gördüklerinde Meta'nın Markalı İçerik ilkelerini ihlal ediyor olabilecek içerikleri Meta'nın Markalı İçerik ilkelerini uygulamak üzere eğitilmiş uzman ekiplerine veya otomatik sistemlere yönlendirmek için izleyebileceği bir yol oluşturmalıdır. Kurul için bunun yerine getirilme kriteri, Meta'nın yukarıda belirtilen ilkelerden herhangi birine yönelik potansiyel ihlal olasılığının yüksek olduğu durumlarda, alakalı tüm platform/içerik ilkelerinin uygulanmasına nasıl imkan tanıdığını gösteren iyileştirilmiş değerlendirme yönlendirme mantığını paylaşması olacaktır.

4. Meta, Markalı İçerik ilkelerindeki ("Şunların tanıtımının yapılmasına izin vermeyiz: [...] 4. Yasadışı veya keyif verici uyuşturucular dahil olmak üzere ilaçlar ve ilaçlarla ilgili ürünler") ve Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardındaki ("Uyuşturucuların satın alınması, satılması, ticaretinin yapılması, ticaretinin koordine edilmesi, bağışlanması, hediye edilmesi veya istenmesi girişiminde bulunan ya da bunları talep eden içerikler paylaşmayın") ilke maddelerinin yaptırımını denetlemelidir. Kurul; Meta'nın, ilaçların ücretli tanıtımlarına (Markalı İçerik ilkeleri kapsamında) ve ilaçları satın alma, satma veya takas etme girişimlerine (Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Topluluk Standardı kapsamında) güçlü kısıtlamalar getiren net ve savunulabilir yaklaşımları olduğu görüşündedir. Ancak Kurul, bu ilkelerin tutarsız bir şekilde uygulanıyor olabileceğine dair bazı emareler bulmuştur. Meta, durumun gerçekten de böyle olup olmadığına açıklık getirmek için, Markalı İçerik ilkelerinin ve Kısıtlı Ürün ve Hizmetler Standardının ilaçlar ve uyuşturucular açısından nasıl uygulandığına dair bir denetim yürütmelidir. Şirket bunun üzerine yaptırım sürecindeki tüm eksikleri gidermelidir. Kurul için bunun yerine getirilme kriteri, Meta'nın bu denetimin metodolojisini ve sonuçlarını paylaşması ve söz konusu denetimle ortaya çıkan yaptırım eksikliklerini nasıl gidereceğini açıklaması olacaktır.

*Prosedür notu:

Gözetim Kurulunun kararları beş Üyeden oluşan alt kurullar tarafından hazırlanmaktadır ve Kurulun çoğunluğu tarafından onaylanma şartı aranmaktadır. Kurul kararları, tüm Üyelerin kişisel görüşlerini yansıtmayabilir.

Bu vaka kararında, Kurul adına bağımsız araştırmalar yürütülmüştür. Jeopolitik, güven, emniyet ve teknolojinin kesişimine odaklanan Duco Advisors danışmanlık firması Kurula yardımlarını sunmuştur. Sosyal medya trendleri hakkında açık kaynaklı araştırmalar yürüten Memetica kuruluşu da analizlerini temin etmiştir.